II SA/Wa 2538/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Grochowska - Jung, Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Protokolant Katarzyna Skurzyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Szefa Służby Celnej z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie mianowania na stopień służbowy oddala skargę Dyrektor Izby Celnej w [...], działając na podstawie art. 223 ust. 1 i 4 w zw. z art. 115 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323), mianował E. J. na stopień służbowy aspiranta celnego w korpusie aspirantów Służby Celnej z dniem 30 listopada 2009 r. Powyższy akt doręczono skarżącej w dniu 27 listopada 2009 r. W dniu 9 grudnia 2009 r. E. J. złożyła odwołanie od powyższego aktu mianowania. W odwołaniu zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 223 ust. 3 pkt 2 przez jego błędną wykładnię w zakresie pojęcia "przed dniem wejścia w życie ustawy". Nadto zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez nieuwzględnienie przepisu powszechnie obowiązującego (art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej) i rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o interpretację Szefa Służby Celnej zawartą w dwóch pismach. Zarzuciła również naruszenie art. 7 k.p.a., poprzez wydanie decyzji bez niezbędnego wyjaśnienia stanu faktycznego w postaci zajmowania przez skarżącego stanowiska związanego z podporządkowaniem funkcjonariuszy celnych lub pracowników. Skarżąca zażądała uchylenia zaskarżonej decyzji (aktu mianowania) i orzeczenia co do istoty sprawy, tzn. mianowania jej na stopień komisarza celnego w korpusie oficerów młodszych Służby Celnej. Alternatywnie, wystąpiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji ze wskazaniem zastosowania w sprawie dyspozycji art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej. Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2011 r. Szef Służby Celnej utrzymał w mocy zaskarżony akt mianowania E. J. na stopień służbowy aspiranta celnego w korpusie aspirantów Służby Celnej w zakresie określenia korpusu. Uzasadniając taki sposób rozstrzygnięcia sprawy organ wskazał, że w przypadku skarżącej przepis art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej nie mógł mieć zastosowania, ponieważ powołany przepis dotyczy funkcjonariusza, który spełniał wskazane w nim wymogi w okresie bezpośrednio poprzedzającym dzień wejścia w życie ustawy o Służbie Celnej, tj. dzień 30 października 2009 r. Natomiast skarżąca w okresie tym zajmowała stanowisko eksperta celnego i posiadała stopień służbowy starszego dyspozytora celnego, tzn. zajmowała stanowisko, które nie zostało wymienione przez ustawodawcę w art. 223 ust. 2 i ust. 3 pkt 1 ustawy. Z tego powodu, zdaniem organu, w przypadku skarżącej należało zastosować przepis art. 223 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej, który stanowi, iż funkcjonariuszowi celnemu, który przed dniem wejścia w życie ustawy pełnił służbę w stopniu młodszego aspiranta celnego, starszego dyspozytora celnego albo dyspozytora celnego określa się stopień w korpusie aspirantów Służby Celnej. W odniesieniu zaś do przesłanki zajmowania stanowiska związanego z podporządkowaniem funkcjonariuszy celnych lub pracowników, organ stwierdził, że nie kwestionuje faktu zajmowania przez skarżącego takich stanowisk w przeszłości. Jednak, jak wyjaśnił dalej organ, okoliczność ta nie wystąpiła bezpośrednio przed dniem wejścia w życie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca powtórzyła zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, poprzez jego błędną wykładnię w zakresie pojęcia "przed dniem wejścia w życie ustawy". Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji utrzymanej nią w mocy. W uzasadnieniu przedstawiła szczegółowo przebieg swojej służby zawodowej i stwierdziła, że przed dniem wejścia w życie ustawy zajmowała stanowisko kierownicze, tzn. w okresie od [...] maja 1998 r. do [...] czerwca 1999 r. pełniła obowiązki naczelnika działu prawnego, w okresie od [...] czerwca 1999 r. do [...] maja 2002 r. zajmowała stanowisko naczelnika działu prawnego, a od [...] maja 2002 r. do [...] listopada 2003 r. eksperta celnego kierującego wieloosobowym stanowiskiem ds. obsługi prawnej. W ocenie skarżącej, zwrot "przed dniem wejścia w życie ustawy" powinien być rozumiany, zgodnie z wykładnią językową, jako dowolny okres poprzedzający wejście ustawy w życie. W odpowiedzi na skargę Szef Służby Celnej wniósł o jej oddalenie, przytaczając w uzasadnieniu swego stanowiska procesowego argumentację jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej wymaga dokonania wykładni przepisu art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323). Zgodnie z jego treścią funkcjonariuszowi celnemu, który przed dniem wejścia w życie ustawy zajmował stanowisko, które wiązało się z podporządkowaniem służbowym funkcjonariuszy celnych lub pracowników, bądź pełnił obowiązki na tym stanowisku oraz pełnił służbę w służbie stałej w stopniu innym, niż wymieniony w pkt 1 i w ust. 2, określa się stopień w korpusie oficerów młodszych Służby Celnej. Z językowej wykładni użytego w tym przepisie zwrotu "przed dniem wejścia w życie ustawy zajmował stanowisko" można wywodzić zarówno, że chodzi o moment bezpośrednio poprzedzający wejście w życie ustawy (chwilę wejścia w życie ustawy), jak też o dowolny okres przed wejściem w życie tej ustawy. Wykładnia językowa nie jest jednoznaczna, należy więc odwołać się do reguł wykładni systemowej oraz celowościowej. Zgodnie z wykładnią systemową nie można przepisów prawa interpretować w sposób prowadzący do ich sprzeczności z innymi przepisami, a przy wykładni przepisów należy brać pod uwagę ich miejsce w systematyce wewnętrznej aktu normatywnego. Analizując przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, należy mieć na uwadze, że ustawodawca chciał między innymi uporządkować zakres stanowisk i stopni służbowych funkcjonariuszy celnych oraz stworzyć korpusy stopni służbowych na wzór innych służb mundurowych. Przepisy przejściowe tej ustawy miały zapewnić jasną i płynną zmianę dotychczasowych stosunków służbowych funkcjonariuszy celnych. Dotyczący omawianej sprawy art. 223 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej zawarty został w Rozdziale 14, zatytułowanym "Przepisy przejściowe". W przepisach art. 223 ust. 2 - 6 zawarte zostały szczegółowe wytyczne dotyczące przyporządkowania do określonych korpusów, z uwzględnieniem posiadanych przez funkcjonariuszy celnych stopni służbowych "przed dniem wejścia w życie ustawy". Stopnie służbowe funkcjonariuszy celnych, określone w art. 8 ust. 1 poprzedniej ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, zostały w tych przepisach przyporządkowane do określonych korpusów. Przypisanie do określonych korpusów nie jest uzależnione od okresu służby, posiadanych kompetencji i doświadczenia, lecz jedynie od stopnia, który mieli "przed dniem wejścia w życie ustawy". Nie może budzić wątpliwości, że celem tej regulacji nie mogło być i nie było awansowanie funkcjonariuszy z uwzględnieniem całego dotychczasowego przebiegu służby, lecz tylko przeniesienie ich stanowisk i stopni służbowych do nowej regulacji prawnej. Dokonując wykładni przepisów należy brać pod uwagę ich miejsce w systematyce wewnętrznej aktu normatywnego. Zawarty w art. 223 ust. 2 - 6 zwrot "przed dniem wejścia w życie ustawy" należy interpretować w taki sam sposób w odniesieniu do wszystkich przepisów przejściowych, w których został użyty w tym przepisie. Skoro zatem celem regulacji, zawartej w przepisach przejściowych ustawy o Służbie Celnej z dnia 27 sierpnia 2009 r., było zapewnienie "płynnej" zmiany dotychczasowych stosunków służbowych funkcjonariuszy celnych w stosunki kreowane nową ustawą, dlatego zwrot "przed dniem wejścia w życie ustawy" należy interpretować jako odnoszący się do momentu bezpośrednio poprzedzającego wejście w życie ustawy. Przyjęcie, że w omawianym przepisie chodzi o dowolny okres przed wejściem w życie tej ustawy, prowadziłoby do uznaniowości w zakresie przyporządkowania funkcjonariuszy do określonych korpusów, w zależności od tego, jaki okres służby danego funkcjonariusza, poprzedzający wejście w życie ustawy, kierownik urzędu wziąłby pod uwagę. Takie samo stanowisko w powyższej kwestii zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 1070/11 oraz w wyroku z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 1124/11. Dyrektor Izby Celnej w [...], jak i Szef Służby Celnej, dokonali właściwej interpretacji przepisu art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej. Przepis ten odnosi się jedynie do funkcjonariuszy celnych, którzy bezpośrednio przed dniem wejścia w życie ustawy zajmowali stanowisko, które wiązało się z podporządkowaniem służbowym funkcjonariuszy celnych lub pracowników, bądź pełnili obowiązki na takim stanowisku, zaś skarżąca E. J. stanowisko takie zajmowała w okresie od [...] maja 1998 r. do [...] listopada 2003 r. W sprawie niniejszej skarżąca kwestionuje akt mianowania w zakresie przypisania go do określonego korpusu, jak również w zakresie stopnia służbowego w tym korpusie. W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2010 r., sygn. akt II PZP 5/10, analizie poddany został przepis art. 188 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, zgodnie z którym w trybie postępowania administracyjnego rozpoznawane są sprawy załatwiane w drodze decyzji administracyjnej, których przedmiotem jest przeniesienie, powierzenie pełnienia obowiązków służbowych na innym stanowisku, przeniesienie na niższe stanowisko, zawieszenie w pełnieniu obowiązków oraz zwolnienie ze służby. Sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy rozpatruje zaś spory o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy w sprawach niewymienionych w art. 188 ust. 1. Wśród wymienionych powyżej kwestii nie znalazło się roszczenie o mianowanie na wyższy stopień służbowy. Sąd Najwyższy zaznaczył, że dla stosunków służbowych, stanowiących podstawę pełnienia służby w tzw. formacjach mundurowych, charakterystyczną, szczególną cechą jest podległość służbowa, której znaczny zakres sprawia, iż w tych stosunkach nie ma równorzędności podmiotów. Wynika z tego, że przełożony zyskuje znaczną dyskrecjonalną władzę kształtowania sytuacji prawnej podwładnego. To przełożony decyduje o mianowaniu na określony stopień służbowy, tak objawia się podległość służbowa funkcjonariusza. Sąd Najwyższy potwierdził pogląd przyjęty w orzecznictwie sądów administracyjnych, że ochronie prawnej podlega istnienie stosunku służbowego w służbach mundurowych oraz jego istotne elementy. Ochroną sądową nie jest objęty wniosek o awans na wyższy stopień służbowy - takie roszczenie funkcjonariuszowi nie przysługuje. Sprawy wynikające z relacji między przełożonym i podwładnym uznawane są za należące do zakresu wewnętrznej sfery działania służb, w których prawo do sądu jest ograniczone. Jest to konsekwencją szczególnych cech występujących w służbach mundurowych, takich jak: nadrzędność i podrzędność, stosunek służbowy i związana z tym dyspozycyjność. Dlatego też organ, wydając decyzję z dnia [...] września 2011 r. słusznie zaznaczył, że utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję w zakresie określenia korpusu. W konsekwencji należało stwierdzić, że decyzja podjęta zarówno przez Dyrektora Izby Celnej w [...], jak i Szefa Służby Celnej jest prawidłowa, a zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270).