II SA/Wa 2219/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Ewa Marcinkowska Sędzia WSA – Danuta Kania Sędzia WSA – Eugeniusz Wasilewski (sprawozdawca) Protokolant – specjalista Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi P. W. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – K. D. wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego syna P. W., urodzonego [...] sierpnia 2005 r., po jego ojcu Z. W. zmarłym w dniu [...] września 2013 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, a po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję. Organ wskazał w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że przyznanie renty rodzinnej na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. W sprawie nie stwierdzono, iż niespełnienie przez ojca dziecka uprawnień do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym było spowodowane szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Z dokumentacji rentowej wynika, że na 36 lat życia ojca dziecka, udokumentowano 3 lata, 8 miesięcy i 6 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W 10-leciu przed dniem śmierci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – udokumentowano 1 rok, 3 miesiące i 12 dni tych okresów. Od dnia 3 sierpnia 1998 r. do dnia 2 czerwca 2006 r. i od 15 czerwca 2007 r. do 10 marca 2013 r. wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie emerytalne oraz rentowe. We wskazanych okresach nie była orzeczona wobec ojca dziecka całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Trwała całkowita niezdolność do pracy Z. W., została orzeczona przez komisję lekarską ZUS z dnia [...] marca 2014 r., od dnia [...] września 2013 r. Organ zauważył, że w "oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i sytuacji materialnej" matka małoletniego P. W. podała, iż ojciec dziecka pracował bez ubezpieczenia społecznego, co nie jest okolicznością usprawiedliwiającą brak uzyskania uprawnień do świadczenia. Powyższe nie pozwala, zdaniem organu, na przyjęcie , że ojciec małoletniego nie spełniał warunków do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jednocześnie organ wskazał, iż przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, jednakże podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. D. zarzuciła powyższej decyzji: 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, polegającą na uznaniu, że w okolicznościach faktycznych sprawy nie zachodzą szczególne okoliczności dla przyznania małoletniemu świadczenia rentowego w drodze wyjątku, 2. naruszenie przepisów postępowania, w tym słusznego interesu strony- art. 7, art. 8, art. 77§ 1 oraz art. 80 kpa w związku z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w tym co do stanu zdrowia zmarłego oraz możliwości jego zatrudnienia, a także, co do sytuacji materialnej w jakiej znalazł się małoletni po śmierci ojca. Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenie kosztów postepowania. W ocenie skarżącej decyzjom organu należy przypisać przekroczenie granic uznania administracyjnego. Organ nie rozpatrzył wyczerpująco wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz nie dokonał obiektywnej ich oceny. Skarżąca podkreśliła, że wnioskowana renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodzącym od świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Organ był zatem obowiązany w pierwszej kolejności zbadać spełnienie przesłanek wymienionych w powołanym przepisie przez zmarłego ojca dziecka. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, iż argument jakoby ojciec dziecka wykazywał wolę podejmowania pracy i opłacania składek nie znajduje żadnego uzasadnienia w aktach sprawy. W ocenie organu, przebieg ubezpieczenia (zaledwie 3 lata pracy, wliczając w to stypendium PUP) oraz wieloletnia praca za granią bez ubezpieczenia, nie wskazuje na wolę opłacania składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analizując niniejszą sprawę w powyższym zakresie, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) – zwanej dalej ustawą, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia przyznawane w drodze wyjątku nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Sądowa kontrola legalności rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym jest ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały ustalone okoliczności faktyczne. Sądowa kontrola decyzji uznaniowej obejmuje przeto samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale nie rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania określonego wyboru. W ocenie Sądu materiał dowodowy sprawy został zebrany i rozpatrzony w sposób wnikliwy, a ocena stanu faktycznego obejmowała wszystkie aspekty sprawy. W rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył prawa - art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez wydanie decyzji odmawiającej przyznania małoletniemu P.W. wnioskowanego świadczenia. Jak wskazał organ w uzasadnieniu decyzji, ojciec dziecka wykazał się stosunkowo krótkim okresem ubezpieczenia – 3 lata i 10 miesięcy, na 18 lat aktywności zawodowej. Fakt, iż ojciec dziecka w czasie przerw w ubezpieczeniu wykonywał zajęcia z ubezpieczeniem nie związane, nie ma charakteru okoliczności szczególnej. W sprawie nie wykazano przyczyn usprawiedliwiających brak ubezpieczenia Z. W. Pobyt ojca dziecka za granica w okresie od 10 marca 1997 r. do 12 maja 1998 r. oraz "praca na czarno" jak podała matka dziecka w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i sytuacji materialnej, w części dotyczącej informacji o przerwach w ubezpieczeniu, "praca na czarno" w okresie od 8 sierpnia 1998 r. do 2 czerwca 2006 r. i od 1 stycznia 2007 r. do 27 lutego 2011 r., zasadnie nie zostały przez Prezesa ZUS uznane za okoliczność usprawiedliwiającą brak uzyskania uprawnień do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższe, nie wskazuje też, że przyczyną braku ubezpieczenia były problemy zdrowotne zmarłego ojca małoletniego. W tych warunkach Prezes ZUS miał podstawy przyjęcia, że nie wystąpiły w sprawie szczególne okoliczności o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, pozwalające na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Podzielić przy tym należy stanowisko organu, iż trudna sytuacja materialna skarżącej i dziecka nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia, które jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, która nie spełniła warunków do jej uzyskania w skutek szczególnych okoliczności. Uznając, że wszystkie istotne fakty i okoliczności sprawy zostały w trakcie postępowania wyjaśnione i nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego i proceduralnych, Sąd oddalił skargę. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w wyroku.