II SA/Wa 2276/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras (spraw.), Sędzia WSA Adam Lipiński, Asesor WSA Agnieszka Miernik, Protokolant Arkadiusz Koziarski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...], - zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 czerwca 2005 r. sygn. akt II SA/WA 365/05, uchylił decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] października 2004 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku dla M. P. W uzasadnieniu podał, iż "W sprawie jest bezsporne, że orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy z dnia [...] czerwca 2002 r. skarżący został uznany za długotrwale niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym. W orzeczeniu tym wskazano, że długotrwała niezdolność do pracy powstała po [...] czerwca 1999 r., a nie jak podaje organ w odpowiedzi na skargę - przed [...] czerwca 1999 r. Istota sporu sprowadza się zatem do kwestii, czy skarżący nie wypracował prawa do "normalnego" ustawowego świadczenia ubezpieczeniowego na skutek szczególnych okoliczności. Ta przesłanka nie została jednak w zaskarżonej decyzji należycie rozważona. Organ stwierdził w uzasadnieniu, że skarżący po przekazaniu gospodarstwa rolnego dzieciom mógł kontynuować ubezpieczenie społeczne jako domownik nie rozważając w ogóle, czy otrzymywana przez jego żonę renta inwalidzka w wysokości [...] zł, takie możliwości rzeczywiście stwarzała. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że dochód żony po części tylko pokrywa jej własne potrzeby i wydatki na leki. Do przedstawionych zarzutów organ w ogóle się nie ustosunkował i w decyzji podjętej po ponownym rozpatrzeniu sprawy stwierdził jedynie, że przedstawione argumenty nie wnoszą nic nowego do sprawy i nie dają podstaw do zmiany decyzji z dnia [...] października 2004 r. Tego rodzaju argumentacja nie pozwala na przeprowadzenie kontroli prawidłowości podjętego w sprawie orzeczenia.". W wykonaniu tego wyroku, jak wynika z pisma z dnia [...] kwietnia 2007 r. (k.[...] akt sądowych), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...], działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. z 1998 r. Dz. U. Nr 7, poz. 25 ze zm.), ponownie odmówił przyznania M. P. świadczenia w drodze wyjątku. W jej uzasadnieniu podał, że skarżący posiadał razem z małżonką gospodarstwo rolne o pow. [...] ha i wniosek o rentę rolniczą złożył dopiero po przekazaniu gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, na zasadzie umowy darowizny, synowi A. P. oraz [...] ha również temu synowi oraz córkom w równych częściach. Wyzbył się w ten sposób stałego źródła dochodu nie biorąc pod uwagę faktu, że może nie nabyć prawa do renty. Ponadto przed złożeniem powyższego wniosku, sprzedał on [...] ha gospodarstwa. Zatem nie zaszły żadne szczególne okoliczności, co w myśl art. 55 ust. 1 ustawy, dawałoby podstawę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto, jak wynika z aktu notarialnego, na rzecz skarżącego i jego małżonki została ustanowiona dożywotnia służebność osobista polegająca m.in. na prawie mieszkania w dwóch izbach w domu mieszkalnym, ogrzanych i oświetlonych na koszt właściciela, tj. syna A. P. Zatem skarżący nie ponosi kosztów związanych z zamieszkaniem. Niezależnie od powyższego organ podał, że skarżący miał prawo po przekazaniu gospodarstwa rolnego i nadal takie prawo posiada, ubezpieczeniu się jako domownik w gospodarstwie rolnym dzieci. Jednakże ani on, ani też jego małżonka nie opłacają tych składek. Niezależnie od powyższego, małżonka skarżącego pobiera rentę rolniczą, a gospodarstwo pozostaje w rodzinie. Zatem skarżący nie pozostaje bez stałych źródeł utrzymania. Tym bardziej, że ma on dzieci zobowiązane do alimentacji i ustanowioną służebność, o której wyżej mowa, zaś z chwilą osiągnięcia wieku emerytalnego, będzie mógł uzyskać emeryturę. Reasumując, powyższa sytuacja nie uzasadnia przyznania świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku z dnia [...] września 2005 r. do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o ponowne rozpatrzenie sprawy, M. P. nie zgodził się ze stanowiskiem organu administracji i uznał powyższą decyzję za krzywdzącą. W dalszej części podał, że jego stan zdrowia się pogarsza i wymaga dalszego leczenia. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...], mając za podstawę art. 127 § 3 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 r. i w uzasadnieniu powołał się na argumentację podaną już w zaskarżonej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, M. P. nie zgodził się z zaskarżoną decyzją, uznając ją za krzywdzącą i nie wnoszącą niczego nowego do sprawy. Jak podał dalej, brakuje mu środków na jedzenie i nie ma za co wykupić leków. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, ale z innych powodów, aniżeli podnosi to strona skarżąca. Zezwala na to treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w myśl którego Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W wyroku z dnia 9 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 365/05 Sąd wskazał, że przepis art. 55 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998, Nr 7, poz. 25 z późn. zm.) stanowi, iż Prezes Kasy może przyznać emeryturę, rentę rodzinna z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Z przepisu art. 55 powołanej ustawy wynikają zatem następujące przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego Prezesa KRUS: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. W ocenie Sądu Prezes KRUS w zaskarżonej decyzji nie zastosował się do wskazówek zawartych w wyroku z dnia 9 czerwca 2005 r. i nie wykazał, jakie okoliczności spowodowały niespełnienie przez skarżącego wymagań dających prawo do emerytury lub renty w zwykłym trybie. Stwierdzenie, że organ nie uznał za szczególne okoliczności przekazania części gospodarstwa umową darowizny dzieciom, sprzedaży części gospodarstwa oraz ustanowienie służebności osobistej, dzięki której skarżący nie musi ponosić kosztów zamieszkania, nie jest wystarczające, ponieważ nie uzasadnia czy pomiędzy powołanymi wyżej okolicznościami zachodzi związek przyczynowo - skutkowy usprawiedliwiający niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty. Innymi słowy mówiąc, organ nie rozważył czy i jaki wpływ na ewentualne prawo do emerytury lub renty miało rozdysponowanie gospodarstwem rolnym oraz pozbycie się przez skarżącego źródła dochodu przed uzyskaniem prawa do renty. Odnosząc się zaś do drugiej z przesłanek przyznania renty rolniczej w drodze wyjątku organ wskazał, że skarżący posiada stałe źródło dochodu, jakim jest renta rolnicza małżonki, ma dzieci zobowiązane do alimentacji oraz posiada służebność osobistą (prawo zamieszkiwania). Powyższe uzasadnienie również nie może być uznane za wykonanie wskazań Sądu zawartych w wyroku z dnia 9 czerwca 2005 r., bowiem lakoniczność twierdzeń organu dalej nie pozwala na przeprowadzenie kontroli prawidłowości zaskarżonej decyzji w kwestii ustalenia czy skarżący dysponuje niezbędnymi środkami utrzymania. Dodatkowo jedynie wskazać należy, że ustawodawca w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników operuje pojęciem "niezbędnych" a nie "stałych" środków utrzymania. Niezrozumiałe jest zatem użycie przez Prezesa KRUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenia, że skarżący nie pozostaje bez stałych źródeł utrzymania. Ustawowe określenie braku niezbędnych środków utrzymania oznacza, że organ każdorazowo zobowiązany jest zbadać i wykazać czy otrzymywane przez skarżącego środki utrzymania są niezbędna, to jest takie, bez których nie można się obejść, konieczne, potrzebne, nieodzowne, niezastąpione (Uniwersalny słownik języka polskiego pod red. Stanisława Dubisza, tom 2, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003 r.), natomiast stały to taki, który nie ulega zmianom, wahaniom, niezmienny (w danym okresie), zawsze taki sam, ściśle ustalony, określony (ibidem, tom 3). Zatem niezbędność nie zakłada stałości i nie są to pojęcia tożsame. Uznaniowość decyzji nie oznacza dowolności przy rozpatrywaniu sprawy przez organ administracji publicznej. Jednakże szczególnie zaakcentować należy, że ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie zarówno ten sąd jak i organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia, co wynika z treści art. 153 cytowanej już wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast rozpoznając ponownie sprawę, organ nie dostosował się do wskazanej powinności. Zatem Prezes KRUS przy ponownym rozpatrywaniu sprawy M. P., zobowiązany jest zastosować się do wskazań zawartych w niniejszym uzasadnieniu. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 152 i art. 132 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.