II SA/Wa 2123/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA - Sławomir Antoniuk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi K.C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...], 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2006 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...] odmawiającą przyznania K.C. renty rodzinnej w drodze wyjątku. Z ustaleń organu i akt administracyjnych wynika następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Wnioskiem z dnia 27 kwietnia 2006 r. K.C. wystąpił o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku podnosząc, że z powodu utraty prawa do renty rodzinnej po zmarłym ojcu oraz braku środków finansowych nie będzie w stanie kontynuować nauki na płatnych studiach dziennych. Wicedyrektor Departamentu [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na upoważnienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania K.C. wnioskowanego świadczenia. W dniu 28 lipca 2006 r. K.C. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] września 2006 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnia następujące warunki: 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3) nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania. W niniejszej sprawie zaś nie stwierdzono podstaw do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku do czasu ukończenia studiów, ponieważ wnioskodawca nie spełniał wszystkich przesłanek wymienionych w powyższym przepisie. Organ podniósł, że K.C. jest osobą pełnoletnią oraz zdolną do podjęcia zatrudnienia, co wyklucza dopuszczalność przyznania przedmiotowego świadczenia. Ponadto nie została spełniona inna przesłanka wymieniona w powołanym przepisie, dotycząca szczególnych okoliczności, które spowodowały brak uprawnień do świadczenia ustawowego. Wnioskodawca bowiem do dnia [...] kwietnia 2006 r. był uprawniony do renty rodzinnej ustawowej. Zgodnie z przepisami ustawy emerytalnej renta rodzinna przysługuje dzieciom na czas trwania nauki w szkole, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 roku życia. Nie stanowi w rozumieniu ww. ustawy szczególnej okoliczności fakt, iż K.C. utracił prawo do renty rodzinnej z powodu ukończenia 25 roku życia. Podnoszone przez odwołującego się trudne warunki materialne nie mogły stanowić podstawy do przyznania w drodze wyjątku wnioskowanego świadczenia, bowiem renta z przepisu art. 83 ww. ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdyby potrzeby te były uzasadnione. Powyższa decyzją stała się przedmiotem skargi wniesionej przez K.C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący podniósł, że po śmierci ojca w kwietniu 2004 r. nabył prawo do renty rodzinnej. Uzyskiwane w tego tytułu środki pieniężne umożliwiły mu rozpoczęcie studiów w systemie dziennym. Rentę rodziną pobierał przez 2 lata do ukończenia 25 roku życia. Z powodu wydania decyzji odmawiających przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, skarżący nie będzie mógł opłacić studiów, bowiem utrzymuje wraz z matką jedynie z jej renty w wysokości [...] zł. W związku z brakiem innych dochodów i majątku oraz koniecznością ponoszenia czesnego za studia w wysokości [...] zł miesięcznie będzie zmuszony przerwać naukę. Z powyższych względów, zdaniem skarżącego, jego wniosek o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku powinien zostać rozpatrzony pozytywnie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W odniesieniu do zarzutów skargi organ podniósł w szczególności, że nie jest możliwe przyznania świadczenia w drodze wyjątku, skierowanego wyłącznie do osób całkowicie niezdolnych do pracy, osobie zdolnej do pojęcia zatrudnienia, która ukończyła 18 rok życia i nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy. Fakt kontynuowania nauki w szkole wyższej po ukończeniu 25 roku życia nie ma wpływu na zdolność skarżącego do podjęcia pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie choć z innych powodów niż zostały w niej podniesione. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać świadczenie w drodze wyjątku w wysokości określonej tym przepisem, o ile wnioskodawca spełni łącznie zawarte w nim warunki. Zgodnie z art. 124 powołanej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Przepis art. 5 § 2 pkt 3 K.p.a. zaś stanowi, że ilekroć w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego jest mowa o organach administracji publicznej -rozumie się przez to ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2 (który brzmi: Kodeks postępowania administracyjnego normuje postępowanie przed innymi organami państwowymi oraz przed innymi podmiotami, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw określonych w pkt 1). W świetle powołanych powyżej przepisów nie budzi wątpliwości, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem administracji publicznej, do którego mają zastosowanie ogólne reguły dotyczące prowadzenia postępowania administracyjnego i wydawania decyzji administracyjnych. Należy w tym miejscu wskazać, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 K.p.a.). Przepis art. 19 K.p.a. nakłada na organy administracji publicznej obowiązek przestrzegania z urzędu swojej właściwości. Obliguje to organ administracji do przestrzegania w postępowaniu administracyjnym ustalonej normą prawną właściwość do rozstrzygania określonej kategorii spraw (właściwości rzeczowej). Naruszenie powołanego przepisu, polegające na wydaniu decyzji przez organ niewłaściwy, stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. Nieważność powoduje przy tym naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydaniu decyzji, bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia. Zgodnie art. 268a K.p.a. organ administracji publicznej może upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Wybór upoważnionego pracownika na mocy wskazanego przepisu należy do organu. Upoważnienie może być nadane do odwołania, na czas oznaczony albo w odniesieniu do określonych konkretnie spraw. Pracownik upoważniony do wykonywania kompetencji organu nie staje się przez to organem administracji publicznej. Wykonuje on tylko kompetencje organu. Działanie pracownika bez upoważnienia właściwego organu administracji publicznej pociąga za sobą nieważność decyzji z mocy art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. W niniejszej sprawie decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r., odmawiająca przyznania skarżącemu renty rodzinnej w drodze wyjątku, została podpisana przez E.N. - Wicedyrektora Departamentu [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z materiału dokumentacyjnego wynika natomiast, że wymieniony pracownik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie dysponował wymaganym upoważnieniem organu - Prezesa tej instytucji. Upoważnienia do wydawania decyzji w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku udzielił ww. bowiem nie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, lecz działający z jego upoważnienia Członek Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – W.P. Mając na względzie przedstawiony stan faktyczny i prawny (w szczególności dyspozycję art. 268a K.p.a.) należy stwierdzić, że upoważnienie pracownika do załatwienia w imieniu organu administracji publicznej - Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spraw z zakresu przyznawania świadczeń w drodze wyjątku, przysługuje tylko i wyłącznie temu organowi. Bezprawnym zatem było udzielenia przedmiotowego upoważnienia przez Członka Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Podstawy prawnej do tego rodzaju działania nie może stanowić pełnomocnictwo udzielone na podstawie art. 73 ust. 3 pkt 6 (mylnie wskazano ust. 6 pkt 6) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 i 2 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 80, póz. 914 ze zm.) przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Członkowi Zarządu W.P., upoważniające do podejmowania decyzji w sprawach przyznawania świadczeń w drodze wyjątku, z prawem udzielania dalszych pełnomocnictw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 2015/06 (niepublikowanym) stwierdził, że ustawodawca w art. 74 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiącym podstawę do wydania rozporządzenia w sprawie nadania statutu ZUS, nie przyznał Ministrowi Pracy i Polityki Socjalnej, uprawnienia do uregulowania kwestii udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień do wydawania decyzji, w sposób odmienny, niż określa to art. 268a K.p.a. Nie można wobec powyższego uznać, że prawidłowe jest upoważnienie udzielone pracownikowi przez Członka Zarządu ZUS, na podstawie art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 i 2 statutu. Jest niewątpliwe, że organ wykonawczy w sposób nieuprawniony wkroczył w materię, która należy do samego ustawodawcy. Z tego względu przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych nie mogą znaleźć zastosowania w zakresie udzielania upoważnień do podejmowania decyzji w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku. Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela prezentowany pogląd. W związku z powyższym należy stwierdzić, że ww. decyzja z dnia [...] lipca 2006 r. dotknięta jest wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., zaś utrzymująca ją w mocy decyzja Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. rażąco narusza przepis art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., co obligowało Sąd do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.