II SA/Wa 2108/07

II SA/Wa 2108/07 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 12 lutego 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Asesor WSA Jarosław Trelka (spr.), Protokolant Joanna Ukalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2008 r. sprawy ze skargi R. R. reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową W. R. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] października 2007 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia specjalnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] października 2007 r. Prezes Rady Ministrów utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] maja 2007 r., odmawiającą małoletniej R. R., reprezentowanej przez przedstawicielką ustawową W. R., przyznania renty specjalnej w trybie art. 82 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Organ powtórzył swoją ocenę, że trudna sytuacja materialna dziecka i skarżącej, śmierć ojca dziecka, Z. R., w 2005 r., spowodowana chorobą nowotworową i jego wcześniejsza niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym z powodu zaburzeń psychicznych, śmierć brata męża skarżącej w trakcie Wydarzeń Grudniowych w 1970 r., działalność opozycyjna Z. R. w trakcie Wydarzeń Grudniowych, bardzo dobre wyniki dziecka w nauce i zamiar kontynuowania tej nauki po ukończeniu szkoły podstawowej, brak uprawnień do renty ustawowej i do świadczenia w drodze wyjątku, brak pracy W. R., pomimo jej pedagogicznego wykształcenia, niekorzystanie ze świadczeń opieki społecznej – wszystkie te okoliczności nie uzasadniają przyznania na rzecz dziecka skarżącej wnioskowanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z [...] października 2007 r. skarżąca uznała, że organ niewłaściwie interpretuje art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – sama szczególnie ciężka sytuacja materialna uzasadnia przyznanie świadczenia. Ponadto brat ojca dziecka, zmarły w 1970 r. W. R., miał szczególne zasługi w walce opozycyjnej, także Z. R. był przez ówczesne władze represjonowany. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że decyzja podejmowana na podstawie art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ma charakter uznaniowy – ustawodawca pozostawił ocenę wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku" organowi administracji. Taki przypadek, w ocenie organu, nie zaszedł. Dla uzasadnienia tego stanowiska organ powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 17 października 2006 r. (sygn. P 38/05), który potwierdził wymóg szczególnych zasług wnioskodawcy w określonej dziedzinie lub szczególnych zdarzeń losowych. Sama trudna sytuacja materialna nie wystarcza dla przyznania świadczenia. Ponadto – jak ocenił organ – nawet wystąpienie tych szczególnych zasług lub zdarzeń losowych nie zobowiązuje do przyznania świadczenia, gdyż ustawa używa formuły "może przyznać". Zasługi brata męża wnioskodawczyni nie mogły być natomiast w ogóle brane pod uwagę w toku postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd analizuje zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania tej decyzji. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga analizowana według tych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca, jako podstawę swojego wniosku z 2 stycznia 2007 r. wskazała art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zwanej też dalej "ustawą". Prezes Rady Ministrów przeprowadził więc postępowanie administracyjne, którego przedmiot został określony wnioskiem skarżącej. W postępowaniu tym konieczne było ustalenie, czy w niniejszej sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", który, jak stanowi powyżej wskazany przepis, uprawnia organ do przyznania świadczenia na warunkach i w wysokości innej, niż określone w ustawie. Decyzje wydawane na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy, z uwagi na nieokreśloność przesłanki "szczególnie uzasadniony przypadek", uznać należy za typowy przykład decyzji uznaniowych. Nie oznacza to oczywiście przyzwolenia na dowolne, arbitralne rozstrzygnięcie organu, który przy podejmowaniu decyzji w tym względzie zobowiązany jest kierować się zasadami procedury administracyjnej. Konieczne jest w takich sprawach odwołanie się do istniejącej praktyki orzeczniczej Prezesa Rady Ministrów, a także praktyki orzeczniczej sądów administracyjnych. Tak więc utrwaloną zasadą w takich sprawach jest, że osoba, która ubiega się o świadczenie w trybie art. 82 ust. 1 ustawy, powinna wylegitymować się przede wszystkim wybitnymi zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej (vide np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 czerwca 2005 r., II SA/Wa 1954/04, LEX 171678). "Szczególnie uzasadniony przypadek" może być też następstwem nadzwyczajnych, tragicznych zdarzeń losowych. Przyjąć należy, że szczególny przypadek, o którym mowa w tym przepisie, dotyczyć może też osoby zmarłej, do zasług której (albo zdarzenia losowego) odwołuje się wnioskodawca (jego przedstawiciel ustawowy). Co prawda istotna jest także sytuacja materialna wnioskodawcy, z tym jednak zastrzeżeniem, że trudna sytuacja materialna sama w sobie nie pozwala – wbrew twierdzeniom skargi – przyznać świadczenia specjalnego. Konieczne jest bowiem jednoczesne wystąpienie drugiej z przesłanek jego przyznania, tj. właśnie szczególnych zasług w określonej dziedzinie, ewentualnie szczególnych zdarzeń losowych. Taka wykładnia art. 82 ust. 1 ustawy stosowana jest nie tylko przez sądy administracyjne, ale potwierdzona też została przywołanym przez organ orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. (sygn. akt P 38/05). Analizując niniejszą sprawę z tego punktu widzenia podzielić należy ocenę organu, że nie zaszły przesłanki przyznania dla małoletniej R. R. wnioskowanego świadczenia. Zasadnie uznał Prezes Rady Ministrów, że wskazywane przez skarżącą okoliczności, tj. udział zmarłego Z. R. w Wydarzeniach Grudniowych 1970 r., jego choroba psychiczna i choroba nowotworowa przed śmiercią, bardzo dobre wyniki dziecka w nauce i zamiar kontynuowania nauki – nie stanowią szczególnych zasług, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku. Zdarzenia te, choć bez wątpienia istotne z punktu widzenia dziecka i jego rodziny, nie są nadzwyczajnymi okolicznościami kwalifikującymi małoletnią R. R. do otrzymania świadczenia specjalnego. Z kolei brak pracy W. R., pomimo jej starań o znalezienie pracy, brak uprawnień dziecka do renty rodzinnej po zmarłym ojcu, a także do świadczenia w trybie wyjątku, nie mogą być uznane za nadzwyczajne zdarzenia losowe. Odnośnie natomiast śmierci W. R. w Wydarzeniach Grudniowych 1970 r. zgodzić się należy z organem, że okoliczność ta w ogóle nie mogła być potraktowana, jako dotycząca R. R.. W. R. był bowiem jej wujem, a nie ojcem. Sąd podziela ocenę organu, że sytuacja materialna wnioskodawczyni jest na tyle trudna, że uzasadniałaby przyznanie wnioskowanego świadczenia. Niemniej, jak wyżej wyjaśniono, taka trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej przesłanki pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargę. Zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem.