II SA/Wa 2257/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. L. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 2257/18 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2018 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie podwyższenia kwoty zasiłku dla bezrobotnych oraz wydłużenia czasu jego pobierania postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Pismem z [...] listopada 2018 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) J. L. (zwany dalej: skarżący), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z [...] października 2018 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie podwyższenia kwoty zasiłku dla bezrobotnych oraz wydłużenia czasu jego pobierania. Jednocześnie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Formularz wniosku został złożony [...] stycznia 2019 r. (data wpływu do biura podawczego Sądu). W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dorosłym pasierbem. Jako dochód rodziny wskazał kwotę ok. [...] zł, na którą składają się: [...] zł uzyskiwanego przez skarżącego zasiłku chorobowego, [...] zł uzyskiwanego przez żonę skarżącego zasiłku rehabilitacyjnego oraz [...] zł renty rodzinnej uzyskiwanej przez pasierba. Oświadczył, iż posiada oszczędności w kwocie [...] zł. Jako nieruchomości wskazał stanowiące jego własność - dom o powierzchni [...] m2, grunty rolne o powierzchni [...] ha, [...] ha i działkę o powierzchni [...] m2 oraz stanowiące własność jego żony - dom o powierzchni [...] m2 i grunt rolny o powierzchni [...] ha. Jako majątek ruchomy podał wyposażenie (meble) o wartości [...] zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne rodziny skarżący wskazał opłaty: rata kredytu mieszkaniowego - [...] zł, rata kredytu TV - [...] zł, za energię elektryczną - [...] zł, za wodę - [...] zł, za gaz - [...] zł, za telefon i telewizję - [...] zł, podatek od nieruchomości ok. [...] zł (rocznie ok. [...] zł), na opał - [...] zł (rocznie [...] zł). Postanowieniem z 24 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 2257/18 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z [...] lutego 2019 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie. W złożonym sprzeciwie skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata podnosząc, że nie posiada majątku, z którego mógłby uzyskiwać jakiekolwiek dochody (z wynajmu domu, czy dzierżawy gruntów). Podał, iż wskazany w formularzu dom o powierzchni [...] m2 jest w stanie surowym. W drugim wymienionym domu o powierzchni [...] m2, zamieszkuje wraz z rodziną. Natomiast grunt rolny o powierzchni [...] ha położony jest na terenie zalewowym. Skarżący potwierdził wskazane we wniosku dochody rodziny, podając, że są one w całości wydatkowane. Jednocześnie podał, iż w 2018 r. poniósł wydatki na łączną kwotę [...] zł na wymianę pokrycia dachowego, pieca centralnego ogrzewania, okien, częściowo ogrodzenia, drzwi zewnętrznych, docieplenia stropu. Wyjaśnił również, iż nie jest w stanie pracować, przeszedł bowiem operację [...], nadto ma skierowanie na operację obu rąk. Jego żona ostatnio przeszła dwie operacje [...] i ma problemy z [...]. Natomiast pasierb jest niepełnosprawny od urodzenia i praktycznie całe uzyskiwane przez niego świadczenie (renta socjalna) wydatkowane jest na wizyty u klinice w K. i jego utrzymanie. Przy sprzeciwie skarżący przedstawił kserokopie: PIT 11 skarżącego za 2018 r. z wykazanym dochodem w kwocie [...] zł; rocznego raportu Powiatowego Urzędu Pracy o odprowadzonych składkach za skarżącego za 2018 r., PIT 11A za 2018 r. skarżącego z wykazanym dochodem w kwocie [...] zł oraz formularza wniosku PPF. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit. d p.p.s.a, strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących stosunków pracy i stosunków służbowych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Oznacza to, że skarżący w niniejszej sprawie jest zwolniony z mocy ustawy od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Przepis art. 249a p.p.s.a. stanowi natomiast, iż jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Skoro zatem skarżący w niniejszej sprawie jest zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, to postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, jako zbędne, podlega umorzeniu. Zasadnie więc zaskarżonym postanowieniem starszy referendarz sądowy orzekł o umorzeniu postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do art. 262 p.p.s.a., przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych, czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ewentualne przyznanie prawa pomocy w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Wyłącznymi przesłankami przyznania prawa pomocy są okoliczności związane z sytuacją majątkową wnioskodawcy, a obowiązek wykazania, że zachodzą przesłanki do jego przyznania w żądanym zakresie ciążą na stronie. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, z tego względu może znaleźć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy strona bezspornie wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W pierwszej kolejności Sąd ustalił, iż rodzina skarżącego posiada miesięczny dochód w kwocie [...] zł. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i pasierbem, ich potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone. Określone we wniosku niezbędne wydatki rodziny wynoszą [...] zł. W wydatkach tych referendarz prawidłowo nie uwzględnił kosztów kredytów. W orzecznictwie ugruntowany jest bowiem pogląd, że koszty sądowe należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie domowym na równi z innymi podstawowymi wydatkami, przy czym nie można przyjmować, że prywatne zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych lub pożyczek, powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienia NSA z: 22 lutego 2012 r. sygn. akt II OZ 72/12, LEX nr 1121302; 20 sierpnia 2014 r. sygn. akt II GZ 433/14, LEX nr 1502228). Ponadto jako koszty "koniecznego utrzymania" rozumieć należy niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Za takie koszty można uznać wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych (stałe opłaty z tytułu czynszu, opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci). Natomiast koszty remontu mieszkania mogą być zaliczone do kosztów koniecznego utrzymania tylko w sytuacjach wyjątkowych, np. związanych z podłączeniem podstawowych mediów czy likwidacją skutków wydarzeń nadzwyczajnych, np. klęsk żywiołowych. Nie mają takiego charakteru inne remonty, które nie są niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienia NSA z 13 lutego 2009 r. sygn. akt II OZ 127/09, LEX nr 565704). Zatem wskazane w sprzeciwie przez skarżącego wydatki jakie poniósł w związku z remontem domu nie mogą zostać uwzględnione. Za właściwe Sąd uznał także ustalenie zaskarżonego postanowienia stwierdzające, iż skarżący oprócz stałych dochodów posiada także znaczny majątek, co w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy. Jak wynika z oświadczenia skarżącego jego rodzina posiada dwa domy (w tym jeden w stanie surowym) oraz działki rolne o powierzchni [...] ha, [...] ha i [...] ha. Stwierdzić należy, iż sposób w jaki skarżący wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie – ustanowienie pełnomocnika. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex 393645) W ocenie Sądu przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna i finansowa jego rodziny nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Sytuacji majątkowej skarżącego nie sposób bowiem utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód na granicy fizycznego przetrwania. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 260 w związku z art. 249a i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.