II SA/Wa 2440/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.) Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski Andrzej Góraj Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] września 2011 r. 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2011 r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2010 r. odmawiającą A. K. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, co następuje: A. K. na przestrzeni 54 lat życia udokumentowała 13 lat, 6 miesięcy i 11 dni okresu ubezpieczenia. Natomiast na wymagane 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych w ostatnim 10 - leciu przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy, przedłużonym o okres pobierania renty, udowodniła jedynie 3 lata, 8 miesięcy i 4 dni. Wnioskodawczyni pracowała zawodowo do 1991 roku, następnie od 1992 r. do 2000 r. z uwagi na częściową niezdolność do pracy pobierała rentę inwalidzką. W 2000 r. lekarz orzecznik ZUS nie stwierdził u wnioskodawczyni niezdolności do pracy, w związku z czym została ona zarejestrowana jako osoba bezrobotna z sześciomiesięcznym prawem do zasiłku. W dniu [...] sierpnia 2010 r. lekarz orzecznik ZUS uznał wnioskodawczynię całkowicie niezdolną do pracy (od czerwca 2007 r.) Prezes ZUS stwierdził, iż w okresie od 17 czerwca 2001 r., tj. od momentu zaprzestania pobierania zasiłku dla bezrobotnych do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy w czerwcu 2007 r., czyli przez ponad 6 lat, wnioskodawczyni nie podejmowała jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem. W tym czasie organ nie stwierdził zaistnienia szczególnej okoliczności, która mogłaby uzasadniać tak długą przerwę. Odnosząc się natomiast do przedstawionych przez wnioskodawczynię kart leczenia i opinii biegłych sądowych dołączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wskazał, iż przekazał powyższe dokumenty do ponownej analizy przez lekarza orzecznika ZUS, który w dniu [...] lutego 2011 r. stwierdził, że dokumenty te nie mają wpływu na zmianę orzeczenia wydanego w sierpniu 2010 r., ponieważ już wtedy znajdowały się one w aktach sprawy i zostały już uwzględnione. Wyjaśnił też, że źródłem utrzymania skarżącej jest zasiłek stały z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w wysokości 444 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 190,40 zł. W wyniku skargi A. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem sygn. akt II SA/Wa 677/11 z dnia 31 maja 2011 r. uchylił powyższe decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, co następuje: Prezes ZUS podejmując decyzję administracyjną w sprawach dotyczących świadczenia w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej i musi przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), której realizacja wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 kpa). Ponadto jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie nie dochowano powyższych zasad. Umknęło uwadze organu, iż dokumenty dotyczące stanu zdrowia zainteresowanej, powinny być ocenione również pod kątem zaistnienia innych okoliczności, dla których skarżąca nie mogła wypracować wymaganego okresu. Powszechnie wiadomym jest, iż zły stan zdrowia oraz długotrwała choroba, nie zawsze muszą skutkować wyeliminowaniem z życia zawodowego. Tymczasem, pomimo, iż przedstawione dokumenty, zwłaszcza opinie biegłych lekarzy wyraźnie wskazują na szeroki wachlarz schorzeń, na które cierpiała i cierpi skarżąca: schorzenia [...], [...] i [...] oraz związane z nimi przeciwwskazania, zostały one całkowicie przez organ pominięte. Zdaniem Sądu, organ winien był dokładnie przeanalizować te okoliczności, również pod kątem ewentualnego zmniejszenia stażu pracy i utrudnienia w wypracowaniu odpowiedniego okresu ubezpieczeniowego. W rozpatrywanej sprawie organ nie uczynił tego, poprzestał jedynie na stwierdzeniu, iż brak jest uzasadnienia dla długiej ponad sześcioletniej przerwy w zatrudnieniu skarżącej. Takie stwierdzenie bez odniesienia się do dokumentacji medycznej skarżącej – przebytych chorób i przeciwwskazań do wykonywania określonych prac, jest zdaniem Sądu niewystarczające. Tym bardziej, że wnioski dotyczące niezdolności skarżącej do pracy było dużo dalej idące, niż orzeczenie lekarza orzecznika ZUS. Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w żaden sposób nie zakwestionował wydanego w sprawie skarżącej orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, a także związania organu tym rozstrzygnięciem dla potrzeb postępowania w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jednak, zdaniem Sądu, obok tego orzeczenia organ winien też, przy ocenie zaistnienia w sprawie szczególnych okoliczności, brać pod uwagę sytuację faktyczną przedstawioną przez wnioskodawczynię, ponieważ sytuacja ta też mogła zdecydować o szczególnym przypadku, usprawiedliwiającym brak podjęcia zatrudnienia, pomimo braku orzeczenia o niezdolności do pracy. Skoro skarżąca przedstawiła w postępowaniu dokumentację medyczną, to powinna ona być potraktowana jako materiał dowodowy w sprawie, a więc powinna podlegać ocenie organu, nie tylko z uwagi na moment powstania całkowitej niezdolności do pracy, ale też jako wyjaśnienie przyczyny pozostawania bez pracy. Wnioskodawczyni wskazała także na specyfikę wykonywanego zawodu – inżynier [...], związaną m. in. z poruszaniem się w terenie, a jednocześnie wymieniła przeciwwskazania przy chorobie kręgosłupa do dłuższego stania, siedzenia. Dodatkowo podnosiła, iż aktywnie poszukiwała pracy wszelkimi możliwymi sposobami, ale z uwagi na stan zdrowia, a także wiek i płeć nie otrzymała żadnej propozycji. Tych okoliczności organ również w żaden sposób nie rozważył. Reasumując, organ rozpoznający niniejszą sprawę dopuścił się naruszenia prawa, polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, a uchybienia te miały – w ocenie Sądu – istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też ponownie rozpoznając sprawę Prezes ZUS ponownie dokona oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również, o ile uzna to za konieczne uzupełni go i rozstrzygnie, czy w niniejszej sprawie nie została jednak spełniona przesłanka szczególnych okoliczności uzasadniająca przyznanie wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Powyższy wyrok uprawomocnił się i Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po zbadaniu sprawy, decyzją z dnia [...] września 2011 r. ponownie odmówił zainteresowanej przyznania świadczenia, a następnie po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] października 2011 r. utrzymał w mocy decyzję poprzedzająca. W uzasadnieniu decyzji organ powtórzył swoje poprzednie ustalenia. Wskazał, w tym zakresie, iż od dnia 26 lipca 1992 r. do dnia 30 września 2000 r. A. K. pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy. W okresie od dnia 18 kwietnia 2001 r. tj. od zaprzestania pobierania zasiłku dla bezrobotnych do powstania całkowitej niezdolności do pracy w czerwcu 2007 r. nie podejmowała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. W ocenie organu, z akt sprawy nie wynika, aby w powyższym okresie zainteresowana nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że wówczas nie była wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2010 r. wnioskodawczyni została uznana za całkowicie niezdolną do pracy od czerwca 2007 r. do 31 sierpnia 2012 r. W ocenie organu, orzeczona orzeczeniem komisji lekarskiej z dnia [...] listopada 2008 r. częściowa niezdolność do pracy jedynie ograniczała a nie uniemożliwiała całkowicie podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Organ ustalił także, iż w okresie przerwy w ubezpieczeniu A. K. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jednakże, w ocenie organu, fakt ten nie może być uznany za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy, bowiem okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w Urzędzie Pracy nie stanowi ani okresu składkowego ani okresu nieskładkowego. Z akt sprawy wynika, że w latach 2001 - 2002 A. K. mieszkała w W., natomiast w latach 2002 - 2007 w P., znajdującym się w województwie [...] w powiecie [...]. Należy podkreślić, że przeciętna stopa bezrobocia w powiecie [...] w okresie przerwy w zatrudnieniu wnioskodawczyni była niższa niż przeciętna stopa bezrobocia na terenie województwa [...], jak i całej Polski. Ponadto z uwagi na orzeczoną u wnioskodawczyni od dnia 18 października 2002 r. częściową niezdolność do pracy, Departament Świadczeń Emerytalno -Rentowych przeprowadził postępowanie wyjaśniające w wyniku którego ustalono, iż w województwie [...] w latach 2002 - 2003 działało ponad 300 a w latach 2004 - 2007 działało ponad 200 zakładów pracy chronionej. Sam fakt, iż przy częściowej niezdolności do pracy trudniej jest znaleźć zatrudnienie jest faktem powszechnie znanym, niemniej jednak nie oznacza to, że podjęcie pracy jest zupełnie niemożliwe. Trudno zatem uznać, że okolicznością szczególną, która spowodowała brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym było bezrobocie na terenie zamieszkania. W związku z powyższym pomimo, iż spełniona została przesłanka całkowitej niezdolności do pracy uniemożliwiająca obecnie podjęcie zatrudnienia, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że niespełnienie w okresie wcześniejszym warunków do świadczenia w trybie zwykłym było wynikiem szczególnych okoliczności. A. K. zaskarżyła powyższe decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania a w niniejszym przypadku, z racji , iż sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez sąd administracyjny, przedmiotem opisanej wyżej kontroli jest także sposób realizacji wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku sądu administracyjnego. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Mimo powołania się w uzasadnieniu decyzji na wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 maja 2011 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wytycznych tych nie zrealizował, co jest niedopuszczalne. W tym zakresie przypomnieć należy, iż ustaleniami wskazanymi w prawomocnym wyroku sądu związany jest zarówno sąd jak i organ ponownie rozpatrujący sprawę oraz wnioskodawca. W porównaniu z uzasadnieniem decyzji z dnia [...] maja 2011 r. obecnie organ wzbogacił swoje ustalenia jedynie o dane statystyczne dotyczące szacunkowej ilości w województwie [...] zakładów pracy chronionej oraz przeciętnej stopy bezrobocia w powiecie [...] w okresie przerwy w zatrudnieniu A. K., wyprowadzając z tych danych wniosek, iż jej częściowa niezdolność do pracy nie uniemożliwiała zainteresowanej faktyczne znalezienie zatrudnienia. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ponownie rozpatrującego niniejszą sprawę, ustalenia powyższe oraz oparta na nich argumentacja organu jest nadal niepełna, nie zawiera odniesienia do szczegółowo zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 31 maja 2011 r. wytycznych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ogóle nie odniósł się do oceny możliwości znalezienia pracy przez A. K. w okresach częściowej niezdolności do pracy, poprzez pryzmat jej stanu zdrowia – rozległych schorzeń w tym warunkujących możliwości poruszania się, wykształcenia i w ogóle, w żaden sposób nie odniósł się do inicjatywy zainteresowanej w poszukiwaniu zatrudnienia. Należy powtórzyć tu wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 31 maja 2011 r.: "....Tymczasem, pomimo, iż przedstawione dokumenty, zwłaszcza opinie biegłych lekarzy wyraźnie wskazują na szeroki wachlarz schorzeń, na które cierpiała i cierpi skarżąca: schorzenia [...], [...] i [...] oraz związane z nimi przeciwwskazania, zostały one całkowicie przez organ pominięte. Zdaniem Sądu, organ winien był dokładnie przeanalizować te okoliczności, również pod kątem ewentualnego zmniejszenia stażu pracy i utrudnienia w wypracowaniu odpowiedniego okresu ubezpieczeniowego. Skoro skarżąca przedstawiła w postępowaniu dokumentację medyczną, to powinna ona być potraktowana jako materiał dowodowy w sprawie, a więc powinna podlegać ocenie organu, nie tylko z uwagi na moment powstania całkowitej niezdolności do pracy, ale też jako wyjaśnienie przyczyny pozostawania bez pracy. Wnioskodawczyni wskazała także na specyfikę wykonywanego zawodu – inżynier [...], związaną m. in. z poruszaniem się w terenie, a jednocześnie wymieniła przeciwwskazania przy chorobie kręgosłupa do dłuższego stania, siedzenia. Dodatkowo podnosiła, iż aktywnie poszukiwała pracy wszelkimi możliwymi sposobami, ale z uwagi na stan zdrowia, a także wiek i płeć nie otrzymała żadnej propozycji." Ponownie rozpatrując niniejsza sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powinien szczegółowo zapoznać się z wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu wyroku z dnia 31 maja 2011 r. i dokładnie oraz sumiennie je zrealizować. Powinien odnieść się do schorzeń skarżącej i wskazań oraz przeciwwskazań lekarskich, co do możliwości rodzajów wykonywanych prac a także wykształcenia skarżącej w aspekcie możliwości oferowanych prac w zakładach pracy chronionej. Przy czym nie tyle chodzi tu o ilość takich zakładów, ale o ocenę zgodności oferowanych przez te zakłady warunków pracy w okresach, gdy skarżąca była częściowo niezdolna do pracy w porównaniu z wytycznymi lekarskimi określającymi warunki pracy, których skarżąca była wówczas zdolna wykonywać. Wyraźnego podkreślenia wymaga nałożony na organ, dyspozycją art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), obowiązek wykonania wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego. Wskazując na wyżej opisane uchybienia organu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.