II SA/Wa 2413/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Sędziowie WSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.), Ewa Grochowska-Jung, Protokolant Referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi E. R. w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 1582/11 1. oddala skargę o wznowienie postępowania, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat I. G. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wyrokiem z 14 grudnia 2011 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 1582/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. R. (dalej jako skarżąca) na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z [...] maja 2011 r., odmawiającą uwzględnienia wniosku w sprawie ze skargi na odmowę udostępnienia skarżącej przez Komendanta [...] Policji danych osobowych policjantów w zakresie ich adresów zamieszkania. Pismem z 21 grudnia 2013 r. skarżąca, na podstawie art. 271 pkt 2 z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej jako P.p.s.a.), wystąpiła ze skargą o wznowienie postępowania sądowego zakończonego powyższym wyrokiem, żądając jego uchylenia, rozpoznania sprawy i uchylenia zaskarżonej decyzji. Wskazała, że została pozbawiona możliwości działania w związku z naruszeniem przepisów art. 245 § 1 i 2 P.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 1P.p.s.a., art. 6 P.p.s.a. oraz art. 109 P.p.s.a. Uzasadniając swoją skargę skarżąca podniosła, że informowała Sąd, że nie jest w stanie stawić się na rozprawę, ma poważne trudności z poruszaniem się i ze wzrokiem. Tym samym nie mogła bronić swoich praw, bowiem wskutek poważnych problemów zdrowotnych, była pozbawiona możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. Pomimo tego Sąd nie zdecydował się na ustanowienie pełnomocnika dla skarżącej. Nie uczyniono tego, pomimo iż wielokrotnie zwracała się o prawo pomocy, choć dopiero w ostatnim wniosku prosząc wprost o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Brak pełnomocnika spowodował, iż została w istocie pozbawiona prawa do sądu. Nadto skarżąca podniosła, że Sąd winien pouczyć ją zgodnie z art. 6 P.p.s.a. o możliwości złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zauważyła jednocześnie, że jej trudna sytuacja majątkowa uzasadniała przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 1 i 2 P.p.s.a.), dlatego obowiązkiem Sądu było przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Niezależnie od powyższego zadaniem skarżącej Sąd winien był odroczyć rozprawę w dniu 14 grudnia 2011 r., w sytuacji gdy posiadał wiedzę, że nieobecność strony jest spowodowana jej stanem zdrowia, a zatem "inną znaną sądowi przeszkodą". Przeprowadzenie rozprawy w tych okolicznościach oznacza naruszenie przepisu art. 109 P.p.s.a. Skarżąca podkreśliła przy tym, że w jej piśmie nie został zawarty wniosek o rozpoznanie sprawy pod jej nieobecność, co mogłoby uzasadniać decyzję Sądu o przeprowadzeniu rozprawy. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o oddalenie skargi o wznowienie postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada niewzruszalności prawomocnych orzeczeń sądowych (art. 170 P.p.s.a.). Przepisy określające warunki, w których może nastąpić uchylenie lub zmiana takich orzeczeń, muszą być zatem, jako wyjątek od wspomnianej reguły, interpretowane ściśle. Obalenie prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego lub wojewódzkich sądów administracyjnych możliwe jest między innymi w wyniku wznowienia postępowania sądowego. Instytucja wznowienia postępowania sądowego nie zawsze daje jednak stronom prawo do pełnej kontroli kwestionowanego orzeczenia. Postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania ogranicza się bowiem do ponownego rozpatrzenia sprawy, ale wyłącznie w granicach wskazanych przez stronę przesłanek, które muszą mieścić się w ściśle określonych prawem podstawach wznowienia postępowania (art. 271, art. 272 § 1 i 3 oraz art. 273 P.p.s.a.). Skarga o wznowienie postępowania została wniesiona z uchybieniem ustawowego terminu, który jednak został przywrócony postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 6 marca 2014 r. i opiera się na ustawowej podstawie wznowienia przewidzianej w art. 271 pkt 2 P.p.s.a. W związku z tym, zgodnie z art. 280 § 1 P.p.s.a., została ona skierowana na rozprawę. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wniesiona przez E. R. skarga o wznowienie postępowania sądowego nie ma jednak uzasadnionych podstaw. Strona skarżąca jako podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego wskazała przesłankę przewidzianą w art. 271 pkt 2 P.p.s.a, twierdząc, że wskutek naruszenia prawa (art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1, art. 6, art. 109 P.p.s.a.) była pozbawiona możliwości działania w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 1582/11. W związku z tym zauważyć należy, że zgodnie z powołanym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu jego nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 P.p.s.a. muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki: a) w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, b) strona została pozbawiona możności działania oraz c) bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (por. wyrok NSA z 21 stycznia 2011 r., sygn. II FSK 1699/09, publ., www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z treści powołanego przepisu wynika, że wskazana tam przyczyna nieważności postępowania skutkuje uchyleniem prawomocnego orzeczenia bez względu na to, czy miała ona wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zawsze konieczne jest natomiast wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem możliwości działania. O pozbawieniu możności działania można mówić, gdy stronie nie dano w ogóle możliwości działania i z przyczyny leżącej poza nią nie mogła ona w ogóle wziąć udziału w sprawie. W innych przypadkach ewentualnie zachodzić może tylko utrudnienie działania, co nie uzasadnia już wznowienia postępowania sądowego. Generalnie można powiedzieć, że jeżeli w sprawie w ogóle nie doszło do uchybień procesowych, które pozbawiłyby osobę zainteresowaną możliwości podejmowania wszelkich dozwolonych w przepisach procedury sądowoadministracyjnej czynności procesowych, to zainteresowana strona nie może domagać się skutecznie wznowienia postępowania sądowego, gdyż w takiej sytuacji nie może być w ogóle mowy o pozbawieniu jej możności działania w omawianym znaczeniu. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła podstawa wznowienia postępowania przewidziana w art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Skarżąca w pierwszej kolejności wiązała pozbawienie jej możliwości działania z naruszeniem art. 245 § 1 i 2 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 art. 245 P.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy może być przyznane wyłącznie na wniosek strony. Ustawa wyklucza możliwość działania sądu w tym zakresie z urzędu (por. H. Krysiak Molczyk /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2011). Skarżąca z takim wnioskiem wystąpiła, składając do Sądu skargę na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze o wznowienie postępowania sądowego skarżąca do czasu wydania wyroku w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 1582/11 więcej z takim wnioskiem nie występowała. We wniosku dołączonym do skargi skarżąca zakreśliła, iż domaga się prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i prawo pomocy w tej części zostało jej przyznane postanowieniem z 25 lipca 2011 r. Nie może stanowić o naruszeniu powyższych przepisów okoliczność, że Sąd nie potraktował wniosku skarżącej szerzej niż to wynika jednoznacznie z jego treści i nie ustanowił dla niej adwokata bądź radcy prawnego. Nawet gdyby przyjąć, że Sąd nie był związany zakresem wniosku, to na tym etapie postępowania konieczność ustanowienia dla skarżącej profesjonalnego pełnomocnika nie ujawniała się. Nie budzi przy tym jakichkolwiek wątpliwości, że strona ma prawo wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w tej samej sprawie. Ponowne złożenie wniosku w tej samej sprawie może być spowodowane w szczególności zmianą sytuacji majątkowej strony w odniesieniu do sytuacji, na podstawie której został rozpoznany poprzedni wniosek, jak również zmianą etapu postępowania, w szczególności gdy skarżący wnosi o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej (por. L. Kuligowska, A. Madej Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym – zagadnienia proceduralne, PS 2007, nr 9 s. 86). Kolejny wniosek powinien być rozpoznany merytorycznie, a poprzednie postanowienie należy uchylić lub zmienić na podstawie art. 165 P.p.s.a. Zawsze jednak postępowanie wpadkowe w tym zakresie musi być inicjowane wnioskiem strony. Sąd działając z urzędu postanowienia dotyczącego prawa pomocy zmieniać nie może. Skarżąca z kolejnym wnioskiem do dnia wydania wyroku tj. do 14 grudnia 2011 r. nie wystąpiła. Z pisma procesowego skarżącej z 18 listopada 2011 r. nie można wyczytać intencji ustanowienia pełnomocnika, jak również nie wynika z niego taka bezwzględna konieczność. Okoliczności podnoszone w skardze o wznowienie postępowania sądowego zaistniały już po wydaniu wyroku, i co oczywiste pozostają one bez wpływu na ocenę naruszenia przepisu art. 245 § 1 i 2 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd wypełniając powinność wynikającą z art. 6 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań w wezwaniu na termin rozprawy 14 grudnia 2011 r., pouczył skarżącą o przysługujących jej prawach w zakresie doręczenia i zaskarżenia orzeczenia wydanego przez Sąd, a następnie realizując wniosek skarżącej doręczył jej odpis wyroku ponownie informując o możliwości złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i określając termin w jakim może to nastąpić. W orzeczeniu z 17 kwietnia 2013 r. (I OZ 272/13, publ. https://cbos.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że określenie "potrzebne wskazówki", użyte w art. 6 P.p.s.a., interpretowane jest jako wskazówki sądu, bez których strona niemająca pomocy prawnej pozbawiona byłaby wpływu na toczący się proces i przez to nie mogła realizować swoich uprawnień. Nie oznacza to, że sąd jest zobowiązany do szczegółowego instruowania strony co do wszelkich możliwych jej zachowań. Sędzia nie może również dokonywać czynności procesowych zamiast strony. W rozpoznawanej sprawie takie szczegółowe wskazówki zostały skarżącej udzielone. Natomiast okoliczność, że skarżąca dokonała czynności procesowej – złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia z uchybieniem terminu nie może wpływać na ocenę realizacji przez Sąd obowiązku określonego w art. 6 P.p.s.a. Wskazać jednocześnie należy, że jako naruszenie tego przepisu nie może być potraktowane niepouczenie skarżącej o możliwości złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zważyć bowiem należy na działania podejmowane przez skarżącą, która już wraz ze skargą kierowaną do Sądu wystąpiła z wnioskiem o prawo pomocy w zakresie zwolnienia z opłat i złożyła stosowny formularz, w którym szczegółowo wskazany jest zakres prawa pomocy, o który można wnioskować. Świadczy to bezsprzecznie o tym, iż skarżąca miała świadomość przysługujących jej w tym obszarze postępowania uprawnień. W postępowaniu, którego dotyczy skarga o wznowienie, nie został również naruszony art. 109 P.p.s.a., stosownie do którego rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Udział w rozprawie nie jest ani obowiązkowy, ani nie jest jedyną formą zapewnienia stronie możliwości obrony jej interesów. Odroczenie rozprawy jest sytuacją wyjątkową i nadzwyczajną i przypadki wskazane w przywołanym przepisie nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Przypomnieć przy tym należy, że zgodnie z art. 7 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu. Rozważając ewentualne odroczenie rozprawy sąd musi brać też pod uwagę sformułowany w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nakaz rozpatrywania spraw bez zbędnej zwłoki. W przedmiotowej sprawie skarżąca nie wniosła o odroczenie rozprawy. Co więcej, w piśmie z 18 listopada 2011 r. usprawiedliwiając swoją nieobecność na rozprawie 14 grudnia 2011 r., zaznaczyła, że nie będzie stawiać się na rozprawy nieobowiązkowe. Zasadnym jest więc postawienie pytania w jakim celu miałoby nastąpić odroczenie rozprawy wyznaczonej na 14 grudnia 2011 r., skoro jak wynika z treści przywołanego pisma, skarżąca na kolejny termin rozprawy również nie stawiłaby się. Na podkreślenie zasługuje przy tym, że stosownie do art. 108 P.p.s.a. w razie nieobecności strony lub jej pełnomocnika na rozprawie, przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy. Stosownie do cytowanego przepisu stanowisko skarżącej zostało przestawione na rozprawie, która odbyła się 14 grudnia 2011 r. Reasumując, Sąd uznał, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 245 § 1 i 2 P.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., art. 6 P.p.s.a. i art. 109 P.p.s.a., co oznacza, że nie została spełniona pierwsza z przesłanek (naruszenie przepisów postępowania) warunkujących uznanie zaistnienia podstawy wznowienia określonej w art. 271 pkt 2 P.p.s.a. W tej sytuacji nie zachodziła potrzeba badania czy spełnione zostały pozostałe przesłanki warunkujące takie uznanie. Wskazać jednakże można, że - w ocenie Sądu - również i te przesłanki w analizowanej sprawie nie zaistniały. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżąca brała udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w toku którego składała pisma procesowe zawierające m.in. wniosek o przesłanie jej wyroku. Jako brak możliwości działania nie mogą być natomiast kwalifikowane nieobecność na rozprawie, czy złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z uchybieniem terminu. W tym stanie rzeczy Sąd, na zasadzie art. 282 § 2 P.p.s.a, oddalił skargę o wznowienie postępowania. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł na mocy art. 250 oraz § 19 i § 20 w zw. z § 18ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 461).