II SA/Wa 2177/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - asesor WSA - Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej z [...] czerwca 2006 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z [...] września 2006 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: k.p.a., po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] czerwca 2006 r., odmawiającą A.K. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) dalej: ustawą o emeryturach i rentach z FUS, jest możliwe tylko w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę zawartych w tym przepisie przesłanek. Ponadto, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że ostatnio udowodniony przez wnioskodawczynię okres przypada na [...] marca 1989 r., ze sprawy nie wynika, aby po tej dacie nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, a wówczas nie była wobec wnioskodawczyni orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Niezdolność do pracy orzeczeniem lekarskim orzecznika ZUS została stwierdzona dopiero [...] listopada 2004 r., którym stwierdzono trwałą, całkowitą niezdolność do pracy istniejącą od kwietnia 2002 r. Zatem fakt całkowitej niezdolności do pracy nastąpił dopiero po upływie 13 lat, 1 miesiąca i 29 dni od ostatnio udowodnionego okresu składkowego, dlatego też organ uznał, iż wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy wskutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Prezes ZUS dodał, że na przestrzeni 62 lat życia w chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy, wnioskodawczyni ma udowodniony łączny okres składkowy i nieskładkowy, uwzględniony w wysokości 1/3 okresów składkowych, wynoszący tylko 4 lata, 9 miesięcy i 4 dni i jest nieadekwatny do wieku wnioskodawczyni, zwłaszcza jeśli się weźmie pod uwagę fakt, iż okres aktywności zawodowej wynosi 44 lata tj. od momentu osiągnięcia pełnoletniości do chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy. Prezes ZUS uznał także, że wykazany dochód na członka rodziny ([...] zł.) zamieszkujących z wnioskodawczynią (emeryturą męża w wysokości [...] zł. oraz. syna [...] zł.) przewyższa wysokość najniższego świadczenia przewidzianego w ustawie o emeryturach i rentach Z FUS i nie pozwala na uznanie, że wnioskodawczyni pozbawiona jest niezbędnych środków utrzymania. Wskazał przy tym, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Nie są to natomiast środki pozwalające na zaspokojenie wszystkich potrzeb życiowych. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A.K. wniosła o: uchylenie zaskarżonej decyzji i rozpatrzenie przez sąd sprawy i przyznanie renty inwalidzkiej z powodu całkowitej niezdolności do pracy, inwalidztwa i niezdolności do samodzielnej egzystencji bez pomocy drugiej osoby przy braku jakichkolwiek własnych źródeł dochodu i utrzymania. W szerokim uzasadnieniu, podniosła, iż Prezes ZUS powołuje się na ustawę o emeryturach i rentach z FUS z 17 grudnia 1998 r., która w stosunku do niej nie powinna być stosowana, ponieważ jej wysługa dotyczy lat" przed jej uchwaleniem, a ponadto do wejścia w życie tej ustawy pracodawcy nie mieli obowiązku archiwizacji dokumentów pracowniczych. Zakwestionowała stwierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji dotyczące uznania przez Prezesa ZUS, że dochód członków rodziny skarżącej jest wystarczający, wyjaśniając, że Prezes ZUS nie wziął pod uwagę wydatków związanych z chorobą jej i męża, a także tego, że syn prowadzi własne odrębne gospodarstwo. Podniosła, iż inwalidą została wskutek niezawinionego wypadku, a Prezes ZUS nie zajął się z urzędu przyznaniem jej renty powypadkowej na podstawie ąrt. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, póz. 1673 ze zm.) do czego - zdaniem skarżącej -został zobowiązany postanowieniem Sądu Okręgowego w W. z [...] grudnia 2005 r. Zakwestionowała także dokonany przez Prezesa ZUS sposób obliczeń "okresu wysługi". W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i powołał się na ustalenia faktyczne oraz prawne zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że Sąd rozpoznawał sprawę w trybie uproszczonym w związku z zaistnieniem przesłanek z art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: p.p.s.a. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, ale z powodów całkowicie odmiennych, aniżeli podnosi skarżąca. Zezwala na to treść art. 134 § 1 p.p.s.a. - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustawodawca przyznał wyłączną kompetencję do przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, załatwianie spraw w tym przedmiocie odbywa się poprzez wydanie przez Prezesa ZUS decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Stosownie do treści art. 124 powołanej wyżej ustawy, do postępowań w zakresie świadczeń w niej określonych, w tym do świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku, mają zastosowanie przepisy k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Niewątpliwie Prezes ZUS jest organem administracji publicznej w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a. stanowiącego, że ilekroć w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego jest mowa o organach administracji publicznej - rozumie się przez to ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2. Stosownie do treści art. 268a k.p.a., organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Upoważnienie udzielone na podstawie art. 268a k.p.a. wywiera ten skutek, że zmienia się osoba wykonująca funkcję organu, która jednak nie staje się przez to organem administracji publicznej, bowiem wykonuje tylko kompetencje tego organu z jego upoważnienia, ale nie jest ich nosicielem. Tak więc pracownik organu administracji publicznej ograniczony jest tylko do działania w jego imieniu, nie uzyskując przy tym przymiotu organu. Skoro zaś upoważnienie musi pochodzić bezpośrednio od organu, to nie dojdzie do skutecznego udzielenia tzw. upoważnienia substytucyjnego przez upoważnianego pracownika, który jak już wskazano, działa jedynie w imieniu organu. Co więcej wspomniany przepis art. 268a k.p.a. w ogóle nie przewiduje możliwości udzielania dalszych pełnomocnictw przez pracownika upoważnionego przez organ. Trzeba jednocześnie podnieść, że w ustawie o emeryturach i rentach z FUS brak jest odmiennego uregulowania dotyczącego udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień konkretnym pracownikom do działania w jego imieniu, niż to, które wynika z przepisu art. 268a k.p.a., zaś przepisy normujące postępowanie w zakresie świadczeń ubezpieczeniowych zawarte w ustawie o emeryturach i rentach z FUS są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów k.p.a. Oznacza to, że gdyby istniały stosowne przepisy dotyczące upoważnień do działania w imieniu organu w ustawie emerytalno-rentowej, to miałyby one pierwszeństwo stosowania przed odpowiednimi przepisami k.p.a. W rozpoznawanej sprawie decyzję z [...] czerwca 2006 r. nr [...], odmawiającą A.K. przyznania świadczenia w drodze wyjątku, podpisała wicedyrektor Departamentu [...] E.N., działająca z upoważnienia Prezesa ZUS. Jednak z przedstawionego przez organ upoważnienia wynika, że pełnomocnictwo nr [...] z [...] stycznia 2006 r. zostało udzielone tej osobie przez członka Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – W.P., a nie przez Prezesa ZUS –A.W. W ocenie Sądu, powyższe pełnomocnictwo w świetle poczynionych na wstępie rozważań nie spełnia wymogów określonych w art. 268a k.p.a. Tym samym decyzja, jako wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do działania w imieniu organu, jest dotknięta wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. W konsekwencji również zaskarżona decyzja, utrzymująca w mocy decyzję obarczoną wadą nieważności, rażąco narusza prawo i stąd jest nieważna, stosownie do treści art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W takiej sytuacji zaszła konieczność stwierdzenia nieważności obydwu wydanych w sprawie decyzji. Z uwagi na treść rozstrzygnięcia zbędne było rozpoznawanie sprawy pod kątem zarzutów podniesionych w skardze. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.