II SA/Wa 248/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Sędziowie WSA Adam Lipiński, Stanisław Marek Pietras, Protokolant specjalista Aleksandra Weiher, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2015 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu pomocy finansowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej M. S. kwotę 640 (słownie: sześćset czterdzieści) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...], Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] W. nr [...] z dnia [...] września 2014 r., orzekającą o ustaleniu odpowiedzialności M. S. jako spadkobiercy w sprawie zwrotu pomocy udzielonej L. S. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją znak: [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. Prezydent [...] W. orzekł o przyznaniu L. S., zamieszkałemu ul. [...],[...] W. pomocy w spłacie kredytu mieszkaniowego zaciągniętego w walucie CHF w banku [...] S.A. w ratach miesięcznych oraz na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy. Prezydent [...] W. decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 2010 r. pozbawił L. S. statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] listopada 2010 r. w związku z podjęciem zatrudnienia. Pismem z dnia [...] grudnia 2012 r. znak: [...] Urząd Pracy [...] W. poinformował L. S. o obowiązku zwrotu kwoty [...] zł (słownie: [...] złotych i [...]), otrzymanej na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. znak: [...], podając wysokość i terminy spłaty poszczególnych rat. Pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. M. S. – żona L. S. poinformowała Urząd Pracy [...] W., iż L. S. zmarł [...] stycznia 2012 r. Do pisma dołączyła odpis skrócony aktu zgonu L. S. oraz postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w W., Wydział [...] Cywilny z dnia [...] czerwca 2012 r. (sygn. akt [...]) z wniosku M. S. o stwierdzenie nabycia spadku po L. S. stwierdzające, że spadek po L. S., zmarłym w dniu [...] stycznia 2012 r. w W., ostatnio stale zamieszkałym w W., ul. [...] na podstawie ustawy nabyli z dobrodziejstwem inwentarza: żona M. S., córka B. i A. oraz syn S. L. S., syn L. i M., po ½ (jednej drugiej) części spadku każde z nich. Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r. Prezydent [...] W. orzekł o ustaleniu odpowiedzialności M. S. jako osoby trzeciej na podstawie art. 107-118 Ordynacji podatkowej, w sprawie zwrotu pomocy udzielonej mężowi ww. L. S. w kwocie [...] zł. Jako podstawę prawną w niniejszej decyzji organ I instancji wskazał przepis art. 110 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, regulujący odpowiedzialność majątkową małżonków rozwiedzionych. Od powyższej decyzji M. S. złożyła odwołanie do Wojewody [...]. Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Następnie decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. Prezydent [...] W. orzekł o ustaleniu odpowiedzialności M. S. jako osoby trzeciej w sprawie zwrotu pomocy udzielonej L. S. w kwocie [...] zł (słownie: [...] złotych i [...]). Od powyższej decyzji M. S. złożyła odwołanie. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2014 r. Prezydent [...] W., na podstawie art. 98 Ordynacji podatkowej, orzekł o ustaleniu odpowiedzialności M. S. jako osoby trzeciej w sprawie zwrotu pomocy udzielonej L. S. w kwocie [...] zł. (słownie: [...] złotych i [...]). Następnie postanowieniem znak: [...] z dnia [...] listopada 2014 r. Prezydent [...] W. sprostował z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w ww. decyzji, poprzez zastąpienie w orzeczeniu zdania "ustalić Pani odpowiedzialność jako osoby trzeciej w sprawie zwrotu pomocy udzielonej Panu L. S. w kwocie [...] zł (słownie: [...] złotych i [...] groszy)" zdaniem "ustalić Pani odpowiedzialność jako spadkobiercy w sprawie zwrotu pomocy udzielonej Panu L. S. w kwocie [...] zł (słownie: [...] złotych i [...] groszy)". W odwołaniu od powyższej decyzji M. S. wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania wobec jego bezprzedmiotowości, ewentualnie o zmianę decyzji i ustalenie odpowiedzialności skarżącej w kwocie 0 (zero) złotych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: – naruszenie art. 98 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w zw. z art. 1031 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, poprzez uznanie, że M. S. odpowiada za pomoc udzieloną mężowi w kwocie [...] zł, podczas gdy z Protokołu spisu inwentarza spadku wynika, iż stan czynny majątku po zmarłym wynosi 0 (zero) złotych, – naruszenie art. 77 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez uznanie, że znajduje on zastosowanie w niniejszej sprawie, podczas gdy przepis ten dotyczy wyłącznie świadczeń należnych, a nie świadczeń, które zostały wypłacone. Wojewoda [...] nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania wskazał, że z art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych udzielonych osobom, które utraciły pracę (Dz.U. Nr 115, poz. 964) zwrot pomocy przyznanej na podstawie ustawy rozpoczyna się w miesiącu następującym po miesiącu, w którym upłynęły dwa lata od zaprzestania płatności rat pomocy i jest dokonywany przez 8 kolejnych lat w równych nieoprocentowanych miesięcznych ratach, płatnych do 15 dnia każdego miesiąca, na rachunek bankowy Funduszu Pracy właściwego powiatowego urzędu pracy. Właściwy starosta informuje uprawnionego, co najmniej 30 dni przed terminem wpłaty pierwszej raty zwracanej pomocy, o wysokości miesięcznej raty, a także wskazuje numer rachunku bankowego Funduszu Pracy powiatowego urzędu pracy, na który dokonuje się wpłat. Natomiast zgodnie z art. 17 ww. ustawy w zakresie nieuregulowanym ustawą, do należności z tytułu zwrotów pomocy, o których mowa w art. 13, 14 i 16, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.), z tym że zamiast odsetek za zwłokę nalicza się odsetki ustawowe. W myśl art. 98 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.) do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe. Wskazał, ze pomoc udzielona L. S. decyzją Prezydenta [...] W. z dnia [...] grudnia 2009 r. i wynikający z niej obowiązek zwrotu tejże pomocy, jest elementem masy spadkowej i zgodnie z art. 922 Kodeksu cywilnego przechodzi z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób, stosownie do przepisów ww. ustawy. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej, w zw. z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego, w związku z nieprawidłowym ustaleniem kwoty odpowiedzialności M. S., z uwagi na ustalony przez komornika sądowego stan czynny spadku przyjętego z dobrodziejstwem inwentarza Wojewoda [...] wyjaśnił, iż przedmiotem niniejszego postępowania jest jedynie ustalenie osób odpowiedzialnych za zobowiązanie stanowiące element masy spadkowej po L. S. w wysokości przyznanej decyzją Prezydenta [...] W.. Nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza daje podstawę do powoływania się na to zdarzenie w toku postępowania egzekucyjnego, jako na podstawę do ograniczenia odpowiedzialności (wyrok Sądu Apelacyjnego w S. z dnia [...] maja 2012 r., sygn. akt [...]). A zatem powoływanie się przez stronę na ww. okoliczności i przepisy prawa jest przedwczesne i niezasadne. Ponadto Wojewoda [...] wskazał, iż protokół komornika o spisie inwentarza spadku nie ma mocy wiążącej dla organów administracji publicznej. Stanowi jedynie dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 Kodeksu postępowania administracyjnego, który podlega ocenie w toku postępowania na podstawie art. 80 k.p.a. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, M. S. zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 1031 § 3 Kodeksu cywilnego, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że przepis ten pozwala na powoływanie się na ograniczenie odpowiedzialności spadkobiercy wyłącznie w toku postępowania egzekucyjnego; 2. naruszenie przepisów prawa postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: – art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego, poprzez uznanie, że Skarżąca odpowiada za pomoc udzieloną mężowi w kwocie [...] zł, podczas gdy z Protokołu spisu inwentarza spadku wynika zerowy stan czynny spadku, – art. 7, 77, 80 i 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego. Wniosła o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ust 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Dokonując oceny według tak ustalonych kryteriów Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych udzielonych osobom, które utraciły pracę (Dz.U. Nr 115, poz. 964) zwrot pomocy przyznanej na podstawie ustawy rozpoczyna się w miesiącu następującym po miesiącu, w którym upłynęły dwa lata od zaprzestania płatności rat pomocy i jest dokonywany przez 8 kolejnych lat w równych, nieoprocentowanych miesięcznych ratach, płatnych do 15 dnia każdego miesiąca, na rachunek bankowy Funduszu Pracy właściwego powiatowego urzędu pracy. Właściwy starosta informuje uprawnionego, co najmniej 30 dni przed terminem wpłaty pierwszej raty zwracanej pomocy, o wysokości miesięcznej raty, a także wskazuje numer rachunku bankowego Funduszu Pracy powiatowego urzędu pracy, na który dokonuje się wpłat. Natomiast zgodnie z art. 17 ww. ustawy, w zakresie nieuregulowanym ustawą, do należności z tytułu zwrotów pomocy, o których mowa w art. 13, 14 i 16, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8 , poz. 60 z późn. zm.), z tym, że zamiast odsetek za zwłokę, nalicza się odsetki ustawowe. Wobec powyższego, w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy art. 97 i 98 Ordynacji podatkowej (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.). Zgodnie z art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem § 2, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Zgodnie z art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe. Tym samym, z mocy art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 17 ustawy o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych przydzielonych osobom, które utraciły pracę, przepisy Kodeksu cywilnego (art. 1030-1034) mają zastosowanie wprost do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania z tytułu zwrotu pomocy przyznanej na podstawie ustawy, o której mowa w art. 17 ustawy. Art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej jest podstawą do przyjęcia przez spadkobiercę osoby obciążonej obowiązkiem z tytułu zwrotu pomocy przyznanej na podstawie ww. ustawy, zobowiązań z tego tytułu. Istota następstwa prawnego unormowanego w art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej sprowadza się do określenia spadkodawcy oraz istnienia spadkobiercy i przewidzianych w przepisach prawa podatkowego – praw i obowiązków majątkowych spadkodawcy, które spadkobierca przejmuje, przy jednoczesnym zastosowaniu ww. przepisów Kodeksu cywilnego. W rozpoznawanej sprawie organy, powołując się na postanowienie Sądu Rejonowego dla [...][...] Wydział Cywilny z dnia [...] czerwca 2012 r. (sygn. akt [...]), na mocy którego stwierdzono nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza przez spadkobierców zmarłego L. S., wskazały zarówno spadkodawcę, jak i M. S. jako spadkobiercę oraz orzekły o przyjęciu przez spadkobiercę, na podstawie art. 17 ustawy o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych udzielonych osobom, które utraciły pracę, w związku z art. 98 Ordynacji podatkowej, o odpowiedzialności M. S. jako spadkobiercy za zobowiązania spadkodawcy z tytułu zwrotu przyznanej pomocy w spłacie kredytu mieszkaniowego decyzją Prezydenta [...] W. z dnia [...] grudnia 2009 r., znak: [...]. Organy orzekły jednocześnie, iż odpowiedzialność spadkobiercy jest pełna. Pominęły przy tym, iż z postanowienia stwierdzającego nabycie spadku wynika, iż skarżąca nabyła spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Zgodnie z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego, zdanie pierwsze, w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Tym samym, wobec przyjęcia przez skarżącą spadku z dobrodziejstwem inwentarza, jej odpowiedzialność wyznacza wartość aktywów ustalona w spisie inwentarza, określająca stan czynny spadku. Zawarte w art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej odniesienie się wprost do przepisów Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku obliguje organy stosujące ten przepis do ustalenia zakresu odpowiedzialności spadkobiercy za zobowiązania spadkodawcy, których dotyczy rozstrzygnięcie. Zauważyć jednocześnie należy, iż co wynika z art. 637 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 101 ze zm.; dalej k.p.c.) sąd wydaje postanowienie o sporządzeniu spisu inwentarza także na wniosek wierzyciela, mającego pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy. Wadliwe zatem jest twierdzenie o ponoszeniu przez spadkobiercę pełnej odpowiedzialności za długi spadkowe zawarte w decyzji organu I instancji i zaakceptowanie przez organ odwoławczy, albowiem to wartość aktywów pozostawionych przez zmarłego (ustalony w spisie inwentarza stan czynny spadku), określa zakres odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania spadkowe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2014 r. o sygn. akt II FSK 1239/12, LEX Nr 1486955). Nie zasługuje także na podzielenie pogląd, iż w okolicznościach niniejszej sprawy ustalenie, czy istnieje majątek pozwalający na zaspokojenie należności, nie podlega badaniu w postępowaniu rozpoznawczym, a powoływanie się na nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza daje podstawę do powoływania się na to zdarzenie w toku postępowania egzekucyjnego, jako na podstawę do ograniczenia odpowiedzialności. W tych okolicznościach zasadne są zarzuty skargi, iż orzekające w sprawie organy nie ustaliły należycie stanu faktycznego w sprawie, przyjmując, iż stwierdzenie nabycia spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie obliguje organu do ustalenia zakresu tej odpowiedzialności do stanu czynnego spadku, nie podjęły działań zmierzających do ustalenia tej okoliczności i stwierdziły istnienie pełnej odpowiedzialności skarżącej za zobowiązania męża – L. S.. Powyższe stanowi naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a., jak również art. 7 k.p.a., które doprowadziło do wydania wadliwej decyzji. Jednocześnie zarówno decyzja organu I instancji, jak i organu odwoławczego naruszyły art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 17 ustawy o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych udzielonych osobom, które utraciły pracę. Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, albowiem wbrew powyższym regulacjom, doprowadziło do ustalenia pełnej odpowiedzialności skarżącej jako spadkobiercy L. S., podczas gdy z postanowienia o nabyciu spadku, jakim dysponowały organy, wynika nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, to jest z ograniczeniem do stanu czynnego spadku. Nienależycie ustalony stan faktyczny oraz wadliwe zastosowanie przepisów prawa materialnego spowodowały jednocześnie działanie organów sprzeczne z obowiązującymi w tej mierze przepisami prawa, co stanowi naruszenie art. 6 k.p.a. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 wyroku. Orzeczenie w punkcie 2 wyroku Sąd oparł o treść art. 152 p.p.s.a.