II SA/Wa 2532/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk (spr.) Iwona Dąbrowska Protokolant referent stażysta Eliza Kusy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Prezes ZUS) decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy I. S. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] odmawiającą ww. przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS podniósł, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3) nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. W ocenie organu, w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki umożliwiające pozytywne załatwienie sprawy. Organ wskazał, iż zgodnie z art. 4 pkt 13 ww. ustawy, za ubezpieczonego uważa się osobę podlegającą ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osobę, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Tymczasem z dokumentacji zawartej w aktach wynika, że wnioskodawca nigdy nie był osobą ubezpieczoną w rozumieniu wyżej powołanej ustawy, ponieważ nigdy nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu oraz ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Powyższe wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 powołanej ustawy. Prezes ZUS odniósł się także do argumentacji wnioskodawcy o wykonywaniu przez niego prac dorywczych bez ubezpieczenia. Organ wyjaśnił, że świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne ma ten skutek, iż osoba, która podejmuje takie zatrudnienie świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 3741/01). Fakt ten nie może zatem być uznany za okoliczność, która mogłaby zostać potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe i niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 ustawy. Sama zaś trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie na podstawie przepisu art. 83 ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] września 2011 r. stała się przedmiotem skargi, wniesionej przez I. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, skarżący zwrócił się z prośbą o zrozumienie trudnej sytuacji, w jakiej się znalazł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Podkreślić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywania kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga nie może zastać uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powołany przepis wprowadza szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym, bowiem są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie zaś z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, lecz pozostawia przyznanie świadczenia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Decyzja uznaniowa nie jest jednak dowolna. Ograniczona jest rygorami wymienionymi w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy. Jednym z niezbędnych warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest wymóg, aby wnioskodawca był osobą ubezpieczoną. Wnioskując o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, skarżący nie wykazał jakiegokolwiek okresu ubezpieczenia emerytalno – rentowego w ZUS, czy też ubezpieczenia rolników w KRUS. Z ustaleń ZUS Oddziału w [...] Inspektoratu w [...], właściwego ze względu na miejsce zamieszkania skarżącego, wynika, iż wymieniony nie figuruje w ewidencji świadczeniobiorców tego Inspektoratu (k.-16 akt administracyjnych). W świetle powyższego, skarżący nie może zostać uznany za ubezpieczonego w rozumieniu przepisu art. 4 pkt 13 powołanej ustawy. To z kolei powoduje, iż nie jest on adresatem normy prawnej określonej przepisem art. 83 ust. 1 ustawy emerytalno – rentowej. W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Tymczasem skarżący nie został nawet zgłoszony do ubezpieczenia społecznego. Także podejmowanie przez skarżącego pracy sezonowej zagranicą, czy też pracy dorywczej w kraju bez opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, nie rzutuje na prawidłowość podjętego przez Prezesa ZUS rozstrzygnięcia. W orzecznictwie bowiem przyjmuje się, iż wykonywanie prac dorywczych nie może być oceniane w kategoriach szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podejmowanie pracy bez objęcia z tego tytułu ubezpieczeniem społecznym jest świadomym wyborem, rodzącym określone skutki (przykładowo wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 1852/07, publik. LEX nr 518738). Zasadnie zatem organ stwierdził, iż niepełnosprawość skarżącego i trudna sytuacja materialna nie stanowią wystarczającego uzasadnienia dla przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. W tym stanie sprawy, uznając, iż organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, oraz że przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).