II SA/Wa 2618/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Pisula – Dąbrowska, Sędziowie WSA Janusz Walawski, Anna Mierzejewska (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Skurzyńska, referent stażysta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2012 r. sprawy ze skargi Z. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Z. G. z dnia [...] maja 2011 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 53 lat życia Z. G. posiada udowodniony okres ubezpieczenia 23 lata, 1 miesiąc i 16 dni, a w 10-leciu przypadającym na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy zamiast wymaganych 5 lat, udowodnił tylko 2 lata, 9 miesięcy i 2 dni okresów spadkowych i nieskładkowych. W latach 1994-1997, 2001-2006, 1999-2001 nie został udokumentowany żaden okres składkowy. Od zaprzestania pobierania zasiłku dla bezrobotnych w lutym 2009 r. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy w październiku 2010 r. nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] marca 2011 r., ustalił, u ww. całkowitą niezdolność do pracy od dnia [...] października 2010 r. do [...] marca 2013 r. i niezdolność do samodzielnej egzystencji od [...] stycznia 2011 r. do [...] marca 2013 r. Ponadto podkreślił, że w jego ocenie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowo czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy. W ocenie organu, nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego, ponieważ w wymienionych przerwach Z. G. była zdolna do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Przy rozpatrywaniu wniosku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym, że nie może stanowić jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2011 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i podała, że jej stan zdrowia znacznie się pogorszył. Po wykryciu [...], przeszła operację, a następnie [...] Pojawiły się również dolegliwości [...], które powodują konieczność zastosowania przerw w [...]. Wskazała, że już od 2008 r. powinna być wobec niej orzeczona przynajmniej częściowa niezdolność do pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] sierpnia 2011 r. i w uzasadnieniu przytoczył wcześniejszą argumentację. Wskazał, że z akt sprawy nie wynika, aby przed orzeczeniem całkowitej niezdolności do pracy Z. G. nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, a zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że wówczas nie była orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Całkowita niezdolność do pracy została stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS dopiero w dniu [...] marca 2011 r., w którym lekarz orzecznik stwierdził, że całkowita niezdolność do pracy istnieje trwale od dnia [...] października 2010 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. G. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2011 r. oraz decyzji ją poprzedzającej, powołując się na wcześniej wykazane zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając jednocześnie ową decyzję za krzywdzącą. Podkreśliła, że jej stan zdrowia się pogarsza, występują powikłania związane ze stosowaniem [...]. Schorzenia [...] zmuszają ją do przerywania [...]. Podała, że jest matką samotnie wychowującą syna, który się jeszcze uczy. Na syna otrzymuje alimenty 100 zł miesięcznie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że Z. G. 53-letnia kobieta jest całkowicie niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji. Stwierdzono u niej chorobę [...], jest po operacji. Przeszła [...]. Dolegliwości [...] wymuszają przerwy w [...], co ma wpływ na leczenie choroby [...]. Również bezsporne jest, że ze względu na chorobę i ustaloną niezdolność do pracy, nie może podjąć żadnego zatrudnienia. Całkowita niezdolność do pracy decyzją lekarza orzecznika ZUS została orzeczona okresowo od dnia [...] października 2010 r. do [...] marca 2013 r. Datę powstania całkowitej niezdolności do pracy lekarz orzecznik ZUS określił na dzień [...] października 2010 r. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób niewystarczający rozważył przesłankę szczególnych okoliczności dotyczących niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Istnienie owych okoliczności musi być poprzedzone wyjaśnieniem organu w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Do okoliczności tych należy zaliczyć takie sytuacje, które są niezawinione przez osobę starającą się o przyznanie świadczenia. Sytuacje niezależne od jego woli spowodowane ważnymi względami życiowymi i usprawiedliwionymi powodami. Jedną z nich noże być choroba. Zwrócić należy uwagę, że w przedmiotowej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako uzasadnienie swojej decyzji odmawiającej przyznania świadczenia w drodze wyjątku powołał się jedynie na okoliczność, że Z. G. w ocenianym do uprawnień dziesięcioleciu posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy, uwzględniony w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 okresu składkowego, który wynosi tylko 2 lata, 9 miesięcy i 16 dni. Jednocześnie prezes ZUS podkreślił, że łączny udokumentowany okres ubezpieczenia wynosi 23 lata. W żadnym stopniu natomiast organ administracji nie zajął się wyjaśnieniem okoliczności przedstawionych przez skarżącą, a związanych z jej bardzo złym stanem zdrowia. Skarżąca wskazuje, że już w 2008 r. jej stan zdrowia był bardzo zły. Charakter stwierdzonych u skarżącej chorób, które nie pojawiły z dnia na dzień, a zapewne dawały objawy wcześniej, mogły zaważyć na przerwie w świadczeniu pracy, mimo, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające całkowitą niezdolność do pracy zostało wydane dopiero w dniu [...] marca 2011 r. Do lutego 2009 r. ww. pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Słusznie organ podaje, że okresy pozostawania bez pracy potwierdzone formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy nie mogą być uwzględnione, gdyż w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej nie są ani okresami składkowymi ani okresami nieskładkowymi, a także nie odzwierciedlają rzeczywistej aktywności bezrobotnego poszukiwaniu pracy, jednak organ nie wskazał, aby na tę okoliczność przeprowadził jakiekolwiek ustalenia. Niewątpliwie okoliczności te powinny być zbadane i wyjaśnione. Pani Z. G. podkreślała, że od 2008 r. odczuwała dolegliwości, które powodowały u niej bardzo złe samopoczucie, które w rezultacie zostały zdiagnozowane jako choroba [...]. Została przeprowadzona operacja, a następnie skarżąca została poddana zabiegom [...]. Zabiegi te wywołały, jako skutki uboczne poważne zmiany w [...]. Nie ulega wątpliwości, ze wówczas nie została orzeczona w stosunku do Z. G. całkowita niezdolność do pracy, ale występujące schorzenia mogły być okolicznościami, które utrudniały znalezienie i podjęcie pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi w szczególności przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz załatwienia sprawy. Ma obowiązek wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie stosownie do wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 kpa. W sprawie niniejszej nie zostały zachowane te wszystkie reguły postępowania w stopniu mogącym mieć istotny na wynik sprawy. Przede wszystkim w kontekście całości materiałów postępowania konfrontowanych z treścią uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wskazać należy, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dysponując informacjami o stanie zdrowia skarżącej, w żadnym stopniu nie podjął się wyjaśnienia, czy choroba mogła mieć wpływ na niepodejmowanie przez nią pracy, w okresach ustalonych przerw, aż do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. [...] października 2010 r., w szczególności biorąc pod uwagę, że skarżąca ma udowodniony aż 23 letni okres ubezpieczenia społecznego. Przedstawione wyżej braki w postępowaniu administracyjnym są o tyle istotne, że mogą mieć wpływ na wynik sprawy i to tym bardziej, że art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie uzależnia wprost przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku ani od stażu ubezpieczeniowego ani od długości przerw w zatrudnieniu. Zatem okoliczności te nie mają w sprawie przesądzającego znaczenia. Chodzi natomiast o wykazanie istnienia, bądź braku przesłanek – szczególnych okoliczności nienabycia prawa do renty na ogólnych zasadach i braku niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, w świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że ustalenia dokonane przez organ znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, lecz nie zostały w pełni oraz wyczerpująco rozpatrzone i w konsekwencji doprowadziły do wydania decyzji o nieprzekonującej treści, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, 77 § 1, oraz 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 152 i art. 132 cytowanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.