II SA/Wa 21/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Protokolant Michał Sułkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2007 r. sprawy ze skargi K.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Pismem z dnia [...] sierpnia 2005 r. K.W. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku podając, iż jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Jednocześnie nadmienił, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. przyznał mu świadczenie w drodze wyjątku do dnia [...] września 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r., którą następnie utrzymał w mocy decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r., odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem stwierdził, że w przypadku K.W. nie zachodzi przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami, co wiąże się z obowiązkiem wzajemnej pomocy i opieki. Z tego też tytułu posiada środki utrzymania, bowiem rodzice pobierają świadczenia emerytalne. Zdaniem organu nie można uznać, że przypadająca na członka rodziny kwota [...] zł miesięcznie – stanowiąca 1/3 część dochodu rodziców – nie zabezpiecza niezbędnych środków utrzymania osoby dorosłej. Środki, którymi dysponuje skarżący pozwalają na pokrycie niezbędnych wydatków. W wyniku skargi K.W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 362/06 uchylił powyższe decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że organ nie zbadał wyczerpująco wszystkich okoliczności faktycznych niniejszej sprawy i w konsekwencji nie dopełnił obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, pozwalającego na obiektywną i wnikliwą jego ocenę. Nie ustalił bowiem w sposób niebudzący wątpliwości, czy skarżący istotnie prowadzi z rodzicami wspólne gospodarstwo domowe. Po otrzymaniu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie i decyzją z dnia [...] października 2006 r. znak sprawy: [...] odmówił przyznania K.W. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Z ustaleń poczynionych w sprawie, po uchyleniu wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wcześniejszych decyzji, wynika w ocenie organu, iż K. W. nie spełnia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Zamieszkuje on w budynku jednorodzinnym piętrowym o powierzchni mieszkalnej ok. [...] m 2 usytuowanym na działce budowlanej o powierzchni [...] m 2, na której znajduje się również garaż wolnostojący o powierzchni [...] m 2, których jest w ½ właścicielem. Od października 2005 r. jego jedynym dochodem jest zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł przyznany przez Prezydenta Miasta J. Dodatkowo obciążony jest alimentami wobec syna M. W., który uczy się w Liceum [...] w J. i zamieszkuje od rozwodu rodziców z matką G. K. w J. Zgodnie z oświadczeniem rodziców złożonym do protokołu wyjaśnień, organ ustalił, iż K. W. prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe i pozostaje na ich wyłącznym utrzymaniu. Nie mając zatem żadnych środków finansowych nie może sam funkcjonować, dlatego rodzice pomagają mu w codziennych czynnościach oraz zakupie leków, których miesięczny koszt wynosi ok. [...] zł. Biorąc pod uwagę powyższe, na dochód rodziny składają się emerytury rodziców, które w łącznej kwocie wynoszą [...] zł. W ocenie organu, wykazany dochód przypadający na członka rodziny w wysokości [...] zł miesięcznie, przekraczający kwotę najniższego świadczenia emerytalnego nie pozwala na uznanie, że została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Dodatkowo organ podkreślił, że przy ustalaniu wartości przychodów branych do kryterium dochodowego nie są uwzględniane wartości zobowiązań stałych lub zmiennych jakie ciążą na osobach ubiegających się o świadczenie w drodze wyjątku. Reasumując organ wskazał, że wykazany dochód na osobę w rodzinie wynoszący [...] zł miesięcznie jest znacznie wyższy od kwoty brutto minimalnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego przyjmowanej jako kwota stanowiąca zabezpieczenie niezbędnych środków utrzymania. Nawet przy przyjęciu argumentacji K. W. zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż po uwzględnieniu dochodów i kosztów comiesięcznego utrzymania (opłaty za mieszkanie wraz z opałem, lekarstwa, koszty leczenia, w tym leczenia sanatoryjnego i lekarstw, podatek od nieruchomości i telefon), dochód na osobę w rodzinie wynosi około [...] zł, nie ma podstaw do zmiany wcześniej decyzji, bowiem nadal dochód na osobę w rodzinie przekracza kwotę najniższego świadczenia rentowego, która od 1 marca 2006 r. wynosi 597,46 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, uzupełnionej pismami z dnia [...] stycznia 2007 r. i z dnia [...] lutego 2007 r., K. W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając organowi błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu dochodu na członka rodziny w kwocie [...] zł brutto. W ocenie skarżącego powyższy dochód, po uwzględnieniu niezbędnych wydatków, wynosi zaledwie [...] zł miesięcznie. Oznacza to zatem, iż jest on pozbawiony niezbędnych środków utrzymania. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wskazał, że treść skargi potwierdza ustalenia poczynione przez organ już w toku postępowania przeprowadzonego przed wydaniem poprzednich decyzji uchylonych przez Sąd, a kwestionowane przez skarżącego w toku postępowania sądowoadministracyjnego, ponieważ pozostaje on na utrzymaniu rodziców i prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. To, że on sam nie uzyskuje dochodu, nie oznacza, że jest pozbawiony niezbędnych środków utrzymania – kwota [...] zł netto miesięcznie to więcej nie tylko od najniższej emerytury z FUS, ale także od płacy minimalnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powyższego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W przedmiotowej sprawie należy zgodzić się z Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, iż po stronie skarżącego nie zachodzi przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje go z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku. Sąd rozpatrujący sprawę w pełni podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym przez organ wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt. II SA 4189/01 (Lex nr 83733), iż przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych (a nie niewystarczających) środków utrzymania. Wykazane środki utrzymania w kwocie [...] zł brutto na członka rodziny nie są zapewne wystarczające, zważywszy na potrzeby skarżącego, lecz trudno uznać wymienioną sumę jako tą, która nie pozwala zaspokoić potrzeb niezbędnych. Świadczenie z przepisu art. 83 tej ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb nawet, gdy potrzeby te są uzasadnione. Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która od 1 marca 2006 r. wynosi 597,46 zł. Porównując dochód na osobę w rodzinie skarżącego z wysokością najniższej emerytury należy wykluczyć możliwość uznania, że skarżący nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Brak spełnienia tego warunku jest już wystarczającą podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach. Należy zatem podzielić stanowisko organu, iż fakt nieuzyskiwania dochodu przez skarżącego, pozostającego na wyłącznym utrzymaniu rodziców nie oznacza, że jest on pozbawiony niezbędnych środków utrzymania. Również nie bez znaczenia dla oceny sytuacji życiowej K. W. w zakresie braku wystarczających środków utrzymania pozostaje fakt, iż przebywa on z rodzicami mogąc liczyć na ich wzajemną pomoc i opiekę. Zdaniem Sądu, organ w sposób prawidłowy dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącego z punktu widzenia braku niezbędnych środków utrzymania. Dodatkowo dla celów porównawczych należy wskazać, że obecnie minimalne wynagrodzenie za pracę od 1 stycznia 2007 r. wynosi 936,00 zł. Należy również zwrócić uwagę na przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), której zadaniem jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ustawy o pomocy społecznej). Przepisy powołanej ustawy w art. 8 ust. 1 wskazują kryteria dochodowe, które uprawniają do prawa do świadczeń z pomocy społecznej, a więc wyznaczają granicę niezbędnych środków utrzymania. I tak prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny". Od 1 marca 2006 r. wysokość renty socjalnej wynosi 501,87 zł. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z naruszeniem procedury administracyjnej, i wobec tego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.