II SA/Wa 2234/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Andrzej Góraj Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw.) Sędzia WSA – Maria Werpachowska Protokolant – specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2017 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej [...] – oddala skargę – Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w W. orzeczeniem z dnia [...] marca 1994 r. nr [...], rozpoznała u skarżącego J. C. zez zbieżny oka lewego, niedowidzenie oka lewego i uznała go za niezdolnego do służby wojskowej (kat. D). Skarżący pismem z dnia [...] października 2013 r. zażądał stwierdzenia w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nieważności powyższego orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] marca 1994 r. nr [...] podnosząc, że nie rozpoznano u niego wszystkich schorzeń powodujących całkowitą niezdolność do służby wojskowej, nie ustalono związku schorzeń ze służbą wojskową oraz że nie doręczono mu powyższego orzeczenia. Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...], działając na podstawie art. 156 § 1 w zw. z art. 157 § 1 i art. 158 k.p.a., odmówiła stwierdzenia nieważności powyższego orzeczenia. W uzasadnieniu podała, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, iż Wojskowy Komendant Uzupełnień w S. skierował żołnierza rezerwy mł. chor. rez. J. C. do RWKL w W., celem orzeczenia kategorii zdrowia pod kątem przydatności do pełnienia przez niego służby wojskowej. J. C. stawił się do RWKL w W. w dniu [...] marca 1994 r. i otrzymał standardowe skierowanie do badań lekarsko – specjalistycznych. Wykonano RTG klatki piersiowej, przeprowadzono badania wewnętrzne orzekanego (płuca, serce - b.z.), a lekarz okulista zapisał w karcie zleceń V - 1,0, V - 0,3, zez zbieżny oka lewego, niedowidzenie oka lewego. Takie rozpoznanie lekarskie było podstawą do dokonania kwalifikacji rozpoznanych schorzeń zgodnie z Zał. 1 do rozporządzenia MON z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 1992 r. Nr 57, poz. 278 ze zm.). Zgodnie z zapisem § 11 pkt 3: zez zbieżny oka lewego i niedowidzenie oka lewego, Vop = 1,0 i Vol = 0,3 - stanowią o kategorii zdrowia "D" – Załącznik I, Grupa 2 – niezdolny do służby wojskowej. Uwzględniając zatem dokonane rozpoznanie lekarskie orzekająca RWKL w W. wydała orzeczenie Nr [....] z dnia [...] marca 1994 r., w którym stwierdziła niezdolność orzekanego do służby wojskowej - kategoria zdrowia "D". Na uwierzytelnionej kserokopia powyższego znajduje się zapis "kserokopię orzeczenia otrzymałam dnia 1.03. 2000 r. i podpis J. C. (żona orzekanego)". Orzekany od powyższego orzeczenia nie odwoływał się, a najpóźniej o jego treści dowiedział się w dniu 1 marca 2000 r. (jak to wskazał we wniosku i jak to figuruje w orzeczeniu), zatem orzeczenie to stało się ostateczne i prawomocne. W ocenie organu, przedmiotowe orzeczenie zawiera wszelkie elementy decyzji, określone w art. 107 k.p.a. Analizując orzeczenie pod kątem normy art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ nie dopatrzył się rażącego naruszenia prawa w kwestionowanym przez skarżącego orzeczeniu. W szczególności CWKL nie podzieliła twierdzeń wnioskodawcy o braku skutecznego doręczenia orzeczenia. Sam orzekany w piśmie z [...] października 2013 r. stwierdza, że "orzeczenie RWKL w W. Nr [...] z dnia [...] marca 1994 r. na druku orzeczenia poznałem dopiero w 2002 r. z winy jego niedoręczenia". Tymczasem na kserokopii figuruje pod datą 1 marca 2000 r. podpis jego żony J. C. Zatem należy uznać, że najpóźniej w 2000 roku wnioskodawca wiedział o treści orzeczenia i nie podjął żadnych czynności zmierzających do zmiany jego treści, zatem zarzut o nieotrzymaniu przez niego orzeczenia jest chybiony. Brak wpisania w orzeczeniu daty powołania J. C. do służby wojskowej wynika z faktu, że skarżący w dacie orzekania nie był żołnierzem zawodowym, lecz miał status żołnierza rezerwy i tak też zapisano w orzeczeniu "młodszy chorąży rezerwy". Żołnierzom rezerwy nie wpisuje się w orzeczeniu daty wstąpienia do służby wojskowej, gdyż służby takiej nie pełnią. Odnośnie zaś ustalenia kategorii zdrowia "D" – zgodnie z zapisem § 11 pkt 3 Załącznika nr 1 do ww. rozporządzenia MON z dnia 10 czerwca 1992 r., "brak jednoznacznego widzenia obuocznego z ostrością wzroku gorszego oka mniejszą niż 0,5 do 0,1 z korekcją optymalną" jednoznacznie określa kategorię zdrowia "D". Taką też kategorię orzekła RWKL w W., zatem podnoszony zarzut jest także chybiony. Chybiony jest również zarzut dotyczący nie wpisania przez orzekającą RWKL w W. związku ze służbą wojskową rozpoznanych schorzeń, albowiem orzeczenie nie dotyczyło ustalenia inwalidztwa, lecz zdolności żołnierza rezerwy do czynnej służby wojskowej. Reasumując, organ oceniając wydane orzeczenie pod kątem stwierdzenia jego nieważności rozstrzygnął, że nie zaistniały żadne przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a. w szczególności przesłanka rażącego naruszenia prawa, mogące być podstawą do stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia. Nie zawiera on żadnych wad formalno – prawnych bądź merytorycznych, które mogłyby być podstawą do stwierdzenia jego nieważności. Podkreślono, że zadaniem orzekających wojskowych komisji lekarskich nie jest przeprowadzenie kompleksowej diagnostyki lekarskiej orzekanego, lecz rozpoznanie schorzeń pod kątem oceny przydatności orzekanego do służby wojskowej, co w omawianym przypadku zostało dopełnione. Zgodnie z zawartym w powyższej decyzji pouczeniem, J. C. wniósł odwołanie z dnia [...] lutego 2015 r. do Ministra Obrony Narodowej, który decyzją z dnia [...] października 2015 r., wskazując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 156 § 1 w związku z art. 157 § 1 i art. 158 k.p.a., odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] marca 1994 r. nr [...]. W uzasadnieniu podniesiono, że powyższe orzeczenie lekarskie nie zawiera żadnych wad formalnoprawnych bądź merytorycznych, które mogą być podstawą do stwierdzenia jego nieważności. W wyniku wniesienia skargi przez skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 marca 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 1895/15, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu podano m.in., że "Minister Obrony Narodowej rozpatrując odwołanie od decyzji Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. zobowiązany jest do rozpatrywania odwołania w granicach zakreślonych normą art. 138 Kpa. (...) Tymczasem w zaskarżonej decyzji Minister ani nie przywołuje odpowiedniej regulacji przewidzianej w art. 138 Kpa, ani nie stosuje rozstrzygnięcia przewidzianego w katalogu rozstrzygnięć, zawartych w art. 138 Kpa. Odwołanie się w komparycji decyzji z dnia [...] października 2015 r. do przepisów art. 156 § 1 w związku z art. 157 § 1 i art. 158 Kpa nie jest tu wystarczające. Także rozstrzygnięcie o treści: "odmówić stwierdzenia nieważności orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. Nr [...] z dnia [...] marca 1994 r." nie wypełnia żadnego z katalogu rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 Kpa." Następnie Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...], mając za podstawę m.in. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...]. W uzasadnieniu – powołując się na opisany powyżej stan faktyczny – podał, że skarżący wskazał, iż podstawą stwierdzenia nieważności decyzji CWKL z [...] stycznia 2015 r. powinien być art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym podstawą stwierdzenia nieważności decyzji jest wydanie jej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast należy podzielić stanowisko CWKL, który rozpatrzył nie tylko przesłankę nieważności wskazaną w odwołaniu, ale także przeanalizował wszystkie przesłanki powodujące nieważność w świetle art. 156 k. p. a. stwierdzając, że żadna z wad określonych w tym przepisie nie wystąpiła. Z analizy akt sprawy wynika, że orzeczenie RWKL w W. z [...] marca 1994 r. zostało skutecznie doręczone, bowiem dopuszcza możliwość doręczania poprzez dorosłych domowników, jak też w lokalu organu administracji publicznej, a odbierający pismo potwierdza doręczenie swym podpisem ze wskazaniem daty doręczenia, tj. za pokwitowaniem. Bez znaczenia jest w tym kontekście podnoszony przez skarżącego fakt, że RWKL w W. dokonała tego doręczenia poprzez organ kierujący, Wojskową Komendę Uzupełnień w S. Na uwierzytelnionym egzemplarzu orzeczenia RWKL w W. nr [...] widnieje podpis żony skarżącego (J. C.) datowany na 1 marca 2000 r. Orzeczenie dotarło, zatem do skarżącego w taki sposób, aby mógł on zapoznać się z jego treścią i skorzystać z przysługujących mu środków prawnych. Nie sposób zgodzić się z zarzutem rażącego naruszania prawa przez RWKL polegającym na rażącym naruszeniu § 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. nr 57, poz. 278) tj. w zakresie przyznania niewłaściwej kategorii zdrowia, a mianowicie przyznaniem kategorii D zamiast kategorii E. Jak wynika ze zgromadzonych materiałów sprawy, Komendant Wojskowej Komendę Uzupełnień w S. (dalej WKU) skierował w dniu 4 marca 1994 r. J. C. do RWKL w celu orzeczenia o kategorii zdolności do służby wojskowej. W stanie prawnym z dnia wydania orzeczenia, tj. [...] marca 1994 r., § 2 powyższego rozporządzenia stanowił, że orzeczenie o zaliczeniu danej osoby do jednej z kategorii, o których mowa w § 1, właściwe komisje lekarskie wydają na podstawie badania lekarskiego fizycznej i psychicznej zdolności tej osoby do odpowiedniego rodzaju służby wojskowej, z uwzględnieniem wyników badań specjalistycznych, a w razie potrzeby również obserwacji szpitalnej – według wykazu chorób i ułomności, stanowiącego załącznik nr 1 do rozporządzenia. Na podstawie przeprowadzonych badań RWKL ustaliła schorzenie: zez zbieżny oka lewego, Vop=l,0 i Vol=0,3 oraz niedowidzenie na lewe oko. Takie schorzenie powoduje, że w myśl § 1 ust 4 w związku z § 11 pkt 3 załącznika Nr 1 do tego rozporządzenia RWKL musiała orzec o kategorii zdolności od służby wojskowej – D. W uzasadnieniu wskazano, że podstawą takiego orzeczenia były zapisy wskazane w załączniku 1 do powyższego rozporządzenia (Wykaz chorób i ułomności przy ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do czynnej służby wojskowej, Rozdział IV- Narządy wzroku). §11 pkt 3 tego załącznika stanowił, że przy braku jednoczesnego widzenia obuocznego z ostrością wzroku gorszego oka mniejszą niż od 0,5 do 0, 1 ustala się kategorię zdolności do służby wojskowej dla grupy 2 – tj. dla żołnierzy rezerwy kategorię D co oznaczało, że J. C. był niezdolny do służby wojskowej (tzn. odbywania zasadniczej i nadterminowej zasadniczej służby wojskowej, zajęć wojskowych w czasie trwania studiów wyższych, przeszkolenia wojskowego, okresowej służby wojskowej, ćwiczeń wojskowych, zasadniczej służby lub szkolenia poborowych w obronie cywilnej, służby zastępczej) w czasie pokoju. Ponadto naruszenie § 19 ust. 3 powyższego rozporządzenia nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Z faktu, że według odwołującego się, uzasadnienie nie jest zbyt szczegółowe nie można wyciągnąć wniosku, że stanowi to kwalifikowaną wadę pozwalającą na stwierdzenie nieważności. W ocenie organu uzasadnienie polegające na wskazaniu przepisu aktu prawnego, dokumentu, z którego można wywnioskować (odczytać), dlaczego komisja wydała orzeczenie o takiej a nie innej treści spełnia ten wymóg. Natomiast przywołane w pismach skarżącego orzeczenie innych organów (WKL MSW, WSA w L.) w ocenie organu odwoławczego nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący J. C. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ja decyzji organu pierwszej instancji, spowodowanie doręczenia orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] marca 1994 r. nr [...] i stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu – powołując się na opisany powyżej stan faktyczny – podał, że jeden egzemplarz decyzji z dnia [...] marca 1994 r. nr [...], nie został mu przesłany i w dalszej części wskazał na przesłanki rażącego naruszenia prawa. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Na samym wstępie wskazać należy, że zgodnie z zasadą trwałości decyzji wyrażoną w art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Z kolei w myśl art. 156 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. umożliwia uchylenie ostatecznej decyzji z uwagi na rażące naruszenie prawa, a o co wnosi skarżący, jeżeli mamy do czynienia z koniunkcją, tj. naruszenie normatywnego wzorca działania i brak realizacji wartości chronionych prawem. Przy czym najpierw należy ustalić naruszenie prawa i jeżeli takie naruszenie nastąpiło, ocenić je przez pryzmat skutków prawnych wywołanych przez naruszającą prawo decyzję. Jednocześnie należy mieć na uwadze opisaną już wyżej zasadę trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Dlatego zastosowanie instytucji stwierdzenia nieważności decyzji będzie skuteczne jedynie w przypadku wykazania rażącego (a zatem nie zwykłego, lecz kwalifikowanego) naruszenia prawa przy podejmowaniu danej decyzji. Stąd też nie każde naruszenie prawa może skutkować nieważnością ostatecznej decyzji, bowiem inne rozumienie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. prowadziłoby do uczynienia z tej instytucji dodatkowej instancji, co jest niedopuszczalne. Zatem wspomniany przepis ma charakter wyjątkowy i należy do kategorii trybów nadzwyczajnych uregulowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że stosownie do treści art. 40 § 1 k.p.a., pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela – temu przedstawicielowi, przy czym zgodnie z brzmieniem art. 42 § 1 k.p.a., pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. zauważyć również należy, że procedura administracyjne przewiduje tzw. doręczenie zastępcze i według art. 43 k.p.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. W rozpoznawanej sprawie natomiast rzeczywiście nie zdołano doręczyć orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] marca 1994 r. nr [...] skarżącemu, lecz jej uwierzytelniony odpis doręczono dorosłemu domownikowi w dniu 1 marca 2000 r., tj. żonie skarżącego J. C., co potwierdziła własnoręcznym wpisem: "Kserokopię orzeczenia otrzymałam 1.03.2000 J. C.". A zatem doręczenie orzeczenia należy uznać za skuteczne i nie naruszające prawa, zaś na marginesie wskazać należy skarżącemu, że powoływanie się na fakt niedoręczenia orzeczenia, należy ewentualnie oceniać nie w kategoriach nieważności decyzji i rażącego naruszenia prawa, lecz jako przesłanka wznowieniona. Dodać również w tym miejscu należy, że domaganie się w skardze do Sądu w niniejszej sprawie spowodowania doręczenie osobiście jemu powyższego orzeczenia, nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem takie zobowiązanie może być wydane jedynie w skardze do Sądu na bezczynność organu w doręczeniu orzeczenia, jeśli taka skargę skarżący by złożył do Sądu. W dalszej części wskazać należy, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa w części nierozpoznania – jak podaje skarżący – wszystkich jego schorzeń. Wszak Wojskowy Komendanta Uzupełnień w S. skierował skarżącego, jako żołnierza rezerwy, do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. celem orzeczenia kategorii zdrowia pod kątem – co należy zaakcentować – przydatności do pełnienia przez niego służby wojskowej. Jak słusznie zatem zauważył organ, zadaniem wojskowych komisji lekarskich nie jest przeprowadzenie kompleksowej diagnostyki lekarskiej orzekanego, lecz rozpoznanie schorzeń pod kątem oceny przydatności orzekanego do służby wojskowej, co w omawianym przypadku zostało dopełnione. Zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. nr 57, poz. 278), orzeczenie o zaliczeniu danej osoby do jednej z kategorii, o których mowa w § 1, właściwe komisje lekarskie wydają na podstawie badania lekarskiego fizycznej i psychicznej zdolności tej osoby do odpowiedniego rodzaju służby wojskowej, z uwzględnieniem wyników badań specjalistycznych, a w razie potrzeby również obserwacji szpitalnej – według wykazu chorób i ułomności, stanowiącego załącznik nr 1 do rozporządzenia. Natomiast wcześniej, przed wydaniem orzeczenia, skarżący otrzymał skierowanie do badań lekarsko – specjalistycznych, w trakcie których wykonano RTG klatki piersiowej, przeprowadzono badania wewnętrzne orzekanego (płuca, serce - b.z.), a lekarz okulista zapisał w karcie zleceń V - 1,0, V - 0,3, zez zbieżny oka lewego, niedowidzenie oka lewego i organ nie dysponował żadnymi danymi o innych, ewentualnych schorzeniach skarżącego. Natomiast zgodnie z § 1 ust 4 w zw. z § 11 pkt 3 załącznika Nr 1 do rozporządzenia, komisja musiała orzec o kategorii zdolności od służby wojskowej – D, bowiem przy braku jednoczesnego widzenia obuocznego z ostrością wzroku gorszego oka mniejszą niż od 0,5 do 0,1 ustala się kategorię zdolności do służby wojskowej dla grupy 2 – tj. dla żołnierzy rezerwy kategorię D (Wykaz chorób i ułomności przy ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do czynnej służby wojskowej, Rozdział IV – Narządy wzroku). Nie nastąpiło również naruszenie prawa, a tym bardziej rażące w związku z tym, że organ nie ustalił wobec skarżącego związku schorzeń ze służbą wojskową, bowiem wymieniony w czasie orzekania nie był żołnierzem, lecz przebywał w rezerwie i w tej sytuacji nie ustala się stopnia inwalidztwa, a w konsekwencji takiej oceny wojskowe komisje lekarskie nie przeprowadzają. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 i art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), należało orzec jak w sentencji wyroku.