II SA/Wa 2178/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Protokolant Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku T. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W toku postępowania ustalono, że T. C. na przestrzeni [...] lat życia (ur. [...]) posiada okres ubezpieczenia wynoszący 13 lat, 10 miesięcy i 11 dni. W ostatnim dziesięcioleciu przed stwierdzeniem całkowitej niezdolności do pracy tj. od 30 października 1995 r. do 29 października 2005 r. podlegał ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia przez okres 2 lat 6 miesięcy i 8 dni. Za niezdolnego do pracy został uznany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2006 r., którym stwierdzono, że niezdolność do pracy istnieje od 29 października 2005 r. do 31 maja 2007 r. Od roku 1987 do 28 lutego 2003 r. wystąpiła przerwa w wykonywaniu zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym w trakcie, której nie była orzeczona wobec wnioskodawcy całkowita niezdolność do pracy. W ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych T. C. był w tym czasie zdolny do pracy, a zatem w sprawie brak jest szczególnych okoliczności uniemożliwiających kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego na zasadach ogólnych. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) nie daje podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku w oderwaniu od przepracowania przez osobę ubezpieczoną dostatecznie długiego okresu pracy, chociaż niewystarczającego do uzyskania świadczenia na ogólnych zasadach. Zdaniem organu okres 13 lat, 10 miesięcy i 11 dni jest nieadekwatny do wieku ubezpieczonego, który w stosunku do swojego wieku powinien mieć odpowiednio dłuższy okres ubezpieczenia. Organ uznał, iż świadczenie w drodze wyjątku nie może zostać wnioskodawcy przyznane, również z uwagi na fakt, że nie można uznać, że T. C. pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania, co jest konieczną przesłanką przyznania świadczenia na podstawie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach (...). Organ podał, że taki wniosek wywiódł porównując wysokość osiąganego dochodu na członka rodziny w kwocie 627 zł z najniższym świadczeniem emerytalnym, które wynosi 597,46 zł. Powołując się na wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/01 stwierdzono, że okoliczność ta wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Sądu T. C. zakwestionował zaskarżoną decyzję podnosząc, że w dniu 28 października 2005 r. uległ wypadkowi komunikacyjnemu i doznał ciężkich obrażeń ciała. Do chwili obecnej z tego powodu jest leczony i rehabilitowany. Poinformował, że nie posiada własnych środków do życia. Wraz z chorą żoną utrzymują się z jej wynagrodzenia, które równa się najniższej pensji krajowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Dodatkowo wyjaśnił, że skarżący na ponad 33 lata aktywności zawodowej nie pozostawał w ubezpieczeniu nawet połowę tego okresu, nie pracując już wówczas gdy w kraju nie było żadnych trudności na rynku pracy. Zwrócono uwagę, że sam skarżący nie usprawiedliwiał przerw w ubezpieczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do przepisu art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Skarżący w wieku lat [...] ma okres ubezpieczenia wynoszący tylko 13 lat, 10 miesięcy i 11 dni, a w ostatnim dziesięcioleciu przed stwierdzeniem całkowitej niezdolności do pracy tj. od 30 października 1995 r. do 29 października 2005 r. podlegał ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia przez okres 2 lat 6 miesięcy i 8 dni. Ze zgromadzonych materiałów dowodowych sprawy nie wynikają ważne powody, dla których nie mógł on spełnić wymagań potrzebnych do uzyskania emerytury lub renty w normalnym trybie. Innymi słowy, aby brak wykazanego zatrudnienia podlegającego ubezpieczeniu w latach 1995 - 2003 był spowodowany szczególnymi okolicznościami, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). Niewątpliwie przerwa ta nie wynikała ze stanu zdrowia, bowiem w tym czasie nie została stwierdzona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu - należy bowiem uznać wyłącznie zdarzenie, bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884). W rozpoznawanej sprawie organ nie naruszył art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) uznając, że po stronie skarżącego nie zachodzi także przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje go z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku. Sąd w pełni aprobuje stanowisko wyrażone przez NSA w powołanym przez organ wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/01(Lex nr 83733), iż przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych (a nie niewystarczających) środków utrzymania. Wykazane środki utrzymania w kwocie 627 zł brutto na członka rodziny nie są zapewne wystarczające, zważywszy potrzeby skarżącego i jego żony, lecz trudno uznać wymienioną sumę jako tę, która nie pozwala zaspokoić potrzeb niezbędnych. Zdaniem Sądu, organ w sposób prawidłowy dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącego z punktu widzenia braku niezbędnych środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie powoływanego przepisu art. 83 ust. 1 przez pryzmat osiąganych dochodów jest bowiem najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która od 1 marca 2006 r. wynosi 597,46 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 września 2006 r. sygn. akt I OSK 112/06 podzielił prezentowaną wykładnię pojęcia niezbędnych środków utrzymania, oddalając skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 327/06. Porównując dochód na osobę w rodzinie skarżącego z wysokością najniższej emerytury należy wykluczyć możliwość uznania, że jego rodzina nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Brak spełnienia tego warunku jest wystarczającą podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). Jednocześnie należy wyjaśnić, że Sąd dokonywał oceny zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2006 r. według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu jej wydania, a zatem nie brał pod uwagę wydanych po tej dacie zaświadczeń o wynagrodzeniu pobieranym przez żonę skarżącego. Należy również zwrócić uwagę na przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), której zadaniem jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ustawy o pomocy społecznej). Przepisy powołanej ustawy w art. 8 ust. 1 wskazują kryteria dochodowe, które uprawniają do prawa do świadczeń z pomocy społecznej, a więc wyznaczają granicę niezbędnych środków utrzymania. I tak prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny". Wysokość renty socjalnej wynosi 478,93 zł. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej i wobec tego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.