II SA/Wa 250/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA: Iwona Dąbrowska, Sędzia WSA: Joanna Kube (spr.), , Protokolant Aleksandra Weiher, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2008 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata E. O. kwotę 240 zł (słownie dwieście czterdzieści) oraz kwotę 52,80 zł (słownie pięćdziesiąt dwa osiemdziesiąt) stanowiącą 22% podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.); zwanej dalej kpa, po rozpatrzeniu wniosku K.D. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] listopada 2007 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) - powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wyjaśnił, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia. Odmawiając przyznania tego świadczenia stwierdzono, że wnioskodawca nie spełnia wymogu całkowitej niezdolności do pracy, o której mowa w art. 83 powołanej ustawy, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] listopada 2007 r. nie został on bowiem uznany za całkowicie niezdolnego do pracy. Orzeczenie to, zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach jest wiążące, zarówno dla organów rentowych jak i Prezesa ZUS. Ponadto zwrócono uwagę, że K.D. nie spełnia również przesłanki dotyczącej niezbędnych środków utrzymania, ponieważ osiągany dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosi [...] zł brutto, co oznacza, że skarżący nie jest pozbawiony niezbędnych środków utrzymania. W skardze do Sądu, K.D. wniósł o uchylenie decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r., zasięgnięcie opinii biegłych lekarzy specjalistów sądowych, ewentualnie przesłuchanie w charakterze świadków leczących go lekarzy. Wnioskuje również o zobowiązanie organu do przedstawienia akt Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt [...] i akt [...] Oddziału ZUS W. nr [...]. Wnoszący skargę uznał zaskarżoną decyzję za krzywdzącą, ponieważ stan jego zdrowia wskazuje, że jest całkowicie niezdolny do pracy. Uznał, że zaskarżona decyzja nie uwzględnia całej dokumentacji medycznej zgromadzonej przez ZUS oraz przedstawionej przez wnioskodawcę. Jego zdaniem orzeczenie Komisji Lekarskiej jest wewnętrznie sprzeczne, z tej racji, że jednocześnie stwierdza, że jest on niezdolny do pracy i jednocześnie nie jest całkowicie niezdolny do pracy. K.D. podał, że nie ma własnych środków utrzymania, gdyż pozostaje na utrzymaniu żony, która zarabia miesięcznie [...] zł, a więc dziennie na osobę w rodzinie przypada [...] zł, co nie wystarcza na życie. Zwrócił uwagę, że jego mieszkanie jest zadłużone z powodu nieopłacania czynszu. Stwierdził ponadto, że z racji wieku i stanu zdrowia nie ma szans na znalezienie pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Jak wynika z akt sprawy skarżący nie spełnia dwóch spośród trzech warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Nie jest on bowiem osobą całkowicie niezdolną do pracy z uwagi na wiek, który jako przesłanka niemożności podjęcia pracy, w rozumieniu przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych, oznacza wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny. Należy bowiem stwierdzić, że skarżący urodzony w dniu [...] nie osiągnął jeszcze wieku emerytalnego. Również z treści orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] listopada 2007 r. nie wynika, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy. Brak spełnienia przez skarżącego przesłanki niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek wyłącza, w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, możliwość przyznania mu jakiegokolwiek świadczenia w drodze wyjątku. Wskazane orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie zawiera sprzeczności co do oceny jego niezdolności do pracy, ponieważ z tego orzeczenia wynika, że Komisja nie uznając badającego za całkowicie niezdolnego do pracy nie neguje, że skarżący jest częściowo niezdolny do pracy, o czym orzeczono już w orzeczeniu Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] września 2007 r. Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] listopada 2007 r. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do badania zarówno orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS, komisji lekarskich ZUS, jak też możliwości kierowania ubezpieczonych na badania lekarskie. Ocena stanu zdrowia ubezpieczonego może być poddana natomiast kontroli sądu powszechnego w sytuacji zaskarżenia przez niego decyzji organów ZUS w sprawie świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach. Rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawach wydawane są na wniosek zainteresowanego (art. 116 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach). Rola sądu administracyjnego w tej sprawie sprowadza się jedynie do oceny legalności wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych. To wyłącznie skarżący może w każdym czasie, w sytuacji pogarszającego się stanu zdrowia, wnosić do ZUS o ponowne przeprowadzenie badań, w celu stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy. Należy stwierdzić, że co do zasady, przed sądem administracyjnym nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego, ponieważ sąd ten kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję (art. 133 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wobec tego zgłoszony wniosek skarżącego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych lekarzy sądowych i przesłuchanie leczących go lekarzy nie mógł być uwzględniony. Tego typu środek dowodowy nie mieści się bowiem w katalogu dowodów, o których mowa w art. 106 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2006 r. sygn. akt I OSK 727/05). Stosownie do art. 106 § 3 tej ustawy, Sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie składu orzekającego, dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy nie było potrzeby przeprowadzania dowodu z akt sądowych sprawy o sygn. akt [...] i akt sprawy prowadzonej przez [...] Oddział ZUS W. nr [...]. Ponadto prawidłowe jest ustalenie organu, że K.D. nie spełnia także warunku koniecznego do przyznania świadczenia w drodze wyjątku polegającego na braku niezbędnych środków utrzymania. Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która do 1 marca 2008 r. wynosiła 597,46 zł, a obecnie 636,29 zł brutto. Taką wykładnię pojęcia niezbędnych środków utrzymania, podzielił obecnie także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 września 2006 r. sygn. akt I OSK 112/06, którym oddalił skargę kasacyjną od wyroku z dnia 31 marca 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 327/06 (LEX nr 276545). Dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosi [...] zł, a zatem przekracza wysokość najniższej emerytury, co uprawniało organ do przyjęcia, że posiada on niezbędne środki utrzymania. Świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane jedynie w sytuacji łącznego spełnienia obligatoryjnych przesłanek określonych w art. 83 powołanej ustawy. Ponieważ skarżący nie spełnił dwóch z przesłanek przewidzianych w tym przepisie, brak było możliwości przyznania mu tego świadczenia. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę oddalił. Na podstawie art. 250 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie w wysokości 240 zł, powiększone o należny podatek od towarów i usług w wysokości 52,80 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.