II SA/Wa 244/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.) Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska Ewa Grochowska – Jung Protokolant starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2013 r. sprawy ze skargi J.Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku J.Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] października 2012 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania emerytury w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że skoro wnioskodawca nie osiągnął wieku emerytalnego, wynoszącego dla mężczyzn 65 lat (obecnie ma 52 lata) oraz nie został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS, to przedmiotowe świadczenie nie może być mu przyznane. Tak więc nie spełnia przesłanki niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy z tytułu stanu zdrowia lub wiek. Podkreślił, że brak wymaganego wieku emerytalnego nie może zostać potraktowany w charakterze okoliczności szczególnej. Fakt, że nie osiągnął jeszcze wieku emerytalnego nie stanowi przeszkody do nabycia w przyszłości prawa do emerytury w trybie zwykłym. Zaznaczył, że wskazana przez J.Z. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy likwidacja stanowiska pracy [...] sierpnia 2012 r. zgodnie z uchwałą Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nie jest okolicznością szczególną. Trudno bowiem uznać, że taką okolicznością, wskutek której nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym była, czy jest sytuacja na rynku pracy. Nie można kwestionować, że skala bezrobocia jest duża i występują trudności w znalezieniu pracy, ale w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego nie stanowi to okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto organ uznał, że trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której J.Z. zakwestionował zaskarżoną decyzję, uznając ją za krzywdzącą. W uzasadnieniu skarżący powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 563/10, w którym, wyraźnie wskazano, że jako "szczególne okoliczności" należy uwzględniać zdarzenia, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych, co powinno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. Sąd w orzeczeniu tym stwierdził, że szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale i wszelkiego rodzaju sytuacje czyniące daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, będącą poza kręgiem zainteresowania pracodawców, również kiedy osoba pod względem zdrowotnym nie jest zdolna do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, ale stan zdrowia stawia ją w dużo gorszej sytuacji niż osobę zdrową. Zdaniem skarżącego, likwidacja zakładu pracy i duża skala bezrobocia utrudniają znalezienie pracy. Podkreślił, że wprowadzenie reformy emerytalnej uniemożliwiło mu przejście na emeryturę na podstawie art. 88 ustawy - Karta Nauczyciela. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Zaznaczył, że trudna sytuacja materialna, choć była brana pod uwagę nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, ani też zamienne dla zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący jest osobą w pełni zdolną do pracy, natomiast fakt, że utracił pracę w jednym konkretnym miejscu nie oznacza, że stał się niezdolny do wszelkiego zatrudnienia. Nie ma możliwości przyznania powyższego świadczenia osobie w pełni zdolnej do podejmowania zatrudnienia, jest ono bowiem skierowane wyłącznie do osób całkowicie niezdolnych do pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. J.Z. nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Skarżący zarówno we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jak i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wskazywał na niezdolność do pracy ze względu na stan zdrowia i z tego względu organ nie miał podstaw do poddania skarżącego badaniu przez lekarza orzecznika ZUS na tę okoliczność. Skoro skarżący nie jest całkowicie niezdolny do pracy ze względu na stan zdrowia i nie osiągnął również wieku emerytalnego (obecnie ma 52 lata), to tym samym podnoszony przez niego brak możliwości podjęcia pracy z powodu bezrobocia, w świetle omawianego przepisu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, nie może odnieść skutku. Przepis ten, jako warunek przyznania świadczenia w drodze wyjątku wskazuje całkowitą niezdolność do pracy, która istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi inwalidztwo w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości wykonywania pracy lub w sytuacji, gdy przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. Chodzi przy tym o taki przedział wiekowy, który statuuje zainteresowanego w gronie osób pozostających poza aktywnością zawodową. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych. W przypadku skarżącego jest to wiek 65 lat. Bezsprzecznie w sprawie niniejszej żadna z powyższych sytuacji nie zaistniała. Wobec tego, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasadnie przyjął, że brak u skarżącego stwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS ewentualnie komisji lekarskiej ZUS całkowitej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Dodatkowo należy wskazać, że powołana w skardze przez J.Z. argumentacja w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 563/10 nie mogła być uwzględniona, ponieważ powyższe orzeczenie dotyczyło innego stanu faktycznego. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.