II SA/Wa 2502/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi małoletniej W. G. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego W. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku małoletniej W. G. reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową W. R. z dnia [...] lipca 2020 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm.), odmówił przyznania tego świadczenia. Wskazał, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Podał, że jak wynika z powyższego przepisu przyznanie renty rodzinnej na podstawie art. 83 jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone w wyżej cytowanym art. 83 w/w ustawy muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej. Stwierdził, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że udokumentowano jedynie 1 miesiąc i 2 dni okresu składkowego matki dziecka, która zmarła w wieku 45 lat. Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano tylko 1 miesiąc i 2 dni okresu składkowego. Zauważył, że pierwsze udowodnione zatrudnienie matka dziecka podjęła [...] grudnia 2015 r., tj. w wieku 45 lat. W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem do tego dnia wobec matki dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Przerwa w wykonywaniu zatrudnienia, w której była orzeczona częściowa niezdolność do pracy, nie jest przesłanką usprawiedliwiającą brak aktywności zawodowej z uwagi na to, że orzeczona częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza wykonywanie zatrudnienia. Jednocześnie wyjaśnił, że przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. W. R. działając jako przedstawiciel ustawowy małoletniej W. G. zaskarżyła w całości decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 r. nr [...]. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. Naruszenie prawa materialnego, tj: - art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia przez B. K., w sytuacji, gdy jak zostało wskazane we wniosku z dnia [...] lipca 2020 r. B.K. chorowała od 2004 roku, przeszła operacyjne leczenie tętniaka rozwarstwionego aorty piersiowej wstępującej z pęknięciem ujścia prawej tętnicy wieńcowej, miała stwierdzonego także nieoperacyjnego tętniaka aorty brzusznej, od 2004 roku posiadała orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, zmarła mając zaledwie 46 lat, miała 3 dzieci, które to okoliczności pozwalają na poczynienie konstatacji, iż na skutek szczególnych okoliczności nie mogła ona podjąć aktywności zawodowej: - art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż jedynie orzeczenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, podczas gdy jak wynika z orzecznictwa ograniczenia aktywności zawodowej przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi możliwości zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy. 2. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci naruszenia: - art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego zebranego w sprawie, w tym załączonej dokumentacji medycznej oraz orzeczeń o niepełnosprawności, z których wynika także całkowita niezdolność do pracy B. K., art. 7 k.p.a. przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, art. 11 k.p.a. poprzez niewystarczające i nieprawidłowe wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji, - art. 107§3 k.p.a, poprzez niewykazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wobec powyższych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi wskazała, że zmarła matka małoletniej w dniu [...] grudnia 2015 r. podjęła zatrudnienie w P. S.A., które trwało 1 miesiąc i 2 dni, bowiem B.K. w dniu [...] stycznia 2016 r. zmarła. Do dnia zgonu pozostawała w zatrudnieniu, wobec czego gdyby nie śmierć matki małoletniej, nadal wykonywałaby pracę i miałaby możliwość wypracowania okresu niezbędnego do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę uznać należy za zasadną. Zgodnie z treścią przepisu art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 167 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ w sposób wyczerpujący ustalił stan faktyczny i czy dokonał jego analizy poprzez pryzmat art. 83 ust.1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53 – tekst jedn.). Przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są : - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, -niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Nadto istotne jest to, że okoliczności szczególne, które uniemożliwiły wypracowanie okresu składkowego i nieskładkowego adekwatnego do wieku danej osoby, musiały istnieć w okresie aktywności zawodowej strony, tj. w czasie, gdy zarówno z uwagi na wiek, jak i na warunki zdrowotne, strona była zdolna do wykonywania pracy. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy należało przede wszystkim odnieść się do materii istnienia szczególnych okoliczności uniemożliwiających zmarłej wypracowania stażu pracy stosownego do jej wieku. Organ czyniąc ustalenia w powyższym zakresie winien zebrać w sposób wyczerpujący, cały materiał dowodowy. Powinien więc działać zarówno z urzędu – sięgając do dostępnej dla siebie dokumentacji – jak też winien badać dowody zgłaszane przez stronę. Jest przecież zobligowany do powyższej aktywności przepisami postępowania, w szczególności normami art.7 i 77 par.1 K.p.a. Przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy organ uchybił jednakże powyższej regule. Mimo tego, iż wnioskodawczyni we wniosku inicjującym postępowanie podniosła, że zmarła od [...] kwietnia 2004 r. posiadała orzeczenie uznające ją z niezdolną do pracy, organ nie odniósł się do tej kwestii. Przede wszystkim nie ustalił, czy w tej dacie wydano wobec zmarłej jakiekolwiek orzeczenie dotyczące zdolności do pracy i ewentualnie jaka była treść owego orzeczenia. Bez poczynienia ustaleń w powyższym zakresie wnioski organu, iż po stronie zmarłej nie istniały przeszkody w wykonywaniu pracy zarobkowej jawią się jako przedwczesne. Niezależnie od powyższego, zgodzić w tym miejscu należy się z organem, że co do zasady orzeczenie stwierdzające częściową niezdolność do pracy, nie wyłącza danej osoby z zatrudnienia. Jednakże należy mieć na względzie, że każdy taki przypadek należy szczegółowo badać odnosząc się do realiów konkretnej sprawy. Nie sposób bowiem przyjmować powyższej tezy a priori, w oderwaniu od realiów rozpoznawanej sprawy. Prowadziłoby to bowiem do sytuacji, gdy dowody zgromadzone w sprawie byłyby oceniane nie w sposób swobodny a dowolny, co stanowiłoby uchybienie procesowe, mogące mieś istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a zatem uchybienie, przemawiające za wyeliminowaniem z obrotu prawnego badanej decyzji. Taka też właśnie sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Organ oceniając materię istnienia szczególnych okoliczności eliminujących zmarłą z zatrudnienia, poprzestał jedynie na ustaleniu, że wobec niej nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy a jedynie niezdolność częściowa. Organ nie wziął jednakże pod uwagę tego, z jakich powodów została orzeczona stwierdzona niezdolność do pracy. W ocenie tut. Sądu koniecznym jest zaś poddanie wniosku jeszcze bardziej wnikliwej ocenie, a zwłaszcza przez pryzmat istnienia realnej możliwości nie tylko wykonywania pracy, lecz również znalezienia stosownego zatrudnienia. Takiej zaś analizy w niniejszej sprawie zabrakło. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ, stosując się do argumentów zawartych w niniejszym uzasadnieniu, będzie zobligowany do poprawnego ustalenia stanu faktycznego w szczególności w zakresie istnienia szczególnych okoliczności uniemożliwiających zmarłej matce wnioskodawczyni, wypracowania okresu ubezpieczenia adekwatnego do wieku. Poprawne ustalenie stanu faktycznego w powyższym zakresie, umożliwi zaś dopiero organowi rzetelne rozpoznanie wniosku inicjującego niniejszą sprawę.