II SA/Wa 2246/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, Ewa Pisula – Dąbrowska, Protokolant spec. Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2012 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku J. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r., odmawiającą wnioskodawczyni przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: – jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, – nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, – nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ stwierdził, iż brak jednego z wymienianych warunków wyklucza możliwość przyznania świadczenia. W związku z tym wskazał, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek określonych w powołanym przepisie art. 83, gdyż nie została wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy oraz nie osiągnęła wieku emerytalnego wynoszącego dla kobiet 60 lat. Ponadto łączny miesięczny dochód w dwuosobowej rodzinie, uzyskiwany z wynagrodzenia syna, wynosi 1663,20 zł brutto, zatem na jedną osobę przypada kwota 831,60 zł brutto, a to oznacza, że nie jest spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, podniósł, że brak niezbędnych środków utrzymania nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wobec tego posiadane środki utrzymania należy oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2011 r. wynosi 728,18 zł. Ponadto wskazał, że przepis art. 83 ustawy uzależnia przyznanie świadczenia od braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania, a ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. B. podała, że była na wyłącznym utrzymaniu męża, po śmierci którego przez rok otrzymywała rentę rodzinną wspólnie z córką. Wskazała, że powinna otrzymać rentę rodzinną po mężu, gdyż kiedy mąż odchodził na emeryturę, obydwoje otrzymali bezterminowo legitymacje emeryta – skarżąca jako członek rodziny. Ponadto pozostaje obecnie na utrzymaniu syna G., który chce się usamodzielnić i w związku z tym od października 2011 r. pozostanie bez środków do życia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art.83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), zwanej dalej "ustawą emerytalną". Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczonych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, a ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie, bowiem granice uznaniowości wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, z drugiej natomiast przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, mające zastosowanie w myśl art. 124 ustawy. Zatem Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w sprawie świadczenia w drodze wyjątku, jest zobowiązany także do przestrzegania zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a więc do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Winien też w sposób należyty i wyczerpujący informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie wyczerpująco zebrać, rozpatrzeć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonał prawidłowej wykładni mającego zastosowanie przepisu prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej oraz przestrzegał wskazanych wyżej reguł postępowania. Sąd podziela stanowisko organu, iż skarżąca nie spełnia przesłanki niemożności – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Zgodnie bowiem z przepisem art. 14 ust. 1 ustawy emerytalnej, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia: 1. daty powstania niezdolności do pracy, 2. trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy, 3. związku przyczynowego niezdolności do pracy lub śmierci z określonymi okolicznościami, 4. trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do samodzielnej egzystencji, 5. celowości przekwalifikowania zawodowego - dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik Zakładu, zwany dalej "lekarzem orzecznikiem". Natomiast, w myśl art. 14 ust. 3, orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, od których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. W niniejszej sprawie lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] maja 2010 r., do którego nie wniesiono sprzeciwu, nie uznał skarżącej za niezdolną do pracy. Natomiast niemożność podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem ze względu na wiek oznacza okres przed osiągnięciem pełnoletniości lub osiągnięcie wieku emerytalnego, który dla kobiet wynosi 60 lat. Tymczasem skarżąca w dacie wydawania decyzji przez Prezesa ZUS miała ukończone [...] lat, a zatem nie osiągnęła wieku emerytalnego. Stąd też już brak spełnienia powyższej przesłanki uniemożliwia przyznanie skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. W odniesieniu do J. B. nie została również spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Jak trafnie wskazał bowiem organ, braku niezbędnych środków utrzymania nie można utożsamiać z brakiem wystarczających środków utrzymania. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że z zaistnieniem tej przesłanki mamy do czynienia wówczas, kiedy dochód na jedną osobę w gospodarstwie domowym nie przekracza kwoty najniższej emerytury. W sprawie niniejszej nie budzi wątpliwości okoliczność, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem, który osiąga wynagrodzenie w kwocie 1663,20 zł brutto, co oznacza dochód na osobę w kwocie 831,60 zł brutto. Powyższy dochód jest wyższy od kwoty najniższej emerytury wynoszącej od 1 marca 2011 r. 728,18 zł. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.