II SA/Wa 2335/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi L. K. - przedstawicielki ustawowej małoletniej B. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...], - zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Wicedyrektor Departamentu [...] działając z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku L. K. - przedstawiciela ustawowego małoletniej B. K. (ur. [...]) - z dnia [...] stycznia 2006 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionego dziecka świadczenia w drodze wyjątku, po jego zmarłym w dniu [...] października 2004 r. ojcu A. K. (ur. [...]). W uzasadnieniu podano, że powyższe świadczenie może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, ojciec dziecka na przestrzeni 42 lat życia posiadał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 14 lat 9 miesięcy i 3 dni. Na oceniane do uprawnień dziesięciolecie zamiast wymaganych pięciu lat ubezpieczenia przypada tylko 1 rok 9 miesięcy i 11 dni. Ponadto od [...] listopada 1996 r. do czasu zgonu, to jest przez ponad 7 lat i 11 miesięcy nie wykonywał żadnego zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Ponieważ w tym czasie nie istniały żadne przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia i nie orzeczono wobec niego niezdolności do pracy, przeto nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające mu nabycie uprawnień do renty na zasadach ogólnych. Przy rozpatrywaniu sprawy była również brana pod uwagę sytuacja materialna, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przyznania spornego świadczenia. W piśmie z dnia [...] września 2006 r. L. K. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] i jednocześnie zażądała ponownego rozpatrzenia sprawy. Skarżąca wskazała, iż w chwili otrzymania decyzji z dnia [..] czerwca 2006 r. przebywała na leczeniu szpitalnym. Pobyt w szpitalu trwał prawie półtora miesiąca, a po powrocie do domu stan zdrowia nadal nie pozwalał na zajęcie się sprawami własnymi i rodzinnymi. L. K. dodała, że jest w trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej oraz, że jest jedynym żywicielem rodziny. Postanowieniem z dnia [...] października 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 59 § 1 w zw. z art. 58 § 1 k.p.a., przywrócił skarżącej termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a decyzją z tego samego dnia i o tym samym numerze, mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2006 r. W uzasadnieniu powołał się na argumentację podaną już w zaskarżonej decyzji dodając jednocześnie między innymi, że rozpatrując wniosek o rentę rodzinną analizie został poddany przede wszystkim przebieg ubezpieczenia ojca dziecka przed datą zgonu, który nie daje podstaw do przyjęcia, że niespełnienie warunków do świadczenia ustawowego było spowodowane szczególnymi okolicznościami. Organ wskazał, że przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Niespełnienie przez ojca dziecka powyższego warunku powoduje, że nie można skutecznie domagać się renty rodzinnej po ojcu, jako że prawo do tego świadczenia jest pochodną prawa przysługującego ubezpieczonemu. Oznacza to, że może być przyznane dziecku, tylko wówczas, gdy byłoby przyznane ojcu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. K. nie zgodziła się ze stanowiskiem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym analiza przebiegu ubezpieczenia ojca dziecka nie daje podstaw do przyjęcia, że niespełnienie warunków do świadczenia ustawowego było spowodowane szczególnymi okolicznościami. Skarżąca wskazała, iż A. K. cierpiał od dawna na chorobę alkoholową, z której wynikała niezdolność do pracy. Dodatkowo podniosła, że wymieniony w 2001 r. uległ wypadkowi, po którym uznano go za częściowo niezdolnego do pracy i z tego tytułu przez okres roku i trzech miesięcy pobierał rentę socjalną. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, lecz z powodów innych, aniżeli podniesione przez skarżącego. Zezwala na to treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do treści przepisu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.), Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustawodawca dał wyłączną kompetencję do przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem sądów administracyjnych, załatwianie spraw w tym przedmiocie odbywa się poprzez wydanie przez Prezesa ZUS decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Stosownie do treści art. 124 powołanej ustawy, do postępowań w zakresie świadczeń w niej określonych, w tym do świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku, mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej. Niewątpliwie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem administracji publicznej w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym ilekroć w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego jest mowa o organach administracji publicznej – rozumie się przez to ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2. Stosownie do treści art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Upoważnienie udzielone na podstawie art. 268a k.p.a. wywiera ten skutek, że zmienia się osoba wykonująca funkcję organu, która jednak nie staje się przez to organem administracji publicznej, bowiem wykonuje tylko kompetencje tego organu z jego upoważnienia, ale nie jest ich "nosicielem". Tak więc pracownik organu administracji publicznej ograniczony jest tylko do działania w jego imieniu, nie uzyskując przy tym przymiotu organu. Skoro zaś upoważnienie musi pochodzić bezpośrednio od organu, to nie dojdzie do skutecznego udzielenia tzw. upoważnienia substytucyjnego przez upoważnianego pracownika, który jak już wskazano, działa jedynie w imieniu organu. Co więcej wspomniany przepis art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego w ogóle nie przewiduje możliwości udzielania dalszych pełnomocnictw przez pracownika upoważnionego przez organ. Trzeba jednocześnie podnieść, że w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, brak jest odmiennego uregulowania dotyczącego udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień konkretnym pracownikom do działania w jego imieniu, niż to, które wynika z przepisu art. 268a k.p.a., zaś przepisy normujące postępowanie w zakresie świadczeń ubezpieczeniowych zawarte w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że gdyby istniały stosowne przepisy dotyczące upoważnień do działania w imieniu organu w ustawie emerytalno – rentowej, to miałyby one pierwszeństwo stosowania przed odpowiednimi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie decyzję z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...], odmawiającą L. K. przyznania świadczenia w drodze wyjątku, podpisała wicedyrektor Departamentu [...], działająca z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. udzielone [...] przez członka Zarządu ZUS [...]. W ocenie Sądu powyższe pełnomocnictwo w świetle poczynionych na wstępie rozważań, nie spełnia wymogów określonych w art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego. Tym samym decyzja, jako wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do działania w imieniu organu, jest dotknięta wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. W konsekwencji również zaskarżona decyzja, utrzymująca w mocy decyzję obarczoną wadą nieważności, rażąco narusza prawo i stąd jest nieważna stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W takiej sytuacji zaszła konieczność stwierdzenia nieważności obydwu wydanych w sprawie decyzji. Z uwagi na treść rozstrzygnięcia zbędne jest rozpoznawanie sprawy pod kątem zarzutów podniesionych w skardze. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 152 i art. 132 cytowanej już wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., należało orzec jak w sentencji wyroku.