II SA/Wa 2268/21
WyrokWSA w Warszawie2022-01-27
Skład orzekający: Andrzej Kołodziej, Karolina Kisielewicz, Michał Sułkowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy okres służby funkcjonariusza w Służbie Bezpieczeństwa wynoszący 7 lat, 11 miesięcy i 16 dni, stanowiący około 30% całego okresu służby, może być uznany za "krótkotrwałą służbę" w rozumieniu art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, uzasadniającą wyłączenie stosowania restrykcyjnych przepisów dotyczących emerytur?Ratio decidendi
Sąd uznał, że okres służby wynoszący prawie 8 lat, stanowiący około 30% całego okresu służby, nie może być uznany za "krótkotrwałą służbę" w rozumieniu art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, nawet jeśli funkcjonariusz podejmował próby odejścia ze służby i wykazywał się rzetelnością po 1989 r. W ocenie sądu, kluczowe jest bezpośrednie zaangażowanie w realizację zadań charakterystycznych dla państwa totalitarnego, a w tym przypadku, mimo pewnych pozytywnych aspektów służby po 1989 r. i prób odejścia ze służby przed 1990 r., charakter wykonywanych czynności w SB był wystarczający do odmowy wyłączenia stosowania restrykcyjnych przepisów.Stan faktyczny
Skarżący W.B. wniósł o wyłączenie stosowania restrykcyjnych przepisów dotyczących emerytur na podstawie art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, wskazując na swoją służbę w Służbie Bezpieczeństwa (SB) od 1979 r. do 1987 r. (prawie 8 lat) oraz na rzetelną służbę po 1989 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) odmówił, uznając okres służby w SB za niewystarczająco krótki i wskazując na charakter wykonywanych przez skarżącego czynności. WSA uchylił pierwszą decyzję, wskazując na błędy w analizie i uzasadnieniu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, MSWiA ponownie odmówił, szczegółowo analizując charakter służby w SB i stwierdzając, że nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek".Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Karolina Kisielewicz, Asesor WSA Michał Sułkowski (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi W.B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów oddala skargę.
W.B. w piśmie z 16 sierpnia 2017 r. wniósł do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej "MSWiA") o zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (dalej "ustawa zaopatrzeniowa").
W uzasadnieniu wniosku skarżący szczegółowo opisał przebieg swojej służby. Wywiódł, że w 1979 r. zaproponowano mu pracę w Komendzie Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w [...], gdzie został zatrudniony w archiwum. Stwierdził, że początkowo, jako młody funkcjonariusz, nie był świadomy czym dokładnie zajmuje się Służba Bezpieczeństwa. Podał, że po kilku miesiącach pracy zapytał, czy może podjąć studia. Zaproponowano mu przygotowanie się do egzaminów w Wyższej Szkole Oficerskiej w [...] , do której następnie został skierowany. Jak stwierdził, stan wojenny spędził w większości patrolując ulice [...] i [...] w mundurze milicjanta.
Jak dalej wywiódł W.B., po zdaniu sobie sprawy z zasad pracy postanowił się przenieść do Milicji Obywatelskiej i przez kolejne lata napisał cztery raporty o przeniesienie ze Służby Bezpieczeństwa. Skarżący stwierdził, że w aktach personalnych nie ma odzwierciedlenia tych działań, ani ich konsekwencji, którymi najczęściej były rozmowy dyscyplinujące oraz inne dolegliwości. Wskazał, że w kolejnym – piątym – raporcie, który złożył w 1987 r. napisał, że chce w ogóle zrezygnować ze służby. Dopiero wówczas pozwolono mu na sporządzenie raportu o przeniesienie do Milicji Obywatelskiej. Skonstatował, że "tak naprawdę" w Służbie Bezpieczeństwa pracował cztery lata, poza szkołą oficerską wykonując w niezbędnym tylko zakresie polecania przełożonych i cały czas próbując odejść z tej służby. Jak oświadczył, po przeniesieniu do Milicji Obywatelskiej pracował w Wojewódzkim Sztabie Kierowania, gdzie zajmował się organizacją służby milicyjnej na terenie województwa i nieetatowo pełnił obowiązki oficera dyżurnego Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej.
Dalej W.B. wywiódł, że w 1990 r. Komendant Wojewódzki Policji powołał go do organizacji zabezpieczenia wizyty Jana Pawła II w Polsce w 1991 r. Nadmienił, że niedługo po tym wydarzeniu został mianowany Zastępcą Naczelnika Wydziału [...] Komendy Wojewódzkiej Policji w [...]. Wymienił także Szczyt Europejski" w [...] i [...] w 1996 r. oraz Szczyt Gospodarczy Polska
– Ukraina w 1998 r., jako kolejne przykłady wydarzeń, w stosunku do których powierzono mu organizację zabezpieczenia. Podkreślił brak zastrzeżeń przełożonych do realizacji powierzanych mu zadań i ponadprzeciętne zaangażowanie w realizację obowiązków służbowych. Skarżący zauważył też, że za wkład pracy przy zabezpieczeniu wielu wydarzeń sportowych został odznaczony medalem "Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej". Podniósł również, że w 1996 r. zlecono mu organizację nowej komórki organizacyjnej Komendy Wojewódzkiej Policji, jaką była Policja Sądowa i mianowano jej naczelnikiem.
Następnie skarżący zauważył, że w 1999 r. został mianowany Komendantem Powiatowym Policji w [...], gdzie pracował trzy lata, po czym został przeniesiony służbowo na stanowisko Komendanta Powiatowego Policji w [...], gdzie pełnił służbę przez kolejne cztery lata. Podkreśli, że pełnił służbę praktycznie całą dobę. Zaznaczył, że kierował wieloosobowym zespołem. Nadmienił, że współpracował z samorządami, sądami i prokuraturą.
W.B. podniósł również, że pełniąc służbę został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi, Brązowym Medalem "Zasłużony dla Pożarnictwa", Złotą Odznaką "Zasłużony Policjant", był wielokrotnie nagradzany, otrzymywał liczne pochwały i podziękowania.
Skarżący nadmienił, że w czasie postępowania poprzedzającego mianowanie na stanowisko komendanta powiatowego policji, wspomniał o krótkiej służbie w SB, niemniej usłyszał, że był to nieznaczący epizod, który w żaden sposób go nie dyskwalifikuje.
W.B. dołączył do wniosku dokumenty potwierdzające rzetelne pełnienie przez niego służby oraz ponadprzeciętne zaangażowanie w zapewnienie bezpieczeństwa państwa po 1989 r.
W piśmie z 23 lipca 2018 r. skarżący podtrzymał wniosek, stwierdzając, że zgromadzone w aktach sprawy dokumenty potwierdzają jego krótkotrwałą służbę przed 1990 r.
MSWiA decyzją z [...] października 2019 r. nr [...], na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, odmówił wyłączenia stosowania wobec W.B. art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.
W.B. wniósł skargę na decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 23 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2663/19 uchylił zaskarżoną decyzję.
Sąd zauważył, że decyzja wydawana na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej ma charakter uznaniowy, podkreślając, że uznanie administracyjne nie pozwala na dowolne działanie organu administracji publicznej, czy rozstrzyganie na podstawie przesłanek niemających obiektywnego uzasadnienia. Wskazał na konieczność rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy oraz obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji.
Odwołując się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1895/19, Sąd stwierdził, że art. 8 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej w istocie zawiera jedną przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów krótkotrwałej służby przed 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.
Odwołując się dalej do tego samego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wyroku tego Sądu z 12 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2125/19, Sąd dokonał interpretacji kryteriów "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." i "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia".
Następnie Sąd stwierdził, że MSWiA nie przeprowadził rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy pod kątem zastosowania art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, a tym samym naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a.
Przede wszystkim, jak ustalił Sąd, organ nie wyjaśnił w sposób przekonujący z jakich względów uznał, że w przypadku skarżącego służba na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, która trwała od [...] grudnia 1979 r. do [...] grudnia 1954 r., nie może być rozumiana jako krótkotrwała. Sąd stwierdził, że organ nie wyjaśnił na tle okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy, z jakich względów uznał, iż okres 7 lat, 11 miesięcy i 16 dni służby w SB, obejmujący także okres służby przygotowawczej oraz studiów dziennych, nie może być uznany za krótkotrwały, zwłaszcza w odniesieniu do trwającego łącznie ponad 26 lat okresu służby skarżącego w formacjach mundurowych oraz uznanej przez organ za udowodnioną okoliczności, że skarżący został przeniesiony ze Służby Bezpieczeństwa do Milicji Obywatelskiej na własną prośbę, a w przypadku nieuwzględnienia jego raportu, wyrażał gotowość definitywnego odejścia ze służby.
Ponadto Sąd wskazał, że nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest kwestia charakteru służby skarżącego pełnionej na rzecz totalitarnego państwa. Organ odstąpił natomiast w ocenie Sądu od oceny tego, czy w okresie od [...] grudnia 1979 r. do [...] grudnia 1987 r. W.B. realizował zadania charakteryzujące totalitarny ustrój, czy też zwykłe, standardowe działania podejmowane w służbie publicznej, tj. na rzecz państwa jako takiego w ramach służby publicznej.
Sąd zakwestionował także stanowisko Ministra odnośnie do kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków przez skarżącego po dniu 12 września 1989 r." Stwierdził, że przyjęta przez organ wykładnia art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej - zawężająca stosowanie przesłanki określonej w tym przepisie wyłącznie do przypadków, w których stwierdzono pełnienie służby z narażeniem zdrowia i życia - nie jest prawidłowa. Dlatego, jak Sąd skonstatował, powoływany przez organ brak dowodów potwierdzających, że skarżący pełnił służbę z narażeniem zdrowia i życia, nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 2 nie została spełniona zwłaszcza, że organ w istocie nie zakwestionował rzetelnego wykonywania przez skarżącego zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.
W ocenie Sądu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ w ogóle nie rozważył, czy sytuacja skarżącego stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Organ bowiem w ogóle nie zbadał i nie ocenił osiągnięć skarżącego w służbie, w szczególności w oparciu o informację o przebiegu służby oraz ocenę rzetelności służby sporządzoną przez Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z 9 lutego 2018 r., która przedstawia w sposób szczegółowy przebieg służby skarżącego, w tym awanse, nadane stopnie, wyróżnienia i odznaczenia: Brązowy Krzyż Zasługi, Brązowy Medal "Za Zasługi dla Pożarnictwa", Złotą Odznakę "Zasłużony Policjant". Sąd zwrócił przy tym uwagę, że zgodnie § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 4 lipca 2000 r. w sprawie wzorów odznak policyjnych oraz szczegółowych zasad i trybu ich nadawania policjantom odznaka Zasłużony Policjant jest wyróżnieniem i może być nadana policjantowi w uznaniu jego szczególnych zasług i osiągnięć służbowych, którymi przyczynił się do ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz utrzymania bezpieczeństwa lub porządku publicznego.
Sąd zaznaczył również, że w sytuacji, gdy organ nie zakwestionował faktu, iż skarżący pełnił służbę po dniu 12 września 1989 r. sumiennie i rzetelnie, był awansowany i nagradzany, to powinien w sposób pełny i wyczerpujący odnieść się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie pomijając wskazanych okoliczności mogących mieć znaczenie dla oceny wyżej wymienionej przesłanki.
Konkludując Sąd wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę, organ podda indywidualnej ocenie okoliczności przedmiotowej sprawy w świetle art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej. Wydając rozstrzygnięcie w sprawie, ustosunkuje się również do argumentów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania. Organ weźmie też pod uwagę, że nie dopełniając obowiązków wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. naraża się na zarzut przekroczenia granic uznania administracyjnego, a w konsekwencji arbitralności i dowolności wydanej decyzji.
MSWiA decyzją z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] ponownie odmówił wyłączenia stosowania wobec W.B. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.
W uzasadnieniu decyzji organ administracji opisał dotychczasowy przebieg postępowania, po czym stwierdził, że zgodnie z pismem z Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z 21 marca 2017 r., stanowiącym informację o przebiegu służby nr [...], skarżący pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, w okresie od [...] grudnia 1979 r. do [...] grudnia 1987 r., tj. przez okres 7 lat, 11 miesięcy i 16 dni, podczas gdy całkowity okres służby wyniósł 26 lat, 1 miesiąc i 21 dni.
MSWiA przywołał dalej treść art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, po czym stwierdził, że przepis ten w pierwszym rzędzie nakłada na organ obowiązek weryfikacji spełnienia "przesłanek formalnych" wskazanych w jego pkt 1 ("krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r.") oraz pkt 2 ("rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia").
Odnosząc się do pierwszej "przesłanki", MSWiA wywiódł, że krótkotrwałość musi być każdorazowo oceniana indywidualnie, jednakże powinna być rozpatrywana przede wszystkim w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. Dostrzegając, że "krótkotrwałość" jest pojęciem nieostrym, stwierdził, że w oparciu o wykładnię językową, należy utożsamiać ją z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością. Odwołując się z kolei do wykładni autentycznej, zwrócił uwagę, że w toku prac legislacyjnych nad regulacją zawartą obecnie w art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, nie zaakceptowano propozycji wprowadzenia jednoznacznego progu 20% całego okresu służby. Dlatego, jak skonstatował Minister, należy zakładać, że wolą projektodawcy było pozostawienie uznaniowego charakteru przepisu, pozwalającego w wyjątkowych sytuacjach wyłączyć ograniczenia w zakresie uprawnień emerytalno-rentowych wprowadzonych w stosunku do osób, które pełniły służbę na rzecz totalitarnego państwa.
Odnosząc się do drugiej "przesłanki", organ administracji wywiódł, że rzetelność wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia, stanowi również przesłankę o charakterze nieostrym, która powinna być każdorazowo oceniana indywidualnie. Podobnie, jak w odniesieniu do pojęcia "krótkotrwałości" MSWiA odwołał się do literalnego znaczenia "rzetelności", dochodząc do wniosku, że należy je definiować jako sumienne, solidne i dokładne wykonywanie swojej pracy. Jak stwierdził, rzetelne wykonywanie obowiązków służbowych oznacza ich realizację na najwyższym poziomie, w sposób niebudzący żadnych wątpliwości. Postawa rzetelnego funkcjonariusza charakteryzuje się zdaniem Ministra wzorowością w działaniu służbowym, przez co należy rozumieć nie tylko podejmowanie i nienaganną realizację zadań obligatoryjnych, ale także wykazywanie inicjatywy. Organ administracji zaznaczył ponadto, że zawarty w drugiej przesłance zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" należy ocenić jako czynnik podnoszący wartość rzetelnej służby funkcjonariusza.
Podsumowując powyższe, organ administracji skonstatował, że jego zadaniem jest stwierdzenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego "ustawowe przesłanki" można uznać za spełnione oraz ustalenie, czy zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek". Jak zaznaczył, "szczególnie uzasadniony przypadek" znalazł się w ustawie obok dwóch pozostałych przesłanek. Oznacza to, że "krótkotrwałość służby na rzecz państwa totalitarnego" i "rzetelność służby pełnionej po dniu 12 września 1989 r.", nawet z narażeniem zdrowia i życia, nie wystarczają do oceny, czy zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej jest zasadne.
MSWiA przywołał następnie fragmenty orzeczeń sądów administracyjnych, powtarzając za nimi, że "(...) ustawodawca nie wskazał trzech odrębnych przesłanek określających treść normy materialnoprawnej podlegającej zastosowaniu, lecz jedną przesłankę szczególnie uzasadnionych przypadków, którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia [...]", oraz że "(...) unormowanie zawarte w art 8a ust 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem służby na rzecz totalitarnego państwa jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa z tego właśnie względu - zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego [...]" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19).
Odnosząc wywiedzione w powyższy sposób rozumienie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej do realiów sprawy wszczętej wnioskiem W.B., MSWiA stwierdził, że służba skarżącego na rzecz totalitarnego państwa wyniosła około 30% ogółu jego służby. W ocenie organu administracji, niemal ośmioletni czas realizacji obowiązków służbowych nie ma charakteru tymczasowego, doraźnego czy epizodycznego, zarówno według kryterium obiektywnego - samego upływu czasu, jak i biorąc pod uwagę typowy przebieg służby funkcjonariusza, w którym często po takim okresie nabywa się pewne uprawnienia związane ze stażem służby, w tym chociażby mianowanie funkcjonariuszem w służbie stałej.
MSWiA skonkludował, że W.B. nie spełnił "przesłanki" określonej w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.
Następnie organ administracji odniósł się do kwestii rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków, w szczególności z narażeniem zdrowia i życia, konstatując, że nie kwestionuje rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków przez W.B. w trakcie pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r. W ocenie Ministra, jakkolwiek w otrzymanej dokumentacji wskazano, iż brak jest dowodów, aby służba ta pełniona była z narażeniem zdrowia i życia, to powyższe nie daje podstaw do stwierdzenia, iż w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej. Jak dostrzegł organ administracji, z zebranej dokumentacji wynika, że W.B. w toku pełnionej służby w Policji posiadał pozytywne opinie służbowe, był wyróżniany, a także podwyższano mu dodatki służbowe do uposażenia. Minister podkreślił jednak, że sam w sobie fakt otrzymywania w czasie pełnienia służby nagród albo innych gratyfikacji nie oznacza jeszcze "szczególnie uzasadnionego przypadku". Niemniej jednak, mając na względzie nadanie W.B. wysokiej rangi odznaczeń, w tym w szczególności odznaczenia państwowego, tj. Brązowego Krzyża Zasługi, a także biorąc pod uwagę zajmowanie przez niego wysokich stanowisk służbowych (w tym m.in. komendanta powiatowego policji), Minister stwierdził, że skarżący legitymuje się wybitnymi osiągnięciami w służbie, wyróżniającymi go na tle pozostałych funkcjonariuszy.
Jak organ skonstatował, powyższe nie pozostawało bez znaczenia w zakresie dokonywania oceny, czy sprawę W.B. można zaliczyć do szczególnie uzasadnionego przypadku, umożliwiającego zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.
Dalej MSWiA, odwołując się ponownie do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1895/19, za kluczowe dla ustalenia, czy w sprawie zaistniał "szczególnie uzasadniony przypadek", uznał ustalenie, czy były funkcjonariusz angażował się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji.
Za zasadne, w celu bardziej szczegółowego zweryfikowania charakteru obowiązków wykonywanych przez wnioskodawcę, organ uznał ustalenie zakresu zadań wykonywanych przez poszczególne komórki organizacyjne, w których W.B. pełnił służbę w czasie trwania ustroju totalitarnego. W związku z tym organ stwierdził, że skarżący rozpoczął pracę, jako referent techniki operacyjnej w Wydziale "C" Służby Bezpieczeństwa Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w [...], wywiódł, że wydziały "C" SB KWMO stanowiły ogniwa terenowe wykonujące zadanie w ramach Pionu "C" MSW i opisał zakres zadań tej części MSW oraz przykłady form realizacji tych zadań. Dalej Minister zauważył, że Wydział II SB KWMO w [...], w którym W.B. pracował w latach 1982-1985, zajmował się na szczeblu wojewódzkim kontrwywiadem. W ocenie organu, realizowane przez Wydziały [...] SB KWMO czynności były charakterystyczne dla ustroju państwa totalitarnego, bowiem były ukierunkowane przede wszystkim na zapobieganie dywersji ideologicznej pochodzącej z państw członkowskich NATO oraz krajów kapitalistycznych, która z punktu widzenia ówczesnej władzy niewątpliwie była szkodliwa dla szerzonych propagandowo komunistycznych ideologii. Następnie MSWiA wskazał, że przez kolejne dwa lata służby, w związku ze zmianami organizacyjnymi, ze względu na które zagadnienia Wydziału [...] uległy translokacji, W.B. wykonywał czynności dla Wydziału [...] SB tej samej jednostki organizacyjnej, który był ogniwem terenowym, wykonującym zadania dla Departamentu [...] MSW, zajmującego się ochroną gospodarki, a przy tym również zwalczaniem działalności opozycyjnej na terenie zakładów pracy.
MSWiA stwierdził także, że W.B. wykonywał pracę o charakterze stricte operacyjnym. Powołał się w tym względzie na treść wniosku personalnego znajdującego się na karcie nr 63 akt IPN, w którym stwierdzono: "W okresie 2 letniej pracy w Wydziale [...] wymieniony sprawował operacyjną ochronę Wojewódzkiego Kompleksu Łączności. Za okres opiniowania pozyskał łącznie 8 t.w. z czego 5 w 1985 r. Aktualnie posiada na swoim stanie 16 t.w. we współpracy z którymi osiąga dobre efekty pracy (...)".
Dalej natomiast organ dostrzegł, że skarżący brał bezpośredni udział w pacyfikacjach strajków, które miały miejsce po ogłoszeniu stanu wojennego. W tym względzie powołał się na fragment opinii służbowej z 10 lipca 1983 r. (karta nr 60 akt IPN), w której stwierdzono: "(...) Z pełną odpowiedzialnością i zaangażowaniem wypełniał zadania stawiane przed podchorążymi po ogłoszeniu stanu wojennego. Brał bezpośredni udział w likwidowaniu strajków na terenie zakładów pracy w [...] oraz w przywracaniu ładu i porządku publicznego na ulicy stolicy (...)".
Organ administracji zauważył też, że skarżący podnosił swoje kwalifikacje, jako słuchacz Wyższej Szkoły Oficerskiej MSW w [...] i podkreślił, że podczas bycia słuchaczem tej szkoły, W.B. został skierowany do pracy w Wydziale [...] SB KWMO w [...].
W ocenie MSWiA, funkcjonariusz nie tylko nawiązał stosunek prawny w ramach służby państwowej w czasie trwania ustroju państwa totalitarnego poprzez realizowanie nałożonych na niego ściśle określonych czynności, lecz wykazywał on się również własną inicjatywą mającą na celu umacnianie tegoż ustroju. Organ zwrócił przy tym uwagę na przynależność skarżącego do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (karta 54 oraz 59 akt IPN).
Uwzględniając powyższe, MSWiA uznał, że nie sposób zakwestionować faktu, że postawa W.B. była zindywidualizowanym zaangażowaniem się w działalność typowo charakteryzującą ustrój państwa totalitarnego. Jego służba cechowała się bowiem podejmowaniem konkretnych działań ukierunkowanych na rzecz ustroju państwa totalitarnego.
Minister uwzględnił, że W.B. wyrażał chęć zwolnienia się ze służby ze względu na odmowne rozpatrzenie jego raportu dotyczącego przeniesienia do służby w Milicji Obywatelskiej i został przeniesiony ze Służby Bezpieczeństwa na własną prośbę. Organ stwierdził, że taka postawa byłego funkcjonariusza niewątpliwie zasługuje na aprobatę. Niemniej, jak skonstatował MSWiA, zważywszy na fakt, że podjęte przez skarżącego, opisane wyżej działania, miały miejsce dopiero po upływie niemal ośmiu lat od rozpoczęcia służby na rzecz totalitarnego państwa, nie miało to kluczowego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Zdaniem Ministra, osiągnięcia odnotowane przez skarżącego po dniu 12 września 1989 r. niewątpliwie zasługują na aprobatę, jednakże biorąc pod uwagę jego długotrwałą służbę na rzecz totalitarnego państwa, postawę ideowo-polityczną, a także w szczególności biorąc pod uwagę operacyjny charakter wykonywanych czynności ukierunkowanych na realizowanie typowych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji, w przedmiotowej sprawie nie było podstaw do stwierdzenia szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na wyłączenie stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.
W.B., reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył decyzję MSWiA z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucił:
I. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1. art. 6 K.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez nieuwzględnienie rzeczywistej treści przepisu prawa powszechnie obowiązującego w odniesieniu do pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa", przesłanki "krótkotrwałości", pojęcia "szczególnego przypadku" wskazanych w treści art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, a tym samym wydanie decyzji administracyjnej z przekroczeniem granic prawa;
2. art. 7 K.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także pominięcie obowiązku uwzględnienia interesu społecznego, a także słusznego interesu obywateli w sprawie dotyczącej tak istotnej kwestii, jaką jest prawo do zabezpieczenia społecznego;
3. art. 7b i 8 K.p.a. poprzez naruszenie zasady proporcjonalności poprzez brak rozważenia słusznego interesu skarżącego (prawa do wypracowanej w trudnych, niebezpiecznych warunkach emerytury) w relacji do interesu społecznego, a tym samym zastosowanie przepisu ustawy (art. 8a) de facto wbrew woli ustawodawcy;
4. art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a. polegające na niedostatecznym zebraniu materiału dowodowego w sprawie oraz niepełnym rozeznaniu zebranego materiału dowodowego, niewłaściwej ocenie stanu faktycznego w szczególności faktów i dowodów świadczących o szczególnie uzasadnionym przypadku, wybiórczej ocenie dowodów, wyciągnięciu z materiału dowodowego wniosków z niego niewynikających, sprzecznych z doświadczeniem życiowym, praktyką, sprzecznych z materiałem dowodowym;
5. art. 75 w zw. z art. 77 § 1 i art. 78 § 1 K.p.a. polegające na nieprzeprowadzeniu dowodów, niedopuszczeniu dowodów zgłoszonych przez stronę mających istotne znaczenie dla sprawy, tj. dowodów potwierdzających spełnienie przesłanek warunkujących zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, potwierdzających zaangażowanie skarżącego w pełnienie obowiązków na rzecz demokratycznej ojczyzny i warunki pełnionej służby;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego mające bezpośredni wpływ na wynik sprawy tj.:
1. art. 8a ustawy zaopatrzeniowej poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji odmowę wyłączenia stosowania wobec skarżącego przepisów ustawy pomimo okoliczności sprawy świadczących o istnieniu podstaw ich wyłączenia;
2. art. 67 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie prawa do odpowiedniego zabezpieczenia społecznego w sytuacji spełnienia przesłanek pozwalających na zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, spowodowane pominięciem w zakresie dokonywania wykładni art. 8a zasad wyrażonych w przywołanych przepisach Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Podnosząc powyższe zarzuty, W.B. wniósł o:
I. uchylenie zaskarżonej decyzji;
II. zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według przepisanych.
W ocenie skarżącego, wydana w sprawie decyzja narusza podstawowe zasady i prawa, a MSWiA w sposób zupełnie lekceważący podszedł do zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz do osoby skarżącego. Decyzja powiela te same błędne argumenty, te same niewłaściwe interpretacje i braki w zakresie rozważenia i oceny istotnych okoliczności.
W.B. stwierdził, że nigdy nie pełnił służby na rzecz totalitarnego państwa, nie naruszał praw i wolności innych osób, ani ich godności. Podniósł, że został zatrudniony w archiwum, w Wydziale "C" Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w [...], gdzie zajmował się porządkowaniem, segregacją i katalogowaniem dokumentów. Po kilku miesiącach poszedł na studia w Wyższej Szkole Oficerskiej w [...], które rozpoczął w 1980 r. Studiował w systemie stacjonarnym, a czas poświęcał nauce i egzaminom. Jak dalej wywiódł skarżący, stan wojenny spędził w większości patrolując ulice [...] oraz ulice [...] w mundurze milicjanta. Do [...] grudnia 1982 r. był w służbie przygotowawczej. W.B. ponownie przedstawił też opisane we wniosku i decyzji okoliczności dotyczące złożenia czterech raportów w sprawie przeniesienia ze Służby Bezpieczeństwa do Milicji Obywatelskiej oraz piątego raportu z 1987 r., w którym oświadczył, że chce całkowicie zrezygnować ze służby.
Podsumowując powyższe, skarżący skonstatował, że w okresie od [...] grudnia 1979 r. do [...] grudnia 1987 r. zaliczonym za okres służby na rzecz totalitarnego państwa, do [...] grudnia 1982 r. był w służbie przygotowawczej, był na studiach dziennych i złożył pięć raportów o przeniesienie ze służby w Służbie Bezpieczeństwa. W.B. stwierdził, że wykonywane przez niego czynności nie miały charakteru związanego z działaniami zbrodniczymi, represji, z jakimkolwiek naruszeniem praw, wolności człowieka. Dodał, że nie zajmował się zwalczaniem opozycji, a wszelkie obowiązki wykonywał nie naruszając praw i godności innych osób.
Zastrzegając, że wobec błędnej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, polemika z argumentami mającymi świadczyć o braku podstaw do wyłączenia stosowania art. 15c i art. 22a tej ustawy jest bezprzedmiotowa, skarżący wywiódł dalej, że sama przynależność do partii (PZPR) nie może być podstawą odmowy zastosowania art. 8a ust. 1 i stwierdził, że nie prowadził żadnej aktywnej działalności partyjnej. Oświadczył, że nie wie, na jakiej podstawie organ uznał, że pełnił on służbę na rzecz totalitarnego państwa. Jako niedopuszczalne, ocenił oparcie argumentacji MSWiA na zdaniach poszczególnych jednostek, w których pełnił służbę, czy ideologii, a nie na działaniach skarżącego. Podniósł, że nie prowadził żadnej działalności operacyjnej i "na żadnych praktykach" nie pełnił służby na rzecz totalitarnego państwa. Zaznaczył, że operacyjna ochrona wojewódzkiego kompleksu łączności nie świadczy o tym, że naruszał prawa, wolności lub godność innych osób. Po raz kolejny nadmienił, że podczas stanu wojennego patrolował ulice w mundurze milicjanta.
Jak dalej wywiódł skarżący, decyzję MSWiA cechuje dowolność. W jego ocenie, organ nie wskazał, dlaczego nie uwzględnił dowodów znajdujących się w aktach sprawy, albo odmówił im wiarygodności, a wszelkie pozytywne działania skarżącego zmarginalizował lub pominął.
Następnie W.B. przedstawił opisane we wniosku z 16 sierpnia 2017 r. okoliczności związane z przebiegiem jego służby po 1987 r., zakresem obowiązków, odpowiedzialności oraz otrzymanymi nagrodami i odznaczeniami. Zarzucił, że obniżono mu wysokość emerytury, chociaż stwierdzono, że jest człowiekiem bez zastrzeżeń pod względem etycznym i moralnym i nadal może pracować na rzecz społeczeństwa w nowo tworzonej formacji. Stwierdził, że trudno mu pogodzić się z tym, że po tylu latach służby jest ciągle piętnowany jako były funkcjonariusz i z tym, że jedno siedmioletnia służba przed 1988 r. ma większy wpływ na wysokość emerytury niż praca i zasługi w późniejszym okresie.
W.B. podniósł, że Minister pominął, iż w aktach sprawy znajdowały się liczne dokumenty, które świadczą o tym, że skarżący podejmował przed 1987 r. działania, które trudno zakwalifikować, jako działania na rzecz totalitarnego państwa. Jak skonstatował, organ nie dokonał zbadania okoliczności faktycznych i oceny dowodów warunkujących uznanie, że służba pełniona przez niego przed 31 lipca 1990 r., była służbą na rzecz totalitarnego państwa.
Skarżący stwierdził również, że pełnił służbę w warunkach realnego zagrożenia życia i zdrowia. Dodał, że okoliczności tych nie można oceniać przez pryzmat niepodwyższenia emerytury zgodnie z rozporządzeniem w sprawie szczegółowych warunków podwyższania emerytur funkcjonariuszy Policji (...).
Zdaniem W.B., MSWiA dokonał błędnej wykładni art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, całkowicie pomijając cel tego przepisu, jak również materię, której dotyczyło postępowanie. Jak stwierdził skarżący, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ ograniczył się do sprawdzenia pod względem matematycznym jak okres jego służby w jednostkach uznanych za służbę na rzecz totalitarnego państwa ma się do całego okresu służby. Minister nie uwzględnił natomiast, że W.B. nie pełnił służby "na rzecz" totalitarnego państwa.
Skarżący stwierdził, że organ nie dokonał wykładni pojęcia "krótkotrwałości" w świetle okoliczności przedmiotowej sprawy. Nie wyjaśnił, dlaczego okres wynoszący 30 % okresu służby, nie spełnia kryterium "krótkotrwałości". Jego zdaniem, z perspektywy kilkudziesięcioletniej aktywności zawodowej (33 lata i 3 miesiące), okres ponad 7 lat jest natomiast bez wątpienia okresem krótkotrwałym, stanowi 23,81 % okresu aktywności. W ocenie strony, wykładnia art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej, ograniczająca pojęcie "krótkotrwałości" do zdarzeń epizodycznych, czy przelotnych, jest nieprawidłowa. Organ podstawowe znaczenie nadane słowu "krótkotrwały - trwający krótki okres". Bezpodstawnie uznał, że okres 7 lat i 11 miesięcy nie może być rozumiany jako spełniający kryterium krótkotrwałości. Jak stwierdził skarżący, jest to mniej niż ¼ całego okresu aktywności zawodowej. Jest to krótki okres potocznie, krótki w relacji całego okresu służby skarżącego (28 %), krótki w relacji do okresu aktywności zawodowej (23,81 %), krótki w zakresie długości życia skarżącego (12,57 %), także w momencie przejścia na emeryturę (15,83 %) oraz krótki w zakresie okresu funkcjonowania państwa totalitarnego (17,21 %).
W.B. powtórzył, że organ pominął wykładnię art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2663/19, podkreślił konieczność wyczerpującego uzasadnienia decyzji uznaniowej oraz wskazał na szczególnie wyraźne naruszenie przez MSWiA zasady zaufania obywatela do państwa, konstatując, że organ przekroczył granice uznania administracyjnego.
Organ administracji wniósł o oddalenie skargi, powołując się w odpowiedzi na skargę na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Skarżący podtrzymał stanowisko w sprawie, a także argumentację zawartą w skardze w dwóch pismach (sporządzonym osobiście i sporządzonym przez pełnomocnika) złożonych do Sądu 27 stycznia 2022 r. Po raz kolejny stwierdził, że nie wie, na jakiej podstawie organ uznał, że wykonywał czynności charakterystyczne dla ustroju totalitarnego. Zaznaczył, że pracował w archiwum, zajmował się inwentaryzacją, nie miał dostępu do żadnych tajemnic. Nadmienił, że stan wojenny "zastał go" w szkole oficerskiej. Wywiódł, że przywieziono go do jakiejś dzielnicy w [...] i kazano patrolować ulice. Stwierdził, że nikogo nie pacyfikował, nie był w żadnym zakładzie pracy w tym okresie, a jedyną jego interwencją w [...] była pomoc studentowi, któremu uratował życie. Wskazał również, że jeśli formalnie przypisano mu w 1985 r. współpracowników, to byli oni prawdopodobnie "przypisani ze stanu (mojego) poprzednika". Skonstatował, że ponosi zbiorową odpowiedzialność za działania, których nigdy się nie dopuścił.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Na podstawie powołanego przepisu, z uwagi na aktualny stan epidemiczny i brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, Przewodniczący Wydziału II, który jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej sprawy, zarządzeniem z 25 stycznia 2022 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Po zarządzeniu skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, w powołanych wyżej dwóch pismach z 27 stycznia 2022 r. skarżący podtrzymał i uzupełnił stanowisko w sprawie.
Skarga jest niezasadna.
1.
Chociaż skarżący nie postawił zarzutu naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej powoływana jako "P.p.s.a."), Sąd - niezwiązany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 P.p.s.a.) - zobowiązany był do ustalenia, czy zaskarżona decyzja MSWiA z [...] kwietnia 2021 r. pozostaje w zgodzie z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2663/19.
Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Przepisem prawa zawierającym normę materialnoprawną determinującą zakres okoliczności faktycznych, których ustalenie było niezbędne do wydania prawidłowej decyzji w przedmiotowej sprawie, jest natomiast art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 723 – stan prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji; dalej powoływana jako "ustawa emerytalna"). Zgodnie z nim, minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.
Kluczowe dla oceny legalności zaskarżonej decyzji było zatem przede wszystkim ustalenie, czy MSWiA dokonał prawidłowej – zgodnej z ocena prawną zawartą w wyroku z 23 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2663/19 – wykładni powołanego przepisu.
1a.
W uzasadnieniu wyroku z 23 września 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odwołując się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1895/19, stwierdził, że art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej w istocie zawiera jedną przesłankę, tj. "szczególnie uzasadniony przypadek", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów pomocniczych, tj. "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia".
Do tego samego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego MSWiA obszernie odwołał się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (str. 5 i str. 6), powtarzając za nim, że "(...) ustawodawca nie wskazał trzech odrębnych przesłanek określającej treść normy materialnoprawnej podlegającej zastosowaniu, lecz jedną przesłankę szczególnie uzasadnionych przypadków, którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia [...]". Dalej odwołując się do wzmiankowanego wyroku, Minister stwierdził również, że przy podejmowaniu decyzji na podstawie analizowanego przepisu, "(...) unormowanie zawarte w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem służby na rzecz totalitarnego państwa jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa - z tego właśnie względu - zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego [...]".
MSWiA błędnie wprawdzie posługiwał się w uzasadnieniu decyzji określeniem "przesłanki formalne" w odniesieniu do kryteriów pomocniczych "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r." Z pewnością nie stwierdził jednak, że brak spełnienia jednego z wymienionych kryteriów automatycznie wykluczył dopuszczalność wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy. Uznawszy, że skarżący spełnia kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.", a nie spełnia kryterium "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r.", organ administracji rozważył bowiem przesłankę "szczególnego uzasadnionego przypadku". Innymi słowy, to nie samo prze się stwierdzenie, że W.B. nie pełnił krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r. skutkowało odmową wyłączenia stosowania przepisów określających rygorystyczne zasady ustalania świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego, lecz stwierdzenie, że w przypadku skarżącego nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek przez wzgląd na to, że w ocenie Ministra służba na rzecz totalitarnego państwa nie była krótkotrwała, a skarżący wykonywał przed 1990 r. czynności ukierunkowane na realizowanie typowych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji.
Powyższe pozwala stwierdzić, że Minister prawidłowo przyjął, iż brak spełnienia któregoś z kryteriów opisanych w pkt 1 i pkt 2 art. 8a ustawy zaopatrzeniowej nie wyłącza automatycznie możliwości spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". W takiej bowiem sytuacji konieczne jest ustalenie, czy służba określonej osoby, mimo to że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r.", bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań i czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej - służbie na rzecz państwa jako takiego. W drugim z wymienionych przypadków, dopuszczalne jest przyjęcie, że wystąpił w sprawie "szczególnie uzasadniony przypadek", obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.
Jak już bowiem wielokrotnie zaznaczał Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie, definicja ustawowa "służby na rzecz totalitarnego państwa" przedstawia się jako kryterium wyjściowe dla analizy sytuacji prawnej indywidualnych funkcjonariuszy, mające w istocie konstrukcję domniemania o istnieniu podstawy prawnej do obejmowania wszystkich funkcjonariuszy pełniących służbę w czasie i miejscach wskazanych w ustawowej definicji, restrykcyjnymi unormowaniami w zakresie ustalania wysokości świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego. Domniemanie to może być obalone w konkretnym stanie faktycznym, między innymi z uwagi na charakter i rodzaj wykonywanych czynności, których nie można ocenić negatywnie (poza powołanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zob. też np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 24 listopada 2021 r. sygn. akt III OSK 4747/21, z 30 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 1511/21, z 19 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 3026/21 i z 5 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 532/20 – niepublikowane; dostępne: https://cbois.nsa.gov.pl).
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji prowadzi więc do wniosku, że wywiedzione wyżej - zgodne z oceną prawną zawarta w wyroku z 23 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2663/19 i utrwalone obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych
- rozumienie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej "wyznaczyło" zakres postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez Ministra.
1b.
Sąd nie znalazł też podstaw do stwierdzenia błędnej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej w zakresie rozumienia kryterium "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r.".
W uzasadnieniu wyroku z 23 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2663/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odwołał się do wykładni rzeczonego kryterium zawartej w powoływanym już wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1895/19. Wskazał, że należy przyjąć, iż przymiotnik "krótkotrwały" rozumiany jako "trwający krótko, szybko przemijający" akcentuje pewną trwałość w krótkim czasie, gdzie "krótkość" powinna być oceniana na tle "zwykłej długości czegoś". Dalej zaś wywiódł, że podyktowana indywidualnym charakterem sprawy administracyjnej rozstrzyganej w oparciu o art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej konieczność uwzględniania jednostkowej sytuacji określonego funkcjonariusza powoduje, że punktem odniesienia dla ustalenia "krótkotrwałości służby przed dniem 31 lipca 1990 r." powinien być cały okres służby pełnionej przez osobę, której dotyczy postępowanie i na tym tle należy oceniać, czy okres służby tej osoby przed dniem 31 lipca 1990 r. w stosunku do całego okresu służby tej osoby spełnia kryterium "krótkotrwałości".
Wyjaśniwszy, dlaczego za okres "krótkotrwały" w rozumieniu art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej można uznać okres 10 miesięcy, Sąd zastrzegł też, że nie oznacza to, iż służba wyrażana w latach nie może być - w realiach indywidualnej sprawy - uznana za służbę krótkotrwałą. Sąd skonstatował wreszcie, że w sytuacji, gdy okres służby w organach wymienionych w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej jest stosunkowo krótki w stosunku do okresu całej służby skarżącego, można uznać, że została spełniona przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.
Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż MSWiA dostrzegł, że "krótkotrwałość" jest pojęciem nieostrym, które może budzić wątpliwości interpretacyjne. Następnie posłużył się wykładnią językową tego określenia, po czym odniósł okres służby skarżącego pełnionej na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej do całkowitego okresu pełnionej przez niego służby, stwierdzając że proporcja ta wynosi około 30%. Minister ocenił także ten (wynoszący 30% ogółu służby) okres przez pryzmat realiów służby pełnionej przez W.B. od [...] grudnia 1979 r. do [...] grudnia 1987 r., wskazując w szczególności, jakie stanowiska i w jakich komórkach organizacyjnych zajmował, a także odwołując się do dokumentacji dotyczącej konkretnych, podejmowanych przez skarżącego czynności.
Prawidłowość zgromadzenia i oceny materiału dowodowego będzie przedmiotem rozważań Sądu w dalszej części uzasadnienia wyroku. Fakt odwołania się przez organ administracji do dowodów dotyczących realiów służby pełnionej przez W.B. należało jednak odnotować już w tym miejscu, bowiem w zestawieniu z przywołanym wyżej stanowiskiem odnośnie do rozumienia pojęcia "krótkotrwałości" świadczy on o tym, że MSWiA prawidłowo – zgodnie z ocena prawną wyrażoną w wyroku z 23 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2663/19 – zinterpretował kryterium "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r.". Właściwa ocena tego kryterium wymagała bowiem, po pierwsze odniesienia okresu służby pełnionej przez W.B. na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej do całkowitego okresu pełnionej przez niego służby, a po drugie rozważania tego kryterium z uwzględnieniem treści "szczególnie uzasadnionych przypadków", co z kolei wiązało się z koniecznością uwzględniania indywidualnych okoliczności tej konkretnej sprawy rozpatrywanej w trybie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.
W świetle powyższego Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia błędnej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej w zakresie rozumienia kryterium "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r.".
1c.
MSWiA błędnie natomiast – wbrew ocenie prawnej zawartej w wyroku z 23 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2663/19 – zinterpretował zawarte w art. 8a usta. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia".
Kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków" należy rozumieć w sposób standardowo przyjęty w języku polskim. Nie ma więc powodów do podawania w wątpliwość rzetelności wykonywania obowiązków, jeśli nie ma dowodów na działanie nierzetelne, takich jak nagany czy inne przewidziane prawem sankcje będące reakcją na sposób działania określonej osoby (zob. np. powołane wyżej wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 listopada 2021 r. sygn. akt III OSK 4747/21 i z 30 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 1511/21, a także wyroki z 5 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 813/20 i z 12 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1631/20 – niepublikowane; dostępne: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dla stwierdzenia, że funkcjonariusz rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki nie jest konieczne ustalenie, że miało to miejsce z narażeniem zdrowia i życia. Jeśli ustawodawca zakładałby odniesienie kryterium określonego w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej wyłącznie do osób pełniących służbę z narażeniem zdrowia i życia, to pominąłby zwrot "w szczególności", ustanawiając tym samym warunek konieczny "narażenia zdrowia i życia". Stwierdzenie rzetelności działania nie wymaga również legitymowania się nagrodami, czy wyróżnieniami dotyczącymi przebiegu służby, jakkolwiek nagrody takie i wyróżnienia mogą być jednym z dowodów świadczących o rzetelności wykonywania zadań i obowiązków.
Taką utrwaloną obecnie w judykaturze wykładnię art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na str. 13 uzasadnienia wyroku z 23 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2663/19. Była ona wiążąca dla organu administracji, a mimo to Minister na str. 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji stwierdził, że postawa rzetelnego funkcjonariusza obejmuje nie tylko podejmowanie i nienaganną realizację zadań obligatoryjnych, ale także wykazywanie inicjatywy zarówno w zakresie takich właśnie zadań, jak i poprzez gotowość do realizacji obowiązków dodatkowych. Taka interpretacja kryterium "rzetelności wykonywania zadań i obowiązków" jest błędna i niezgodna z wiążącą w sprawie oceną prawną. Skutkuje ona naruszeniem art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej w zw. z art. 153 P.p.s.a. Naruszenie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, ponieważ z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że MSWiA stwierdził, iż W.B. rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki służbowe po dniu 12 września 1989 r. (zob. strony 2-3 i strona 8 decyzji).
Podsumowując powyższe, Sąd stwierdza, że MSWiA dokonał częściowo błędnej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, jednak naruszenie prawa materialnego w tym zakresie (wadliwej interpretacji kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia") pozostało bez wpływu na wynik sprawy.
2.
Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z 23 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2663/19, decyzja wydawana na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej jest tzw. decyzją uznaniową. Minister właściwy do spraw wewnętrznych, działając w granicach wyznaczonych normatywną podstawą materialnoprawną, jest bowiem upoważniony na ostatnim etapie stosowania tej normy do wyboru jednego z dwóch ustawowo dopuszczalnych rozstrzygnięć sprawy, tj. do wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej, bądź do odmowy wyłączenia stosowania tych przepisów.
Warunkiem prawidłowego zastosowania właściwie wyłożonej normy prawa materialnego zawartej w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej jest uprzednie należyte ustalenie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W postępowaniu poprzedzającym wydanie tej decyzji minister właściwy do spraw wewnętrznych musi zatem kierować się, określonymi w K.p.a., ogólnymi zasadami postępowania oraz przepisami określającymi jego obowiązki w postępowaniu dowodowym. Stosownie do treści art. 7 K.p.a. w toku postępowania powinnością organu jest zatem stanie na straży praworządności i podejmowanie z urzędu lub na wniosek stron wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przepis art. 77 § 1 K.p.a. obliguje zaś do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zebrane przez organ administracji dowody podlegają ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, która nakazuje jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 zd. 1 K.p.a.) oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Z kolei art. 107 § 3 K.p.a. wskazuje na konieczność należytego uzasadnienia podjętej decyzji z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
2a.
Należy przypomnieć, że w uzasadnieniu wyroku z 23 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2663/19, Sąd stwierdził, że Minister nie wyjaśnił, z jakich względów uznał, że w przypadku skarżącego służba na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, która trwała od [...] grudnia 1979 r. do [...] grudnia 1987 r., tj. przez 7 lat, 11 miesięcy i 16 dni, nie może być rozumiana jako krótkotrwała. Sąd stwierdził także, że organ nie wyjaśnił – na tle okoliczności faktycznych tej konkretnej, indywidualnej sprawy - z jakich względów wskazany okres, obejmujący czas służby przygotowawczej oraz studiów dziennych, nie może być uznany za krótkotrwały, zwłaszcza w odniesieniu do trwającego łącznie ponad 26 lat okresu służby skarżącego w formacjach mundurowych oraz okoliczności, że skarżący został przeniesiony ze Służby Bezpieczeństwa do Milicji Obywatelskiej na własną prośbę, a przypadku nieuwzględniania raportu, wyrażał gotowość definitywnego odejścia ze służby. Sąd wskazał ponadto, że organ odstąpił od oceny tego, czy w okresie od [...] grudnia 1979 r. do [...] grudnia 1987 r. wymieniony realizował zadania charakteryzujące totalitarny ustrój, czy też zwykłe, standardowe działania podejmowane w służbie publicznej, tj. na rzecz państwa, jako takiego w ramach służby publicznej. Sąd wskazał wreszcie, że organ w ogóle nie zbadał i nie ocenił osiągnięć skarżącego w służbie, w szczególności w oparciu o informację o przebiegu służby oraz ocenę rzetelności służby, która przedstawia w szczegółowy sposób przebieg tej służby, w tym awanse, nadane stopnie, wyróżnienia i odznaczenia: Brązowy Krzyż Zasługi, Brązowy Medal "Za zasługi dla Pożarnictwa", Złotą Odznakę "Zasłużony Policjant". Sąd zaznaczył przy tym, że w sytuacji, gdy Minister nie zakwestionował faktu, iż skarżący pełnił służbę po dniu 12 września 1989 r. sumiennie i rzetelnie, był awansowany i nagradzany, to powinien w sposób pełny i wyczerpujący odnieść się do zgromadzonego materiału dowodowego, nie pomijając wskazanych okoliczności mogących mieć znaczenie dla oceny przesłanki wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.
2b.
Opisane wskazania co do dalszego postępowania wiązały MSWiA ponownie rozpatrującego wniosek W.B. Determinowały więc sposób działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i miały na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać postępowanie dla uniknięcia wystąpienia w nim wadliwości. Kierunek ten podyktowany został natomiast wywiedzionym powyżej rozumieniem art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, które koncentruje się na potrzebie badania konkretnych spraw określonych osób ze świadomością, że restrykcyjne ustawowe domniemanie "służby na rzecz totalitarnego państwa" zrównuje - w zakresie statusu istotnego z punktu widzenia zaopatrzenia emerytalnego - osoby, które bezpośrednio angażowały się w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, z takimi osobami, których aktywność wprawdzie nie pozostawała w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego, jednakże ograniczała się wyłącznie do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego (zob. też np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 3815/21, z 12 maja 2021 r. sygn. akt III OSK 1577/21, z 10 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 3267/21
– niepublikowane; poza pierwszym z wymienionych dostępne: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
2c.
Przypominając, że służba skarżącego na rzecz totalitarnego państwa
- w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej – objęła okres od [...] grudnia 1979 r. do [...] grudnia 1987 r., czyli 7 lat, 11 miesięcy i 16 dni z 26 lat, 1 miesiąca i 21 dni całej służy (tj. około 30% całości służby), należy zauważyć, że w uzasadnieniu decyzji MSWiA odwołał się do:
a) opinii służbowej W.B. sporządzonej przez Dowódcę Korpusu Wyższej Szkoły Oficerskiej [...] z [...] lipca 1983 r. (str. 12 decyzji; str. 0060 akt IPN; karta 111 akt sprawy – na odwrocie), w której stwierdzono m.in., że skarżący "[...] z pełną odpowiedzialnością i zaangażowaniem wypełniał zadania stawiane przed podchorążymi po ogłoszeniu stanu wojennego. Brał bezpośredni udział w likwidowaniu strajków na terenie zakładów pracy w [...] oraz w przywracaniu ładu i porządku publicznego na ulicach stolicy. Za udział w działaniach tych wyróżniony był przez Komendanta [...] i Komendanta WSO nagrodami pieniężnymi [...]". Na opinii znajduje się adnotacja o zapoznaniu się z nią przez skarżącego i jego podpis;
b) wniosku personalnego o mianowanie W.B. na stanowisko starszego inspektora Wydziału [...] SB WUSW w [...] (str. 10 zaskarżonej decyzji; str. 0063 akt IPN; karta 110 akt sprawy), w którym stwierdzono m.in., że W.B. "(...) za okres opiniowania pozyskał łącznie (liczba nieczytelna – przyp. Sądu) t.w., z czego 5 w 1985 r. Aktualnie posiada na swym stanie 16 t.w., we współpracy z którymi osiąga dobre efekty. Za osiągnięte wyniki w 1985 r. wyróżniony był nagrodami pieniężnymi [...]".
Opisane dokumenty dotyczą okresu służby skarżącego zakwalifikowanego jako służba na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej. Pierwszy odnosi się do okresu od [...] września 1980 r. do [...] lipca 1983 r. i dotyczy w szczególności działań podejmowanych przez W.B. jako podchorążego Wyższej Szkoły Oficerskiej w [...]. Sąd miał na uwadze, że w piśmie złożonym do akt sprawy 27 stycznia 2022 r., skarżący stwierdził, iż nie znał [...], zaś jedyną jego interwencją w tym mieście była pomoc studentowi, któremu uratował życie. Treść przedmiotowej opinii oraz fakt potwierdzenia zapoznania się z nią przez W.B. nie pozawalają jednak stwierdzić, że MSWiA nie miał podstaw by uznać ten dowód za wiarygodny. Drugi z dokumentów dotyczy dwóch lat (1984 – 1985) służby skarżącego na stanowisku inspektora w Wydziale [...] SB WUSW w [...] (zob. też notatka z przebiegu służby na karcie 15 akt sprawy oraz rozkaz personalny z [...] lutego 1984 r. o przeniesieniu na stanowisko inspektora Wydziału [...] z dniem 1 stycznia 1984 r. na karcie 110 akt sprawy), przy czym odnosi się do pozyskania t.w. odrębnie dla całego okresu opiniowania i odrębnie dla roku 1985. Z tego względu Sąd, jakkolwiek miał na uwadze zawarte w piśmie skarżącego z 27 stycznia 2022 r. twierdzenie, że jeśli formalnie przypisano mu w 1985 r. współpracowników, to byli oni prawdopodobnie "przypisani ze stanu poprzednika", nie znalazł podstaw, by stwierdzić, że MSWiA wadliwie uznał ten dowód za wiarygodny.
Dokumenty powołane w uzasadnieniu zaskarżonej odnoszą się zatem do kolejnych lat służby skarżącego (1980 – 1985) i obejmują okres zakwalifikowany jako służba na rzecz totalitarnego państwa w rumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej. Ponadto, w aktach sprawy znajduję się notatka służbowa sporządzona przez kpt J.W. [...] grudnia 1987 r. z rozmowy przeprowadzonej z W.B. przez Naczelnika Wydziału Kadr WUSW w związku ze zwróceniem się przez skarżącego do Ministra Spraw Wewnętrznych o zwolnienie ze służby w Milicji Obywatelskiej (karta 110 na odwrocie oraz karta 46 akt sprawy). Stwierdzono w niej m.in., że na pytanie o względy osobiste, które funkcjonariusz podał jako uzasadnienie wniosku o zwolnienie, W.B. oświadczył, że "(...) ze względu na swoje zdrowie nie chce dłużej pracować operacyjnie [...]".
2d.
Mając powyższe na uwadze, należy wprawdzie zgodzić się ze skarżącym, że zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ogólne spostrzeżenia dotyczące zakresu zadań i metod działania komórek organizacyjnych, w których pełnił służbę, nie mogą stanowić podstawy do przypisania osobistego zaangażowania w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego. Zarazem jednak trzeba stwierdzić, że zestawione z tymi spostrzeżeniami, opisane wyżej dokumenty, które dotyczą bezpośrednio osoby W.B., nie pozwalają uznać, że organ administracji dowolnie, przekraczając granice tzw. uznania administracyjnego, ocenił zebrany materiał dowodowy, a w konsekwencji doszedł do nieuprawnionego wniosku, że w przypadku skarżącego nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek".
MSWiA odniósł zatem ustalony na podstawie art. 13b ustawy zaopatrzeniowej okres służby skarżącego na rzecz totalitarnego państwa, nie tylko do całości okresu jego służby, ale także do konkretnych okoliczności, dotyczących osoby W.B., które miały miejsce w czasie, kiedy był w służbie przygotowawczej i w czasie, kiedy był słuchaczem Wyższej Szkoły Oficerskiej w [...]. Organ wziął też pod uwagę otrzymane przez skarżącego odznaczenia (Brązowy Krzyż Zasługi, Brązowy Medal "Za Zasługi dla Pożarnictwa", Złotą Odznakę "Zasłużony Policjant") oraz
- niekwestionowany na żadnym etapie postępowania - istotny wkład W.B. w utrzymanie bezpieczeństwa i porządku publicznego po 1990 r. (str. 3, str. 8, str. 13 decyzji). Minister uwzględnił również, że skarżący został przeniesiony ze Służby Bezpieczeństwa na własna prośbę i wyrażał wolę odejścia ze służby w przypadku braku zgody na przeniesienie (str. 13 decyzji). W świetle opisanych wyżej, zebranych przez organ dowodów i ustalonych okoliczności odnoszących się bezpośrednio do osoby skarżącego, nie ma jednakże podstaw, by zakwestionować prawidłowość konstatacji Ministra, zgodnie z którą ustalenia dotyczące raportów o przeniesienie i zwolnienie ze służby oraz dotyczące osiągnięć i zasług w służbie po 1990 r., nie mogły mieć kluczowego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy nie pozwala bowiem stwierdzić, że organ administracji arbitralnie uznał, iż w okresie 7 lat, 11 miesięcy i 16 dni służby zakwalifikowanej, jako służba na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, skarżący podejmował działania, które należy kwalifikować jako zindywidualizowane zaangażowanie bezpośrednio ukierunkowane na realizowanie charakterystycznych dla ustroju tego państwa jego zadań i funkcji.
2e.
Z tych względów należało uznać, że MSWiA, wypełniając wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku z 23 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2663/19, po pierwsze prawidłowo wyjaśnił, dlaczego w przypadku W.B. nie było podstaw do stwierdzenia, że pełnił "krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r.", a po drugie należycie rozważył, czy w przypadku skarżącego zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", pozwalający na wyłączenie stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił zaś przekonujące uzasadnienie, dlaczego stwierdził brak możliwości zastosowania tego wyłączenia w realiach przedmiotowej sprawy. Dlatego postawione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, jak również zarzuty naruszenia art. 67 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, należało uznać za niezasadne.
3.
Reasumując, kontrola zaskarżonej decyzji MSWiA z [...] kwietnia 2021 r. nie dała podstaw do stwierdzenia, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, zaś stwierdzone naruszenie prawa materialnego, nie miało wpływu na wynik sprawy. Brak jest podstaw do uznania, że w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono wszystkich kwestii mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Uzasadnienie decyzji odpowiada prawu.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło