II SA/Wa 286/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.); zwanej dalej kpa, po rozpatrzeniu wniosku M.M. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] listopada 2008 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania w drodze wyjątku wcześniejszej emerytury z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wyjaśnił, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Ponadto Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149 ze zm.), utraciło moc na podstawie art. 194 w związku z art. 3 powołanej ustawy o emeryturach i rentach. Wśród świadczeń przewidzianych w jej art. 3 nie ma wcześniejszej emerytury dla pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki i choćby z tej przyczyny wykluczona jest, co do samej zasady, możliwość przyznania skarżącej tego świadczenia. Wnioskodawczyni nie osiągnęła jeszcze wieku emerytalnego wynoszącego dla kobiet 60 lat, jak również nie została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy, w związku z czym nie spełnia warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Konieczność zaś sprawowania opieki nad chorym dzieckiem, choć niewątpliwie wpływa na zakres aktywności zawodowej, to nie może być utożsamiane z brakiem możliwości podjęcia pracy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której M.M. zakwestionowała zaskarżoną decyzję wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację materialną związaną z samotnym wychowywaniem dzieci oraz chorobą córki. Jednocześnie podkreśliła, że obecnie nie może podjąć żadnej pracy z uwagi na zły stan zdrowia zarówno jej samej (orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim) jak i jej córki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, że art. 83 ustawy o emeryturach i rentach nie daje organowi żadnych uprawnień do przyznawania jakichkolwiek świadczeń specjalnych, a wcześniejsza emerytura z tytułu sprawowania opieki nad chorym dzieckiem miała w stosunku do powszechnie przyjętego systemu emerytalnego taki charakter. Powyższy przepis ogranicza grono osób mogących ubiegać się o świadczenie w nim opisane wyłącznie do osób całkowicie niezdolnych do pracy, a skarżąca ani nie osiągnęła wieku emerytalnego, ani nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy. Niemożność podejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad członkiem rodziny nie została przez ustawodawcę umieszczona wśród okoliczności powodujących niezdolność do pracy uzasadniającą przyznanie świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji nie stwierdził, aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy prawa materialnego, ewentualnie przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W niniejszej sprawie organy orzekające prawidłowo uznały, że M.M. nie spełnia warunku jakim jest niemożność podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Zarówno stan zdrowia skarżącej (brak orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy) oraz wiek ( 48 lat) nie uniemożliwiają podjęcia pracy. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał za zbędne szczegółowe ustosunkowywanie się do pozostałych elementów sprawy objętych argumentacją skarżącej, a dotyczących możliwości zastosowania w sprawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149 ze zm.). Rozporządzenie to utraciło bowiem moc z dniem 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 194 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Tak więc, nie mogło stanowić podstawy prawnej przyznania skarżącej wcześniejszej emerytury. Wśród świadczeń przewidzianych w art. 3 przedmiotowej ustawy nie ma wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki i już z tego powodu, jak słusznie zauważa organ, wykluczona jest możliwość przyznania takiego świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 ustawy. Także stan zdrowia córki skarżącej sam w sobie nie daje żadnych uprawnień dla matki do świadczeń z FUS. Pomimo zrozumienia dla trudnej sytuacji życiowej i materialnej strony brak jest podstaw, aby przyjąć, że opieka nad dzieckiem stanowi okoliczność powodującą niezdolność do pracy uzasadniającą przyznanie świadczenia. Nie jest to bowiem zdarzenie o charakterze nadzwyczajnym, na które strona nie miała wpływu i wykluczającym możliwość podjęcia pracy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym zaprzestanie pracy zawodowej i poświęcenie się opiece nad chorym dzieckiem nie jest okolicznością niezależną od woli skarżącej i nie czyni osoby sprawującej taką opiekę niezdolną do pracy, lecz jej wyborem i podejmując go powinna liczyć się z jego konsekwencjami (porównaj stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w wyroku z dnia 22 września 2004 r., sygn. akt II SA/Wa 26/04 podzielonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2007 r., sygn. akt I OSK 1689/06 – orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, należy stwierdzić, że organ, nie przekraczając granic uznania administracyjnego, prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zostały kumulatywnie spełnione przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku określone w przepisie art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.