II SA/Wa 21/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędziowie WSA Andrzej Góraj (spr.) Danuta Kania Protokolant starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego oddala skargę. Prezes Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej, działając na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku J. P. w sprawie przyznania renty specjalnej, decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia. Pismem z dnia [...] września 2012 r. J. P. zwrócił się do Prezesa Rady Ministrów z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Rady Ministrów, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - dalej: K.p.a., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2012 r. Organ wyjaśnił, że J. P., urodzony w 1945 r., wystąpił do Prezesa Rady Ministrów z prośbą o przyznanie świadczenia specjalnego, argumentując powyższe prowadzoną przez siebie społeczną działalnością sportową. Wnioskodawca podał, że był trenerem i działaczem [...] ruchu sportowego, który zorganizował wiele imprez sportowych, wychował wiele sportowych pokoleń, a jako przewodniczący [...] zainicjował budowę wielu obiektów sortowych. Wnioskodawca wyraził dumę z osiągnięć M. S., którą trenował i doprowadził do ścisłej czołówki w [...]. Podał, że od 1967 r. - po ukończeniu kursu [...] - do chwili obecnej prowadzi mecze [...] i inne imprezy przy [...], za które nie pobiera żadnego wynagrodzenia. Wyjaśnił, że jest bezdomny i nie jest w stanie udokumentować podnoszonych osiągnięć. Wnioskodawca udokumentował natomiast otrzymanie w 1990 r. [...], w 2000 r. [...] za zasługi dla [...], w 2003 r. [...] za zasługi dla [...] oraz w 2008 r. wyróżnienia [...]. W swoim wniosku wyraził pogląd, że jest "jedynym obecnie z żyjących najlepiej odznaczonych za społeczną działalność sportową i nie tylko". Podał, że w sumie otrzymał 36 odznaczeń. Wnioskodawca wyjaśnił, że w 2007 r. potrącił go samochód, w wyniku czego doznał 20% uszczerbku na zdrowiu, jednak z uwagi na przedawnienia roszczeń nie otrzymał odszkodowania od ubezpieczyciela, po wypadku nabył prawo do renty, a od 2010 r. posiada prawo do emerytury, która aktualnie wynosi [...] zł netto miesięcznie. Zwrócił uwagę, że na lekarstwa wydaje [...] zł, że jest rozwiedziony, że jest ojcem 3 synów, zaś 3 "obcych" wziął na wychowanie, w tym M. S. Ministerstwo Sportu i Turystyki, poproszone o zaopiniowanie działalności wnioskodawcy, podało, że wyniki jego pracy szkoleniowej nie zasługują na wyróżnienie go z grona innych trenerów, jak również z grona osób pracujących społecznie na rzecz środowiska sportowego. Wyjaśniono, że wnioskodawca działał na rzecz [...] i [...] wyłącznie na szczeblu lokalnym. [...] Urząd Wojewódzki potwierdził, że wnioskodawca jest osobą bezdomną, która nie ma stałego zameldowania i stałego miejsca pobytu, obecnie utrzymuje się z emerytury w kwocie [...] zł netto i nie korzysta z pomocy OPS. W kwestionariuszu podano, że wnioskodawca prężnie działał społecznie – dwukrotnie został odznaczony przez Burmistrza M., przez wiele lat działał w [...] Klubie [...], którego był prezesem oraz pracował jako trener. Obecnie spłaca zadłużenie ([...] tys. zł), wspiera finansowo swojego niepełnosprawnego syna (ok. [...] zł miesięcznie), a na leki - jako osoba chora - wydaje [...] zł miesięcznie. Prezes RM decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. odmówił przyznania wnioskodawcy renty specjalnej. J. P., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie udokumentował żadnych nowych okoliczności, mających wpływ na sprawę, podnosząc tę samą argumentację. W ocenie Prezesa Rady Ministrów, zgromadzone w sprawie dokumenty oraz dodatkowe uzasadnienia wnioskodawcy nie dowodzą istnienia szczególnego przypadku, dającego podstawę do przyznania świadczenia specjalnego. Organ wyjaśnił, że podstawą uzyskania prawa do świadczenia specjalnego, przyznawanego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, są jasno i dokładnie udokumentowane okoliczności, które wskazują, że wnioskodawca na niwie swojej działalności, np. politycznej, naukowej, społecznej, gospodarczej posiada wybitne i niepowtarzalne zasługi. W ocenie organu, w sytuacji wnioskodawcy nie można mówić o szczególnie uzasadnionym przypadku, który mógłby przemawiać za przyznaniem świadczenia. Obiektywna ocena organu nie daje podstaw do przyjęcia, że działalność wnioskodawcy nosi znamiona działalności wybitnej i wyjątkowej. Prezes RM zauważył, że wnioskodawca niewątpliwie przez szereg lat aktywnie działał na rzecz środowiska sportowego, jednak podnoszone przez niego osiągnięcia nie posiadają wymaganego charakteru wybitnego oraz nie są osiągnięciami wyjątkowymi. W ocenie organu, wyniki pracy szkoleniowej wnioskodawcy nie zasługują na wyróżnienie go z grona innych trenerów, jak również z grona osób pracujących społecznie. Otrzymane przez wnioskodawcę odznaczenia świadczą o jego oddaniu, obowiązkowości i sumienności wobec wykonywanych zadań i zaangażowanie to organ ocenił bardzo pozytywnie, jednak charakter osiągnięć wnioskodawcy nie jest wybitny i niepowtarzalny. Prezes RM wyjaśnił, że drugą przesłanką, mogącą mieć wpływ na przyznanie przez organ świadczenia specjalnego, jest wystąpienie szczególnego zdarzenia losowego – takiego, które posiada element wyjątkowości w skali kraju. W ocenie Prezesa RM, podnoszony przez wnioskodawcę brak odszkodowania z tytułu doznanego uszczerbku na zdrowiu, w wyniku potrącenia go przez samochód, nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, albowiem świadczenia specjalne nie mogą stanowić żadnego odszkodowania, rekompensaty, czy zadośćuczynienia za sugerowane krzywdy i cierpienia. Również podnoszony przez wnioskodawcę brak mieszkania nie może stanowić podstawy do przyznania takiego świadczenia. Organ odwoławczy wyjaśnił ponadto, że wnioskodawca posiada prawo do własnej emerytury, a otrzymywane przez niego świadczenie znacznie przekracza kryterium dochodowe, uprawniające do korzystania z pomocy społecznej. Zdaniem Prezesa RM, zgromadzony w sprawie materiał nie potwierdza uzasadnionego przypadku, argumentującego przyznanie świadczenia specjalnego. Pismem z dnia 02 grudnia 2012 r. J. P. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa RM z dnia [...] października 2012 r. nr [...], wnosząc o przyznanie renty specjalnej. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji, że podważa zasady równości społecznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż nie narusza ona prawa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ miał podstawy ku temu, aby nie dopatrzyć się występowania po stronie wnioskodawcy przesłanek uzasadniających przyznanie mu emerytury lub renty specjalnej. Omawiana tematyka została uregulowana w art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.), w myśl którego Prezes Rady Ministrów może w szczególnie uzasadnionych przypadkach przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określona w ustawie. Przepis ten nie zawiera wyszczegółowienia sytuacji uzasadniających przyznanie świadczenia specjalnego. Pozostawia organowi, będącemu decydentem tego świadczenia, swobodę w ustalaniu przesłanek, których spełnienie jest konieczne dla uzyskania renty lub emerytury specjalnej. Podkreślenia wymaga również okoliczność, iż decyzja wydawana w trybie przepisu art. 82 ust. 1 ww. ustawy jest rozstrzygnięciem stricte uznaniowym. Uznaniowość związana jest zaś ściśle z pojęciem subiektywizmu. Ustawodawca pozostawiając Prezesowi Rady Ministrów swobodę w zakresie ukształtowania sposobu rozumienia pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków", umożliwił mu tym samym stosowanie subiektywnych kryteriów oceny zasadności wniosków składanych w omawianym trybie. Skoro więc, organ ma ustawowe umocowanie do dokonywania swobodnej i subiektywnej oceny zasadności wniosków, o jakich mowa w omawianym przepisie, oznacza to, że nie sposób czynić organowi skutecznych zarzutów z tego, że prezentuje swój subiektywny punkt wiedzenia przy ocenianiu wniosków stron. Powyższa materia była też przedmiotem wielokrotnej oceny sądów administracyjnych, które w drodze orzeczniczej wypracowały wykładnię omawianego przepisu. Dla przykładu wskazać należy m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 stycznia 2007 r., wydany w sprawie o sygn. akt I OSK 894/06, w którym podniesiono, iż: "(...) szczególnie uzasadniony przypadek wiązać się winien nie tylko z ekstremalnie nawet trudną sytuacją bytową, lecz także ze szczególnymi właściwościami osoby ubiegającej się o przyznanie tego świadczenia, wskazującymi na wyjątkowość danego przypadku w aspekcie społecznym. Chodzić tu może o posiadanie przez wnioskodawcę pewnych cech wyróżniających, jak wybitne osiągnięcia na niwie zawodowej, artystycznej i sportowej, czy społecznej, świadczące o zasługach danej osoby wobec społeczeństwa. Sytuacja bytowa spowodowana stanem zdrowia, czy też zdarzeniem losowym nie daje zatem podstaw do domagania się przyznania emerytury lub renty (...)". W podobny sposób wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 01 sierpnia 2007 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 7/07, stwierdzając, iż: "Niedookreślone pojęcie szczególnie uzasadnionych przypadków bez wskazania jakichkolwiek kryteriów i przesłanek oznacza, że ustawodawca pozostawił Prezesowi Rady Ministrów ocenę, czy sytuacja osoby ubiegającej się o świadczenie specjalne nosi znamiona szczególnie uzasadnionego przypadku. Przy czym warto wskazać, iż celem przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności". Również w wyroku z dnia 12 grudnia 2008 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 396/08 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że: "Świadczenie, o którym mowa w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) nie ma charakteru socjalnego, gdyż wtedy zatraciłoby wyjątkowy charakter przyznania i stałoby się świadczeniem o charakterze powszechnym". Zwrócić także należy uwagę, że w przypadku, gdy przedmiotem skargi jest decyzja uznaniowa, to kognicja sądu administracyjnego przy ocenie takiego rozstrzygnięcia ogranicza się do zbadania, czy organ przedstawił motywy jakimi się kierował i wyjaśnił w sposób czytelny podstawy swojego działania. Sąd nie może zaś ingerować w subiektywny sposób oceny zasadności wniosku, prezentowany przez organ. Nie może bowiem ograniczać prawa organu do samodzielnej i nieskrępowanej swobody, przy ocenie zasadności wniosku. Przechodząc do meritum niniejszej sprawy wskazać należy, iż okoliczności przedstawione w uzasadnieniu skarżonej decyzji świadczą o tym, że organ podołał ww. obowiązkom, które na nim spoczywały przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku. Zaprezentował bowiem sposób w jaki odczytuje normę art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Dokonał też analizy zasług podnoszonych przez wnioskodawcę przez pryzmat swojej subiektywnej wykładni omawianego przepisu i doszedł do przekonania, że ze wskazanych we wniosku osiągnięć strony nie można skutecznie wywodzić faktu istnienia zasług skarżącego dla całego kraju, a zwłaszcza zasług o charakterze wyjątkowym i niepowtarzalnym. Organ zasadnie też wywiódł, że za przyznaniem świadczenia w omawianym trybie nie przemawia również podnoszona w skardze okoliczność braku odszkodowania z tytułu doznanego w wypadku komunikacyjnym uszczerbku na zdrowiu. Ta bowiem materia mogłaby być ewentualną przesłanką do wytoczenia powództwa odszkodowawczego na drodze cywilnej. Nie może zaś zostać potraktowana jako uzasadniająca istnienie zdarzenia losowego o charakterze szczególnym. Uwypuklana w skardze trudna sytuacja materialna, związana z pomocą udzielaną niepełnosprawnemu synowi, także nie stanowi wystarczającej przesłanki dla przyznania omawianego świadczenia. Przedmiotowy przepis nie ma bowiem charakteru świadczenia socjalnego. W tym stanie sprawy, nie podzielając argumentów zawartych w złożonej skardze oraz, uznając iż organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, jak również że przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).