II SA/Wa 2801/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska Sędziowie WSA Ewa Pisula – Dąbrowska (spr.) Eugeniusz Wasilewski Protokolant referent stażysta Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi A. J. - przedstawiciela ustawowego małoletniego J. J. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rolniczej w drodze wyjątku oddala skargę Decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2011 r., którą odmówił A. J. przyznania jej małoletniemu synowi – J. J. prawa do renty rodzinnej po zmarłym ojcu S. J., w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przepis art. 55 ust. 1 powołanej ustawy daje Prezesowi KRUS uprawnienie do przyznania w drodze wyjątku m.in. renty rodzinnej rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania oraz nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Wymienione przesłanki, które warunkują przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, muszą wystąpić łącznie. Organ podał, iż zmarły ojciec dziecka w latach 1977-1991 z przerwami był zatrudniony poza rolnictwem, w jednostkach gospodarki uspołecznionej, m.in. od dnia [...] listopada 1988 r. do dnia [...] sierpnia 1991 r. pracował w Przedsiębiorstwie Państwowym [...] w [...]. Natomiast w okresie od dnia [...] sierpnia 1991 r. do dnia [...] maja 1992 r. i od dnia [...] października 1992 r. do dnia [...] marca 1993 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Ponadto od dnia [...] czerwca 1992 r. do dnia [...] września 1992 r. pracował w Zakładzie [...], a w okresie od dnia [...] września 2001 r. do dnia [...] listopada 2001 r. pracował w Urzędzie [...]. Organ wskazał, że w dniu [...] stycznia 2008 r. S. J. został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników i opłacał z tego tytułu składki do dnia [...] października 2009 r., tj. do dnia zgonu. Podał, że na przestrzeni 49 lat życia zmarły ojciec dziecka legitymował się łącznie 13 latami, 3 miesiącami i 28 dniami ubezpieczenia emerytalno-rentowego, a w ostatnim dziesięcioleciu przed śmiercią zamiast 5 lat udowodnił zaledwie 2 lata i 2 dni okresu ubezpieczeniowego. W ocenie organu okoliczność, iż zmarły ojciec dziecka miał niskie kwalifikacje zawodowe i trudności ze znalezieniem pracy, nie pozwala na uznanie, że nie wypracował prawa do renty wskutek szczególnych okoliczności. Ponadto organ wskazał, iż dochód rodziny wynosi średnio na osobę 611,32 zł i przekracza dochód na jednego członka rodziny, uprawniający do pomocy społecznej, w wysokości 351 zł. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi, wniesionej przez A. J. – przedstawicielkę ustawową małoletniego J. J., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zarzuciła, iż organ naruszył art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie małoletniemu J. J. renty rodzinnej w drodze wyjątku. Podniosła, że wymóg podlegania ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu w okresie ostatnich 10 lat przed śmiercią stanowi warunek do przyznania renty rodzinnej, a nie renty rodzinnej w drodze wyjątku, dlatego fakt, że jej zmarły mąż nie spełniał tego warunku nie powinien mieć w sprawie żadnego znaczenia. Ponadto wskazała, że organ nie wziął pod uwagę, iż ojciec dziecka posiadał bardzo niskie kwalifikacje zawodowe, zaś fakt, że w okresie ostatnich 20 lat w Powiecie [...] występowały znaczne problemy ze znalezieniem zatrudnienia, jest powszechnie znany. Skarżąca nie zgodziła się również z okolicznością, że organ wliczył do dochodu rodziny wynagrodzenie jej syna M., który jej zdaniem nie ma obowiązku alimentowania brata. Podniosła, że obecnie żyje na granicy ubóstwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wywodząc, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.). Zgodnie z treścią powołanego wyżej przepisu, Prezes Kasy może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Przepis ten posługuje się sformułowaniem "Prezes Kasy może przyznać", co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa Kasy nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Istnieją trzy przesłanki, warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty rolniczej musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie ubiegający się o to świadczenie nie ma niezbędnych środków utrzymania, po trzecie nie może uzyskać niezbędnych środków ze względu na wiek lub stan zdrowia. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak chociażby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W ocenie Sądu organ prawidłowo orzekł, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, o braku podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły bowiem szczególne okoliczności, z powodu których ojciec dziecka nie wypracował prawa do renty w zwykłym trybie. S. J. nie legitymował się orzeczeniem o niezdolności do pracy w okresach, w których nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, należy zatem uznać, że nie istniały obiektywne przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem. Podkreślić należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych oraz poglądami doktryny, za szczególną okoliczność, wprawdzie na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale mających zastosowanie również w stosunku do art. 55 ust. 1, uznaje się zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożliwości przezwyciężenia ich skutków, pomimo podejmowania działań zmierzających w tym kierunku. W ocenie Sądu, Prezes KRUS zasadnie stwierdził, iż argumenty przedstawione przez stronę – niskie kwalifikacje zawodowe jej zmarłego męża oraz duże bezrobocie - nie świadczą o istnieniu ustawowej przesłanki "szczególnych okoliczności". Sama trudna sytuacja panująca na rynku pracy nie ma charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w ustawie. W warunkach poważnego bezrobocia w kraju znaczna liczba osób nieposiadających stałego zatrudnienia mogłaby domagać się przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W takiej sytuacji świadczenia przyznawane w szczególnym trybie stałby się nie trybem szczególnym, ale trybem powszechnym w zakresie przyznawania świadczeń (wyrok NSA z dnia 23 września 2005 r., sygn. akt I OSK 92/05). Równocześnie też należy stwierdzić, że organ prawidłowo wyliczył wysokość średniego dochodu na osobę w rodzinie skarżącej. Mając powyższe na uwadze, w związku z faktem, że nie zostały spełnione łącznie przesłanki warunkujące przyznanie żądanego świadczenia w drodze wyjątku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł, jak w sentencji.