II SA/Wa 284/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędziowie WSA Bronisław Szydło, Eugeniusz Wasilewski (spr.), Protokolant Aleksandra Kołyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2005 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] października 2004 r., 2. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. Postanawia przyznać adw. S. J. - Kancelaria Adwokacka w W., ul. [...], ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r., wydaną na podstawie art. 138 pkt 1 kpa po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2004 r., którą odmówiono K. W. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity z 2004 r., Dz. U. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej przesłanki wyklucza możliwość przyznania świadczenia. W przedmiotowej sprawie świadczenie nie mogło być przyznane, ponieważ zainteresowana w okresie od ustania pobierania zasiłku dla bezrobotnych w czerwcu 2001 r. do powstania całkowitej niezdolności do pracy w marcu 2004 r., przez 2 lata i 8 miesięcy nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co spowodowało nienabycie uprawnień do renty ustawowej. We wskazanym okresie wnioskodawczyni była osobą zdolną do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Organ stwierdził ponadto, że trudne warunki materialne i brak środków utrzymania, nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, gdyż nie jest ono świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. W. podniosła, iż jej choroba - [...], powstała wcześniej aniżeli to ustalił lekarz orzecznik i uniemożliwiała jej wykonywanie pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i odnosząc się do argumentów w niej podniesionych, podkreślił, że fakt pobierania przez 10 lat renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie przesądza o tym, że skarżąca w późniejszym okresie stała się niezdolna do pracy. Przeciwnie, badania biegłych sądowych przeprowadzone na potrzeby postępowania przed Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. nie potwierdziły, aby była choćby częściowo niezdolna do pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności zaskarżonej decyzji administracyjnej z prawem obowiązującym w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W sprawie Prezes ZUS odmówił przyznania dochodzonego świadczenia, gdyż uznał, że nie wystąpiły szczególne okoliczności, na skutek których skarżąca nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego. Bowiem przez 2 lata i 8 miesięcy nie wykonywała ona żadnej działalności objętej ubezpieczeniem, chociaż była zdolna do pracy. Podkreślił też, ze pobieranie renty z tytułu III grupy inwalidzkiej w latach 1990-2000 nie przesądza o uprawnieniu skarżącej do otrzymywania obecnie świadczenia w drodze wyjątku. Organ nie rozważył jednak, czy po tak długim, bo 10-letnim, okresie niewykonywania pracy z powodu częściowej niezdolności do pracy skarżąca miała, po odzyskaniu zdolności do pracy, realne możliwości uzyskania zatrudnienia z uwagi chociażby na stale pogarszającą się sytuację na rynku pracy. Skarżąca ur. w 1958 r., pracownik produkcji drzewnej, od 1990 r. otrzymywała rentę w III grupie inwalidów (z tytułu częściowej niezdolności do pracy), przyznaną z powodu [...]. Renta ta pobierana była do [...] maja 2000 r., po czym organ rentowy odmówił przyznania renty na dalszy okres, gdyż wnioskodawczyni została uznana za zdolną do pracy. Skarżąca pracy jednak nie uzyskała i przez okres 1 roku, od [...] czerwca 2000 r. do [...] czerwca 2001 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Skarżąca podnosi, iż utrata renty i brak możliwości uzyskania pracy doprowadziły ją do powstania choroby nerwowej - [...]. Choroba ta została potwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2004 r. Z tego powodu skarżąca została uznana za całkowicie niezdolną do pracy i jako datę powstania niezdolności do pracy całkowitej, lekarz orzecznik wskazał [...] marca 2004 r. Jednocześnie w uzasadnieniu orzeczenia podał brak podstaw do orzeczenia niezdolności do pracy przed [...] grudnia 2002 r. Powyższe pozwala przyjąć, iż choroba, z powodu której skarżąca została uznana za całkowicie niezdolną do pracy, wystąpiła przed datą pierwszej hospitalizacji (w dniu [...] lutego 2004 r.) i jak wskazał psychiatra B. W. w zaświadczeniu lekarskim z dnia [...] lipca 2004 r., istnieje duże prawdopodobieństwo, że choroba ta trwa od kilku lat, jednak jej początek trudno ustalić. Wprawdzie stan zdrowia skarżącej był przedmiotem także wcześniejszej oceny lekarza orzecznika ZUS, a następnie opinii wydanych przez ośmiu biegłych lekarzy sądowych, jednakże zauważyć należy, iż żaden z nich nie był specjalistą psychiatrą. Podjęte w niniejszej sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października i [...] grudnia 2004 r., odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku, do wyżej wskazanych okoliczności nie ustosunkowują się. Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu tych decyzji, polegający na braku wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czym naruszano przepisy art. 7, 77 § 1 kpa. Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę, organ powinien dokładnie wyjaśnić, czy skarżąca po wyczerpaniu zasiłku dla bezrobotnych w miesiącu czerwcu 2001 r. czyniła starania w kierunku znalezienia pracy i czy jej stan psychiczny mógł utrudniać te starania, bądź też stanowić w ocenie ewentualnych pracodawców, przeszkodę w zatrudnieniu przed wystąpieniem całkowitej niezdolności do pracy w miesiącu marcu 2004 r. Należy też ustalić, jak kształtował się w tym czasie rynek pracy w miejscu zamieszkania ubezpieczonej i w okolicach. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w wyroku. O wykonalności zaskarżonej decyzji rozstrzygnięto zgodnie z art. 152 ustawy. Postanowienie o przyznaniu kosztów zastępstwa prawnego oparto na przepisach art. 244 § 2 w zw. z art. 250 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r, w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. z 2002r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).