II SA/Wa 235/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk (spr.), Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędzia WSA Ewa Pisula – Dąbrowska, Protokolant Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi R. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...]; 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego A. M. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek od towarów i usług w wysokości 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), tytułem nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku R. C. z dnia [...] lipca 2008 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił wnioskodawcy przyznania w drodze wyjątku renty rodzinnej. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes ZUS wskazał, że w niniejszej sprawie powołany przepis art. 83 nie mógł być zastosowany. Wyjaśnił, że świadczenie po zmarłym rodzicu przysługuje jedynie do ukończenia przez dziecko 25 roku życia, jak również dzieciom, które stały się całkowicie niezdolne do pracy w czasie uczęszczania do szkoły. Organ stwierdził, że w przypadku wnioskodawcy powyższe przesłanki nie zachodzą, bowiem całkowita niezdolność strony do pracy została u niego ustalona orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] kwietnia 2008 r. na styczeń 2002 r., a więc po ukończeniu przez niego 25 roku życia. Ponadto Prezes ZUS podał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium, przesądzającego o przyznaniu tego świadczenia. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy R. C. wyraził niezadowolenie z powyższej decyzji i wskazał na swoją bardzo trudną sytuację zdrowotną i materialną. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r., nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku i podzielając wyrażoną w niej argumentację. Powyższa decyzja została zaskarżona przez R. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 23 czerwca 2009 r. o sygn. akt II SA/Wa 604/09 oddalił skargę. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, renta rodzinna przysługuje dziecku tylko wówczas, gdy niezdolność do pracy powstała w czasie uczęszczania do szkoły, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 roku życia. Tymczasem, jak wynika z orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] kwietnia 2008 r., całkowita niezdolność do pracy skarżącego datuje się od stycznia 2002 r., a więc gdy miał już ukończone 25 lat i nie kontynuował nauki. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, organ słusznie uznał, iż brak jest przesłanek do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2010 r. o sygnaturze akt I OSK 1555/09 Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną R. C. od powyższego wyroku, i uchylając go, przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd I instancji pominął okoliczność, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchybił przepisom postępowania administracyjnego, określonym w art. 7, art. 9 oraz art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego. W ocenie NSA, WSA w Warszawie nie zauważył, iż przesłanki, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie zostały przez organ należycie zbadane i rozważone, zaś zaskarżona decyzja została podjęta bez wyjaśnienia okoliczności, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Wskazał, że z orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] kwietnia 2008 r. nie wynika bowiem, aby choroba [...], na którą cierpi skarżący, powstała nagle, od wskazanej w nim daty. Sąd I instancji, opierając się wyłącznie na powyższym orzeczeniu, pominął również podnoszoną przez skarżącego okoliczność, iż jego choroba rozwijała się wcześniej, niż wynika to z ustalonej na dzień [...] stycznia 2002 r. daty powstania całkowitej niezdolności do pracy. Ponadto, zdaniem NSA, pominięty został fakt, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie zawarto żadnego odniesienia do choroby skarżącego i jej specyfiki, a także nie ustosunkowano się do przytoczonej treści dokumentacji medycznej. Wskazując na powyższe uchybienia, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie nie została przez Sąd I instancji wszechstronnie wyjaśniona możliwość zaistnienia szczególnej okoliczności – w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy – tj. wystąpienie zdarzenia lub stanu, wyłączającego aktywność zawodową skarżącego z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków, nawet przy dołożeniu przez osobę zainteresowaną największego wysiłku. Z orzeczenia lekarskiego, będącego podstawą zaskarżonej decyzji, nie wynika bowiem, aby schorzenie powstało nagle od wskazanej w nim daty, zaś z przedstawionych przez skarżącego licznych opinii lekarskich, wystawionych przed orzeczoną datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, wynika, że symptomy choroby [...], uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia, występowały już wcześniej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po ponownym rozpoznaniu sprawy, zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z brzmieniem art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wobec dokonania przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładni przepisów leżących u podstaw wydanych w sprawie decyzji i oceny ustalonego stanu faktycznego oraz, jak już wskazano, wobec związania powyższą wykładnią i ustaleniami, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie był zobligowany do tego, aby wyeliminować zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję z obrotu prawnego. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 stycznia 2010 r. o sygnaturze akt I OSK 1555/09, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchybił przepisom postępowania administracyjnego, określonym w art. 7, art. 9 oraz art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Stwierdzić należy, że z orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] kwietnia 2008 r., na które powołał się organ w wydanych decyzjach, nie wynika, aby schorzenie skarżącego powstało nagle od wskazanej w nim daty, zaś przedstawione przez skarżącego liczne opinie lekarskie, wystawione przed orzeczoną datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, wskazują, że symptomy choroby [...], uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia, występowały u strony już wcześniej. W uzasadnieniach decyzji organ nie odniósł się do choroby skarżącego i jej specyfiki, a także nie ustosunkował się do przytoczonej treści dokumentacji medycznej. W konsekwencji, wobec stwierdzonych uchybień, zasadne było uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powinien wnikliwie rozpatrzyć cały materiał dowodowy pod kątem szczególnych okoliczności, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości, zaś o wynagrodzeniu z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 ww. ustawy w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).