II SA/Wa 2316/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska (spr.), Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Asesor WSA Jacek Fronczyk, Protokolant Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2007 r. sprawy ze skargi B. P. przedstawicielki ustawowej małoletnich dzieci P. P. i M. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Decyzją z dnia [...] października 2006 r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku B. P. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku małoletnim dzieciom: M. P. i P. P. postanowił, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymać w mocy decyzję podjętą w dniu [...] sierpnia 2006 r. nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku, po zmarłym ojcu dzieci W. P. W uzasadnieniu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełni łącznie następujące warunki: – jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, – nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, – nie ma niezbędnych środków utrzymania. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ nie stwierdził istnienia przesłanek umożliwiających uwzględnienie wniosku o przyznanie świadczenia. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Również szczególna okoliczność, o której mowa w przytoczonym powyżej przepisie, odnosi się do osoby zmarłej. Za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy uważa się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Ojciec dzieci na przestrzeni 43 lat życia miał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 15 lat, 3 miesiące i 10 dni. Organ podał, że w ostatnim 10-leciu zamiast wymaganych 5 lat ubezpieczenia, udowodniono jedynie 1 rok, 5 miesięcy i 16 dni. Po ustaniu prawa do zasiłku dla osoby bezrobotnej w czerwcu 1997 r. do czasu śmierci ojca dzieci w grudniu 2005 r., tj. przez ponad 8 lat nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Prezes ZUS podał, że w tym czasie nie była wobec ubezpieczonego orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty na podstawie ustawy nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli wymienionego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. W ocenie organu w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, na skutek których ojciec małoletnich dzieci nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Za okoliczność taką organ nie uznał wskazywaną przez B. P. chorobę alkoholową. Wnioskodawczyni podała, że nie posiada żadnej dokumentacji medycznej potwierdzającej fakt choroby, bowiem – jak oświadczyła – ojciec dzieci nie poddawał się leczeniu. Prezes ZUS stwierdził, że zmarły ojciec dzieci negatywnych skutków alkoholizmu mógł uniknąć w drodze skutecznego leczenia odwykowego. Nie można zatem uznać, że nie były one niemożliwe do przezwyciężenia, a w konsekwencji potraktować je jako okoliczności szczególne, usprawiedliwiające bezczynność zawodową. W ocenie organu przez szczególną okoliczność należy rozumieć wydarzenie o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew woli i zamiarom ubezpieczonego stanowi niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Natomiast podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione. W skardze na powyższą ostateczną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych B. P. wniosła o jej uchylenie. Skarżąca nie zgodziła się z oceną organu w zakresie spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności i uznała ją za krzywdzącą. Podtrzymała stwierdzenie, wyrażane w toku postępowania administracyjnego, że przyczyną długotrwałego braku pracy przed śmiercią męża był alkoholizm. Podała, że mąż nie chciał się leczyć, nie można było go do tego zmusić, mimo postanowienia Sądu Rejonowego w S., zmieniającego sposób leczenia odwykowego na leczenie w warunkach stacjonarnych w Ośrodku Terapii Uzależnień. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł, że alkoholizm, który nie jest leczony nie stanowi okoliczności szczególnej. Brak woli poddania się leczeniu jest krzywdzący dla rodziny, jednakże stanowi wybór drogi życiowej, który nie może być uznany za okoliczność szczególną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Decyzja odmawiająca wymienionego świadczenia nie narusza zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Podkreślić przy tym należy, że ustawa nie gwarantuje jego wypłaty, pozostawiając przyznanie świadczenia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania na zasadzie uznania administracyjnego nie oznacza jednak – co wymaga podkreślenia – że organ ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się bowiem – zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach – przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Jedną z przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. Akta sprawy nie pozwalają przyjąć, aby zachodziły szczególne okoliczności, o jakich mowa w powołanym wyżej art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z akt tych wynika, że przed dniem śmierci ojca małoletnich dzieci, tj. przed [...] grudnia 2005 r. przez ponad 8 lat nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie i nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez zmarłego ojca dzieci uprawnień do świadczenia ustawowego. W czasie niewykonywania zatrudnienia W. P. nie był uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy ze względu na stan zdrowia. W ocenie Sądu, za okoliczność szczególną uznać należy wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd Prezesa ZUS, że okoliczności szczególnej nie stanowi alkoholizm W. P. Stanowisko to jest zgodne z dotychczasowym orzecznictwem sądów administracyjnych, w świetle którego nieleczona choroba alkoholowa nie jest uznawana za okoliczność usprawiedliwiającą przerwy w zatrudnieniu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1544/06). Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 13 grudnia 2000 r. sygn. akt II SA 1936/00 (Lex nr 51005), wprost stwierdził, że skutków alkoholizmu nie można uznać za okoliczności usprawiedliwiające bezczynność zawodową. Poprzez podjęcie leczenia wymieniony miał możliwość przezwyciężenia skutków zdarzenia, które doprowadziło do tego, że nie wykonywał pracy i nie odprowadzał składek, jednakże nie podjął żadnych działań w tym kierunku. Twierdzenia skarżącej, iż w przypadku jej zmarłego męża alkoholizm należy uznać za okoliczność szczególną niemożliwą do przezwyciężenia, bowiem stan, w jakim się znalazł powstał wbrew jego zamiarom i woli, nie zasługują na uwzględnienie. W świetle powyższego, niezależnie od zrozumienia dla trudnej sytuacji życiowej rodziny, ustalenia organu, co do braku spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności należy uznać za prawidłowe. W myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru warunków z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, stwierdzić należy, iż brak szczególnych okoliczności przesądza o niemożności uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.