II SA/Wa 2274/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 maja 2021 r. sprawy ze skargi małoletniego D. U. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego S. U. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Prezes ZUS/organ) decyzją nr [...] z dnia [...] października 2020 r. po rozpatrzeniu wniosku małoletniego D.U. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego Pana S. U. o ponowne rozpatrzenie sprawy renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłej matce Pani A. U., utrzymał w mocy decyzję nr [...] z [...] sierpnia 2020 r. o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla ww. małoletniego. Skarżący reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego wystąpił o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłej matce. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z [...] sierpnia 2020 r. o odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego. Podniósł, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 53; dalej ustawa emerytalna) ubezpieczonym, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Jego zdaniem z powołanego przepisu wynika, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy jest możliwe gdy łącznie zostały spełnione następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wskazał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa w tym przepisie winny być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednej przesłanki wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazał, że matka małoletniego przed dniem śmierci pobierała rentę socjalną. W ocenie organu ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1455) nie przewiduje prawa do renty rodzinnej dla członków rodziny pozostałych po osobie zmarłej. Wobec czego organ uznał, że matka dziecka nigdy nie była osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej, ponieważ nigdy nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu oraz ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu. Jego zdaniem powyższe wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej.  Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2020 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia [...] września 2020 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego po zmarłej matce utrzymał w mocy decyzję podjętą [...] sierpnia 2020 r. Organ podzielił stanowisko Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przedstawione w uprzednio wydanej decyzji. Wobec powyższego orzeczono jak w zaskarżonym orzeczeniu. Skargę na powyższe orzeczenie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przedstawiciel ustawowy skarżącego, podnosząc trudną sytuację życiową swoją i małoletniego syna. W uzasadnieniu skargi rozwinięto powyższe zarzuty. W związku z powyższym wnosił o uchylenie orzeczenia. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podziela stanowisko organu przedstawione w decyzjach. Przedmiotem skargi jest decyzja organu nr [...] z dnia [...] października 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję nr [...] z [...] sierpnia 2020 r., w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego dziecka. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do badania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej P.p.s.a.) lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Stosownie zaś do treści art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu, który dawałby Sądowi podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 887 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych w nim warunków: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, i - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Powołany wyżej art. 83 może być ponadto zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Zgodnie z art. 4 pkt. 13 w/w ustawy za ubezpieczonego uważa się osobę podlegającą ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osobę, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Matka małoletniego przed dniem śmierci pobierała rentę socjalną. Ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1455) nie przewiduje prawa do renty rodzinnej dla członków rodziny pozostałych po osobie zmarłej. Wobec czego organy zasadnie twierdzą, że matka dziecka nigdy nie była osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej, ponieważ nigdy nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu oraz ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Powyższe wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej.  Wobec powyższego w ocenie Sądu stanowisko organów jest prawidłowe. Zdaniem Sądu należy jednocześnie uznać, iż organy wyczerpująco zbadały istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą a rozstrzygając sprawę - oparły się na materiale prawidłowo zebranym, i dokonał jego wszechstronnej oceny. Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, organ uzasadnił w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.