II SA/Wa 2097/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, , Protokolant specjalista Joanna Głowala, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi H. N. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] września 2024 r. nr [...] w przedmiocie pomocy mieszkaniowej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały, 2. zasadza od Zarządu Dzielnicy [...] na rzecz H. N. kwotę 797 (słownie: siedemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Przedmiotem zaskarżenia była uchwała, którą orzeczono o niezakwalifikowaniu p. H. N., zwanego dalej "Wnioskodawcą", do udzielenia pomocy mieszkaniowej - nazywana dalej "Uchwałą". W uzasadnieniu Uchwały – w kontekście podania Wnioskodawcy – wskazano: - Wnioskodawca oświadczył, że jest synem byłego najemcy (p. P. N), lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., zwanego dalej "Lokalem"; wyprowadził się on z Lokalu w 2018 roku i obecnie zamieszkuje we własnym mieszkaniu - z nową rodziną, - wniosek o najem zajmowanego Lokalu zainteresowany motywował brakiem możliwości zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie; napisał, że w Lokalu zamieszkuje od urodzenia; tutaj mieszkali jego dziadkowie i czuje się z nim związany; jest ponadto młodym człowiekiem i chciałby w przyszłości założyć rodzinę; oświadczył, że z rodzicami jest skonfliktowany, gdyż założyli nowe rodziny, z którymi obecnie zamieszkują, - najemcą Lokalu byt ojciec Wnioskodawcy (dalej jako "Ojciec"), wstąpił w stosunek najmu tego lokalu z datą śmierci swojego ojca (p. A. N.) - dziadka Wnioskodawcy ([...] grudnia 1992 r.), - w związku z posiadaniem przez Ojca tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w W., wypowiedziano mu najem "Lokalu II" - ze skutkiem rozwiązania w [...] grudnia 2022 r., - [...] marca 2023 r. zarządca nieruchomości wystąpił do sądu z pozwem o opróżnienie i opuszczenie Lokalu; sprawa jest w trakcie rozpatrywania, - Ojciec - zgodnie z aktem notarialnym z [...] lipca 2O17 r. - jest właścicielem Lokalu II (3 pokoje i kuchnia - 88,37 m2); Wnioskodawca napisał, że Ojciec zamieszkuje tam z nową rodziną - łącznie w 3 osoby, - zgodnie z oświadczeniem Wnioskodawcy, jego matka wynajmuje lokal od osoby prywatnej (2 pokoje i kuchnia 30/50 m2 - mieszkają tam 2 osoby), babcia zaś mieszka w lokalu należącym do swojego syna - wujka Wnioskodawcy (2 pokoje i kuchnia, 30/50 m2); pozostali dziadkowie Wnioskodawcy nie żyją; dzieci nie ma, - dokumenty i informacje pozyskane i przesłane od zarządcy nieruchomości potwierdzają, że Wnioskodawca zamieszkiwał i zamieszkuje nadal w Lokalu: zamieszkiwanie to ma charakter stały; Lokal nie jest zadłużony, - z posiadanych informacji wynika, że do nieruchomości gdzie znajduje się Lokal, nie zgłoszono roszczeń; nie toczy się postępowanie administracyjne w sprawie prawidłowości jej nabycia; budynek wybudowano po 1945 roku, - przeprowadzona analiza i zebrane w sprawie dokumenty i informacje wskazują, że warunki wymienione w § 18 ust. 2 pkt 2 i w § 32 ust. 1 pkt 6 uchwały Nr [....] Rady m.[...] W. z dnia [...] grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu m.[...] W. (Dz.Urz. Woj.[...] poz. 14836 ze zm.), zwanej dalej "uchwała mieszkaniową", nie są spełnione; Wnioskodawca może bowiem zabezpieczyć potrzeby mieszkaniowe przy pomocy Ojca, który jest właścicielem Lokalu II - o strukturze 3 pokoi i kuchni o powierzchni użytkowej 88,37 m2, z którym - do niedawna - wspólnie zamieszkiwał w Lokalu o strukturze 2 pokoje i kuchnia (35,82/56,28 m2), - w tej sytuacji wniosek o pomoc mieszkaniową, po wyprowadzeniu się byłego najemcy z Lokalu, nie może być zakwalifikowany do realizacji. W skardze Wnioskodawca, reprezentowany przez pełnomocnika - adwokata, zarzucił wydanie Uchwały z naruszeniem przepisów - postępowania: - art. 7 i 77 § 1 w zw. z art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie opubl. w Dz.U. z 2024 r., poz. 572), zwanej dalej "K.p.a.", poprzez: niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, niepodjęcie wszelkich czynności, niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego - zwłaszcza w zakresie ustalenia, czy Wnioskodawca pozostaje w konflikcie z Ojcem, nieprawidłową - sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania - ocenę zgromadzonego materiału dowodowego i poczynienie nieprawidłowych ustaleń faktycznych; - art. 8 § 1 K.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób, który nie budzi zaufania do władzy publicznej, wobec przerzucania obowiązków organu - w tym ustalania właściwego stanu faktycznego – na stronę postępowania, - materialnego - art. 21 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminnym i o zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 725 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o ochronie lokatorów" oraz § 32 ust. 1 pkt 6 uchwały mieszkaniowej – przez przyjęcie, że Wnioskodawca nie spełnia wymagań do nawiązania stosunku najmu; organ tymczasem - wbrew dyspozycji wskazanego przepisu - nie dokonał szczegółowej analizy, uwzględniającej warunki mieszkaniowe w poprzednich miejscach zamieszkania oraz warunki mieszkaniowe wstępnych, zstępnych, współmałżonka wnioskodawcy lub osoby pozostającej we wspólnym pożyciu i możliwość zamieszkania Wnioskodawcy w tych lokalach. Wniesiono o stwierdzenie nieważności Uchwały oraz zwrotu na rzecz Wnioskodawcy kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu rozwinięta powyższe zarzuty. Podniesiono, że organ nie ustalił w istocie, czy Wnioskodawca może faktycznie zamieszkać z Ojcem w Lokalu II. Zdaniem Wnioskodawcy nie jest to możliwe - wobec relacji między nimi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Podkreślano że Wnioskodawca przez wiele lat zamieszkiwał z Ojcem w Lokalu. Wniesiono też o odrzucenie skargi, wywodząc, że kontrola orzeczeń, dotyczących udzielenie pomocy mieszkaniowej przez gminy w danym przypadku - w ramach tzw. "regulacji", wobec zajmowania lokalu bez tytułu prawnego - nie należy do kognicji sądu administracyjnego. Sąd nie uwzględnił wniosku organu o odrzucenie skargi, podzielając stanowisko o swojej właściwości, wyrażone m.in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 kwietnia 2024 r. (sygn. akt III OSK 807/24, dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej "CBOSA"). Sąd zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Jak wskazano trafnie w judykaturze: "(...) uchwała w przedmiocie umieszczenia na liście osób do zawarcia umowy najmu jest w orzecznictwie kwalifikowana jako akt organu jednostki samorządu terytorialnego podejmowany w sprawie z zakresu administracji publicznej, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 P.p.s.a. Do postępowań zwieńczonych taką uchwałą nie ma odesłania do stosowania przepisów k.p.a. w zakresie postępowania dowodowego i gwarancji procesowych podmiotu. Powyższe nie oznacza jednak, że organ podejmujący taką uchwałę jest zwolniony z rzetelnego przeprowadzenia postępowania, udokumentowania okoliczności tego postępowania oraz wskazania kompletnego uzasadnienia swojego stanowiska. [...]. Zgodnie z zasadą praworządności organy władzy publicznej są zobowiązane do przedstawienia uzasadnienia swojego aktu działania, który dotyczy uprawnienia lub obowiązku jednostki." (tak np. wyrok NSA o sygn. akt I OSK 1428/17 – dostępny w CBOSA). W tym kontekście należy wskazać, że rolą Sądu jest ocena legalności działania organu kolegialnego (Zarządu Dzielnicy) w kontekście wyjaśnienia przezeń istotnych okoliczności faktycznych sprawy, wobec treści przepisów prawa materialnego, zakreślających, reguły kwalifikacji do zawarcia umowy najmu na lokal z zasobów mieszkaniowych gminy – w tym przepisów prawa miejscowego. Konkluzje organu winny być natomiast odzwierciedlone w uzasadnieniu stosownej uchwały, z uwzględnieniem prawidłowego rozumienia właściwych przepisów materialnoprawnych, zakreślających reguły rozpatrywania wniosków. W rozpoznawanej sprawie z brzmienia uzasadnienia Uchwały wynika, że zakresem rozstrzygnięcia danego organu objęto kwestie zasadności udzielenia pomocy mieszkaniowej przez zawarcie umowy najmu konkretnego Lokalu Wnioskodawcy. Odmówiono jednak ostatecznie udzielenia pomocy mieszkaniowej w ogóle - tak treść samej Uchwały. Jako podstawę prawną orzekania Zarząd przywołał z kolei zawartą w uchwale mieszkaniowej regulację, gdzie zakreślono warunki badania wniosków - w tym oceny aktualnej sytuacji mieszkaniowej ubiegającego się o pomoc (§ 32 ust. 1 pkt 6 i ust. 8 uchwały mieszkaniowej). W tym kontekście należy odnotować na wstępie, że organ - odmawiając kwalifikacji Wnioskodawcy do udzielenia pomocy mieszkaniowej - odwołał się do kryteriów nie wyrażonych exprssis verbis w akcie ustawowym - np. w treści ustawy o ochronie lokatorów. Organ gminy - ustawowo obowiązany do udzielania pomocy mieszkaniowej - jest jednak uprawniony do wstępnej oceny, czy pomoc ta jest w istocie niezbędna - potrzeby mieszkaniowe danej osoby obiektywnie nie są zaspokojone. W tym zakresie zasadna może być analiza możliwości zaspokojenia tych potrzeb w kontekście sytuacji mieszkaniowej osób najbliższych. Nie tworzy to jednak po stronie organu gminy uprawnienia dla arbitralnego - nie znajdującego podstaw wobec uwarunkowań prawnych i faktycznych sprawy - przesądzania, czy określona osoba może zamieszkiwać z bliskimi - w kontekście sytuacji mieszkaniowej tychże. Podstawy tego rodzaju nie kreuje w szczególności przywołane przez organ przepisy § 32 ust. 1 pkt 6 i ust. 8 uchwały mieszkaniowej. Wynika z nich wyłącznie zasadność badania danej kwestii i ewentualnej odmowy w tego następstwie. Odnosząc tą uwagę do realiów rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, co następuje. Organ poprzestał na stwierdzeniu, że powierzchnia mieszkalna lokalu, do którego tytułem prawnym dysponuje Ojciec Wnioskodawcy (Lokal II) umożliwia zamieszkiwanie tam wnoszącego o pomoc mieszkaniową (normy metrażowe). Poza oceną pozostawiono zaś kluczową w sprawie kwestie, czy – wobec określonych uwarunkowań faktycznych i prawnych - Ojciec jest obowiązany zapewnić Wnioskodawcy możliwość zamieszkiwania bądź też wyraża na to zgodę – mimo, że stosowna powinność na nim nie ciąży. Wnioskodawca podnosił z kolei w skardze, że nie ma możliwości zamieszkiwania w lokalu Ojca, co uprzednio nie było w ogóle przedmiotem analizy organu - musiałoby to bowiem znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu Uchwały. Ma to zaś kluczowe znaczenie z perspektywy oceny legalności skarżonego aktu. Zasadne są tu wywody skargi. Kwestia ta była wyartykułowaną w uzasadnieniu Uchwały przesłanką odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej – wobec uznania stosownych potrzeb za zaspokojone. Nie może czynić powinności właściwego wyjaśnienia sprawy, sformułowana na etapie udzielenia odpowiedzi na skargę argumentacja organu, że Wnioskodawca przez szereg lat zamieszkiwał z Ojcem w Lokalu. Nie może determinować to założenia, że wolą Ojca jest kontynuacja tego stanu rzeczy - wobec uzyskania przezeń praw do Lokalu II i zamieszkania tam z innymi członkami rodziny. Wspólne zamieszkiwanie ustało też – wedle nie kwestionowanych dotąd twierdzeń Wnioskodawcy – już w 2018 roku (tak uzasadnienie Uchwały). Należy też odnotować, że organ podejmując Uchwałę - mającą charakter ogólny - o odmowie udzielenia pomocy mieszkaniowej, procedował w istocie wobec wniosku, którego zakres dotyczył wyłącznie wykorzystania instytucji tzw. regulacji - w rozumieniu § 18 uchwały mieszkaniowej (tak oznaczenie tylko w pkt 1.2 wniosku). Podjęto wobec tego rozstrzygnięcie w zakresie wykraczającym poza żądanie samego Wnioskodawcy. Z uzasadnienia Uchwały nie wynika więc, aby sprawę Wnioskodawcy rozpoznano stosownie wnikliwie. Zadość temu nie mogły czynić nieco szersze wyjaśnienia w odpowiedzi na skargę. Chybiony jest wprawdzie zarzut skargi, co do naruszenia przepisów K.p.a. Przedmiotowa sprawa nie podlegała bowiem rozpoznaniu w ramach regulacji danego aktu. Niemniej – co wskazano na wstępie - nie zwalniało to organu z powinności stosownego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia - po wnikliwym rozpoznaniu sprawy w jej istotnych aspektach, co odzwierciedlać ma uzasadnienie. Nie uczyniono temu zadość. Z przytoczonych wyżej przyczyn - na podstawie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - orzeczono jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania rozstrzygnięto w pkt 2 sentencji, w myśl art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powyższej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 2631). Do kosztów zaliczono wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł, wpis sądowy od skargi – 300 zł oraz 17 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Rozpatrując ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną, sformułowaną w niniejszym uzasadnieniu.