II SA/Wa 227/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk Sędziowie WSA Janusz Walawski Adam Lipiński (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2015 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., na zasadnie art. 138 §1 pkt 1 Kpa oraz art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] listopada 2014 r., którą odmówił Z.K., urodzonemu w 1955 roku, przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, w rozumieniu art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, na skutek których zainteresowany nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Orzeczeniem z [...] września 2012 r. lekarz orzecznik ZUS ustalił, że Z.K. jest całkowicie niezdolny do pracy od dnia [...] sierpnia 2012 r. do dnia [...] września 2015 r. Zatem stał się on całkowicie niezdolny do pracy w wieku 57 lat. Na przestrzeni 59 lat życia zainteresowany udokumentował 25 lat, 8 miesięcy i 7 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w 10-leciu przed powstaniem niezdolności do pracy (od [...] sierpnia 2002 r. do [...] sierpnia 2012 r.) oraz w 10-leciu przed zgłoszeniem wniosku (od [...] października 2002 r. do [...] października 2012 r.) zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – wnioskodawca udokumentował tylko 3 miesiące i 28 dni tych okresów. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. W okresie od dnia [...] lipca 1981 r. do dnia [...] listopada 2011 r. Z.K. prowadził działalność gospodarczą, a od dnia 1 kwietnia 2002 r. do dnia 30 kwietnia 2002 r. i od dnia 1 sierpnia 2002 r. do dnia 31 października 2011 r. nie opłacał z tego tytułu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, podejmowanie pracy i prowadzenie działalności gospodarczej bez objęcia z tego tytułu ubezpieczeniem społecznym jest świadomym wyborem, rodzącym określone skutki. Nieopłacanie składek na ubezpieczenie społeczne nie wskazuje na istnienie szczególnych okoliczności, uniemożliwiających nabycie świadczenia w trybie zwykłym. Podkreślenia wymaga, iż zaprzestanie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może być "premiowane" przyznawaniem świadczenia w drodze wyjątku, a trudności z prowadzeniem działalności gospodarczej nie są okolicznościami szczególnymi, o których mowa w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Od powyższej decyzji Z.K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił naruszenie: przepisów prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy: art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, iż w omawianym stanie faktycznym nie zostały spełnione przesłanki dla przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. art. 58 w zw. z art. 57 ww. ustawy, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, iż w omawianym stanie faktycznym nie zostały spełnione przesłanki dla przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. art. 58 ust. 4 ww. ustawy, poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, iż w omawianym stanie faktycznym nie zostały spełnione przesłanki dla przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku; przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7, art. 8, art. 77 oraz art. 80 Kpa, przez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, przez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego koniecznego dla rozstrzygnięcia sprawy, przez niedokonanie wnikliwej analizy zaistniałego stanu faktycznego, przez naruszenie w konsekwencji zasady prawdy obiektywnej i zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, co spowodowało powstanie błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia i mających istotny wpływ na jego treść, co natomiast zaskutkowało wydaniem decyzji o odmowie przyznania wnioskodawcy renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; art. 107 § 1 w zw. z art. 107 § 3 Kpa, poprzez niewskazanie w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których konkretnym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co w konsekwencji doprowadziło do dokonania wadliwych ustaleń faktycznych. Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o: uchylenie w całości decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2014 r. oraz poprzedzającej decyzji z dnia [...] listopada 2014 r.; zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania; dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów wskazanych w treści niniejszej skargi na okoliczności w niej wskazane. W uzasadnieniu skargi Z.K. wskazał, między innymi, iż w okresie od [...] lutego 2012 r. do dnia [...] września 2012 r. związany był stosunkiem pracy ze Spółką [...] Sp. z o.o. z siedzibą w T., jednakże stosunek pracy uległ zakończeniu wobec faktu, iż skarżący stał się całkowicie niezdolny do wykonywania pracy. Gdyby zatem nie stan zdrowia, skarżący nadal pozostawałby w stosunku pracy z ww. Spółką, a to umożliwiłoby mu spełnienie warunku posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego dla przyznania renty w trybie zwykłym. Podkreślił także, iż legitymuje się pond 25 letnim stażem pracy, co powinno mieć znaczenie z uwagi na treść art. 58 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podkreślił okoliczność nieopłacania przez skarżącego składek ubezpieczeniowych w latach 2002-2011, do czego skarżący był zobowiązany prowadząc działalność gospodarczą. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie z uwagi na wszystkie podniesione w niej argumenty. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), ubezpieczonym, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty i nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Podejmowane w powyższych sprawach decyzje organu cechuje znaczny element uznaniowości w zakresie oceny, czy w przypadku danej sprawy wystąpiły szczególne okoliczności. Powyższe nakłada na organ dokładne wyjaśnienie sprawy pod kątem wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę okoliczności sprawy, które mogą stanowić o uznaniu, iż niespełnienie obowiązków ubezpieczeniowych nastąpiło z przyczyn niezależnych, czy nie zawinionych przez wnioskodawcę i wypełniało znamiona szczególnych okoliczności, do których odwołuje się przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie ustosunkował się w zaskarżonej decyzji do wszystkich okoliczności podniesionych przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, które zresztą były znane organowi, albowiem znajdowały się w materiale zawartym w aktach administracyjnych sprawy. Po pierwsze, jak wynika z treści uzasadnień obu decyzji (z dnia [...] listopada 2014 r. i z dnia [...] grudnia 2014 r.) powodem odmowy przyznania dochodzonego świadczenia była okoliczność braku wypełnienia przez skarżącego obowiązków ubezpieczeniowych, to jest uiszczania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, w okresach od dnia od dnia [...] kwietnia 2002 r. do dnia [...] kwietnia 2002 r. i od dnia [...] sierpnia 2002 r. do dnia [...] października 2011 r., kiedy prowadził działalność gospodarczą to jest od dnia [...] lipca 1981 r. do dnia [...] listopada 2011 r. Organ zachowanie takie jednoznacznie ocenia jako naganne, uzasadniające odmowę. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie powyżej prezentowany pogląd organu, co do samej oceny faktu nieuiszczania składek ubezpieczeniowych ZUS, jest zasadny i oparty na licznym i ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (porównaj wyrok WSA z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 1852/07; wyrok WSA z dnia 15 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 2075/07). Jednakże zasady decyzji uznaniowej wymagały dokonania analizy i wyjaśnienia dlaczego ta okoliczność ma w ocenie organu większe znaczenie w niniejszej sprawie, dla oceny istnienia czy braku istnienia szczególnych okoliczności, niż okoliczność wypracowania na przestrzeni 57 lat życia przez skarżącego (to jest do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy) znacznego stażu pracy w rozmiarze 25 lat i 8 miesięcy. Brak jest także w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazania dlaczego organ nie uznał za usprawiedliwiające wyjaśnień skarżącego na temat przyczyn nie uiszczania tych składek. Organ nie może powyższej kwestii pozostawić w domyśle, bez dokładnego jej przeanalizowania. Nie jest wystarczające w tej materii samo przytoczenie orzeczeń sądów administracyjnych, bez dokonania własnych ocen powyższego zagadnienia w kontekście znamion szczególnych okoliczności, do których odwołuje się przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Rozstrzygnięcie obarczone taka wadą narusza w sposób istotny dla oceny tego rozstrzygnięcia art. 107 § 3 Kpa. Po drugie, w materiale dowodowym sprawy istnieje odnotowany fakt zatrudnienia Z.K. w okresie od okresie od [...] lutego 2012 r. do dnia [...] września 2012 r. Zaznaczyć tu nadto należy iż w okresie tego zatrudnienia ujawniła się u skarżącego choroba, która przerwała ten stosunek pracy, zaś zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w dniu [...] sierpnia 2012 r. (a zatem w trakcie trwania tego stosunku pracy) skarżący stał się całkowicie niezdolny do pracy. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. brak jest jakiegokolwiek odniesienia się do niniejszej okoliczności. Na powyższą okoliczność wskazał skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednakże w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ również nie odnosi się w żaden sposób do powyższej okoliczności, jakkolwiek był zobligowany, zgodnie z procedurą ponownego rozpatrzenia sprawy, odnieść się do powyższego zarzutu odwoławczego skarżącego. Nie można przecież wykluczyć, iż gdyby nie stan zdrowia, skarżący nadal pozostawałby w stosunku pracy z przedsiębiorstwem [...] Sp. z o.o. z siedzibą w T., co umożliwiłoby mu spełnienie warunku posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego dla przyznania renty w trybie zwykłym. Nie można także pominąć tu oczywistego faktu, iż całkowita niezdolność do pracy skarżącego powstała w zatrudnieniu. Samo zaś zdarzenie, jaką jest choroba, nosi w sobie znamiona szczególnych okoliczności, zwłaszcza gdy choroba stanowi przyczynę ustania stosunku zatrudnienia. Jak wynika z akt sprawy nie zrobiono niczego, aby powyższe zagadnienie rzetelnie wyjaśnić w aspekcie szczególnych okoliczności, do których odwołuje się przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Także brak ustosunkowania się w tym przedmiocie do zarzutu zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, stanowi o istotnym uchybieniu proceduralnym zasad wskazanych w art. 107 § 3 art. 140 Kpa (odwołującego się do odpowiedniego stosowania zasad postępowania w zakresie wyjaśnienia sprawy wskazanych w postępowaniu przed pierwszą instancją), stanowi o braku rozpatrzenia jednego z zarzutów odwoławczych a zatem prowadzi do uznania nierozpatrzenia całości materiału sprawy, co do jej istoty. Uchybienia te miały istotne znaczenie dla wyniku sprawy. Rozstrzygnięcie sprawy w taki sposób, jak to uczynił organ jest niezgodne z treścią art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3, art. 140 Kpa i narusza podstawowe zasady postępowania dowodowego: jak dążenie do ustalenia prawdy obiektywnej, wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i rozpatrywania całości materiału dowodowego oraz dokonywania oceny tego materiału w uzasadnieniu decyzji. Dopiero przy dokładnym ustaleniu wszystkich wyżej wskazanych aspektów sprawy można będzie dokonać oceny, czy w niniejszej sprawie występują szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z tych też względów zaskarżona decyzja organu z dnia [...] grudnia 2014 r. jako naruszająca istotne zasady postępowania administracyjnego, które to naruszenie mogło mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy, musiała ulec uchyleniu na skutek kontroli sądowej. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, ponieważ wady decyzji dotyczą przede wszystkim braku odniesienia się do znajdujących się w aktach sprawy wskazanych wyżej okoliczności zasadne było uchylenie jedynie zaskarżonej decyzji. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pozostałe zarzuty skargi nie są zasadne. Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę na etapie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powinien zbadać sprawę pod kątem wyżej wskazanych przez w uzasadnieniu wyroku okoliczności. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132 i art. 145 § 1 ppkt 1 c oraz art. 152 przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku.