II SA/Wa 240/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Bronisław Szydło Sędzia WSA - Adam Lipiński Asesor WSA - Jarosław Trelka (spr.) Protokolant: - Arkadiusz Koziarski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2006 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] października 2005 r., 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. II SA/Wa 240/06 UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] sierpnia 2005 r. Z. S. wniosła o przyznanie jej renty w drodze wyjątku. Podniosła w nim, że pozostaje bez środków do życia, jest chora [...], nie może ze względu na stan zdrowia podjąć pracy, ma [...], nie ma poza tym mieszkania. Decyzją z dnia [...] października 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania jej renty w drodze wyjątku. Organ podkreślił, że stosownie do art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), przyznanie na tej podstawie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest, gdy łącznie spełnione zostaną następujące warunki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Organ zauważył, że z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2004 r. wynika, iż Z. S. jest jedynie częściowo, okresowo niezdolna do pracy, do października 2006 r. Poza tym otrzymuje ona stałą pomoc pieniężną z opieki społecznej, co nie pozwala przyjąć, że pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. S. wskazała ponownie, że nie może podjąć pracy z uwagi na stan zdrowia, poza zasiłkiem z pomocy społecznej nie posiada żadnych środków utrzymania, ma też mieszkanie "do kapitalnego remontu". Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy swoją pierwotną decyzję. Ponowił on argumentację pierwszej decyzji, a nadto wskazał, że organ jest związany wydaną w sprawie opinią lekarską. Opinia ta nie podlega uznaniu administracyjnemu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca ponownie powołała się na zły stan swojego zdrowia, pozostawanie pod opieką lekarzy. Uznała, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że zgodnie z orzeczeniem lekarskim z dnia [...] października 2004 r. jest ona jedynie częściowo niezdolna do pracy, a poza tym otrzymuje z ośrodka pomocy społecznej zasiłek stały w wysokości 418 zł netto miesięcznie. Nie pozwala to uznać, że zachodzi brak niezbędnych środków utrzymania. Organ uznał, że sama trudna sytuacja materialna, choć brana pod uwagę, nie powala przyznać tej renty. Renta w drodze wyjątku przyznana być może tylko osobom całkowicie niezdolnym do pracy ze względu na - między innymi - stan zdrowia, a skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających, że jej stan zdrowia pogorszył się od czasu badania. Ponadto skarżąca, 46-letnia kobieta, pozostawała w zatrudnieniu tylko 5 lat i 7 miesięcy, a przez rok pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Pozostałe okresy ubezpieczenia to urlopy wychowawcze, "niemożliwe do zaliczenia w całości." W piśmie, które wpłynęło do Sądu w dniu 15 marca 2006 r., skarżąca raz jeszcze poinformowała o złym stanie swojego zdrowia. Do pisma tego załączyła protokół oględzin lekarskich z dnia [...] marca 2005 r., uzasadnienie do opinii lekarskiej z dnia [...] marca 2005 r. oraz opinię psychologa klinicznego, także z tego dnia. Z dokumentów tych wynikało, że w opinii badających skarżącą biegłych lekarzy sądowych jest ona trwale niezdolna do pracy z powodów [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd bada zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem materialnym, ale także z przepisami prawa procesowego. Zaskarżona decyzja badana pod tym względem oceniona być musi jako wadliwa w stopniu wystarczającym do jej uchylenia. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeśli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydawał decyzję. W niniejszej sprawie zasadniczym powodem, dla którego organ odmówił skarżącej renty w drodze wyjątku, była stwierdzona przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jedynie częściowa niezdolność do pracy. Niezdolność tę lekarz stwierdził w dniu [...] października 2004 r., a więc jeszcze przed zgłoszeniem wniosku o rentę w drodze wyjątku. Istotnie – gdyby okoliczność jedynie częściowej niezdolności do pracy skarżącej była niewątpliwa, zaskarżoną decyzję należałoby uznać za prawidłową. Organ właściwie bowiem ocenił, że wskazane w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) przesłanki świadczenia w drodze wyjątku powinny być spełnione łącznie. Brak którejkolwiek z nich, w tym brak całkowitej niezdolności do pracy lub odpowiedniego wieku, uzasadniałby odmowę takiego świadczenia. Z nadesłanych do Sądu przez skarżącą dokumentów wynika jednak, że w opinii badających ją biegłych sądowych jest ona trwale niezdolna do pracy. Istotne jest przy tym, że opinia ta wydana została w marcu 2005 r., a więc już po wydaniu orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, które było podstawą przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji. Jeśli opinia ta sama w sobie nie jest wystarczającym dowodem całkowitej niezdolności skarżącej do pracy, to z pewnością stanowi wystarczający powód ponownego badania lekarskiego Z. S., przeprowadzonego przez lekarza orzecznika ZUS na potrzeby postępowania w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku. Opinia ta stanowi nową, istotną okoliczność i dowód, w rozumieniu przywołanego art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, istotną tym bardziej, że – jak wyżej wspomniano – częściowa niezdolność do pracy skarżącej była właściwie jedynym, wystarczająco udokumentowanym i uzasadnionym powodem wydania zaskarżonej decyzji. Nie jest przy tym istotne, w świetle art. 145 § 1 Kpa, czy niewiedza organu co do tej nowej, istotnej okoliczności była zawiniona. Kodeks wymaga, aby wznowić postępowanie w razie obiektywnego wystąpienia okoliczności de novis. Przyznać należy, że w niniejszej sprawie organ nie mógł zapoznać się, z uwagi na pasywną postawę skarżącej w zakresie postępowania dowodowego, z dokumentami przesłanymi do Sądu dopiero na etapie postępowania sądowego. Raz jeszcze zauważyć należy, że poza częściową jedynie niezdolnością do pracy organ nie podał wystarczająco uzasadnionych powodów decyzji odmawiającej skarżącej żądanego świadczenia. Jako zbyt lakoniczne, faktycznie nieuzasadnione należy ocenić stwierdzenie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek braku niezbędnych środków utrzymania. Organ powinien wyczerpująco i przekonująco uzasadnić, że przywołane 418 zł zasiłku stałego skarżącej nie pozwala uznać, że taki przypadek zachodzi. Z kolei odnośnie braku szczególnych okoliczności uzasadniających bezczynność zawodową skarżącej organ nie poczynił już żadnych ustaleń. Nie można przy tym usprawiedliwić tego zaniechania zasadą ciężaru dowodowego. Po pierwsze - organ, zgodnie z zasadą art. 7 Kpa, zobowiązany jest dążyć do ustalenia prawdy materialnej niezależnie od inicjatywy strony, po drugie – nie należy w niniejszej sprawie ignorować faktu, że, jak wynika z dokumentów przesłanych przez skarżącą, jest ona niezdolna do pracy z powodów [...]. W tej sytuacji szczególnego znaczenia nabiera zasada wyrażona w art. 9 Kpa – organ powinien tym bardziej przejawiać inicjatywę dowodową dla ustalenia, czy w niniejszej sprawie zaszły szczególne okoliczności, o których stanowi art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, pouczać skarżącą o jej prawach i obowiązkach. W dalszym postępowaniu organ powinien wszystkie te okoliczności dokładnie przeanalizować, ocenić, a dokonanej ocenie dać wyraz w uzasadnieniu swojej decyzji. Dopiero tak ocenione i zaprezentowane w decyzji organu okoliczności faktyczne uzasadnić mogą ewentualną odmowę przyznania zawnioskowanego świadczenia. Na marginesie zauważyć należy, że w postępowaniu w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku ocenie organu podlegać powinna nie długość okresów zatrudnienia i związanego z tym czasokresu opłacania składek ubezpieczenia społecznego, lecz powody, dla których osoba ubezpieczona nie nabyła prawa do świadczenia na zasadach ogólnych. Brak odpowiedniego okresu składkowego i nieskładkowego (prawa do świadczenia ustawowego) jest bowiem warunkiem ubiegania się i ewentualnego otrzymania świadczenia w trybie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Fakt, że skarżąca pozostawała w zatrudnieniu jedynie 5 lat i 7 miesięcy nie wyklucza więc uwzględnienia jej wniosku. Stosownie do art. 145 pkt 1 lit "b" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, uwzględnia skargę uchylając zaskarżoną decyzję. Z wyżej wskazanych powodów Sąd skargę uwzględnił, a zaskarżoną decyzję uchylił. Odnośnie wstrzymania wykonania tej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.