II SA/Wa 287/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Protokolant Bartosz Piwoński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2008 r. sprawy ze skargi M.B. przedstawiciela ustawowego małoletniego K.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M.B. przedstawiciela ustawowego małoletniego K.B. od decyzji z dnia [...] października 2007 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Podał również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Również szczególna okoliczność, o której mowa w przytoczonym powyżej przepisie, odnosi się do osoby zmarłej. Za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy uważa się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że w sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Konieczne jest zatem zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. W toku postępowania ustalono, że ojciec dziecka na [...] lat życia miał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 21 lat 7 miesięcy i 20 dni. Po [...] kwietnia 2001 r., a więc po ustaniu prawa do zasiłku dla osoby bezrobotnej do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy w marcu 2006 r., tj. przez 4 lata i 11 miesięcy nie został udokumentowany żaden okres zatrudnienia potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W tym okresie nie była wobec H.B. orzeczona całkowita niezdolność do pracy, wykluczająca podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, a zatem przyczyną braku uprawnień do renty na podstawie ustawy nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od jego woli, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Ponadto podano, że wśród okoliczności, które uzsadniałyby przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach ustawodawca nie wymienił trudnej sytuacji panującej na rynku pracy, bowiem w warunkach poważnego bezrobocia w kraju znaczna liczba osób nie posiadających stałego zatrudnienia mogłaby domagać się przyznania tego świadczenia, a jest to tryb szczególny, a nie powszechny. Zdaniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w przedmiotowej sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez zmarłego ojca dziecka uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Ponadto wskazał, że kwestia trudnej sytuacji materialnej nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której M.B. zakwestionowała zaskarżoną decyzję, uznając ją za krzywdzącą i wnosząc o jej uchylenie bądź przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego syna. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że zmarły ojciec dziecka przepracował prawie 22 lata, opłacając składki na ubezpieczenie społeczne. Zwróciła uwagę na jego zasługi w czasie akcji pomocy zorganizowanej podczas powodzi w R. w [...] r. Wnosząca skargę powołała się na Konstytucję RP oraz fakt, że Państwo Polskie otacza opieką rodzinę oraz młode pokolenie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie podniósł, że z materiałów dotyczących zdrowia H.B. wynika, że znaczna część jego problemów zdrowotnych miało podłoże w chorobie [...], która choć wyjaśnia przerwy w ubezpieczeniu jak i pogarszający się stan zdrowia, to jednak nie jest okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji nie stwierdził, aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy prawa materialnego, ewentualnie przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Podkreślić należy, że ustawa nie gwarantuje jego wypłaty, pozostawiając przyznanie świadczenia uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Możliwość decydowania na zasadzie uznania administracyjnego nie oznacza, że organ ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podejmując decyzję w sprawie świadczeń w trybie art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach, jest związany rygorami postępowania administracyjnego. Wynika to z art. 124 tej ustawy, który stanowi, że w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że sama ustawa stanowi inaczej. Jedną z przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. Jak wynika z akt sprawy, od ostatnio udowodnionego okresu składkowego jakim było pobieranie zasiłku dla bezrobotnych do czasu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy w marcu 2006 r., czyli przez 4 lata i 11 miesięcy nie został udokumentowany żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne i nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez zmarłego ojca dziecka uprawnień do świadczenia ustawowego. W czasie niewykonywania zatrudnienia H.B. nie był uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy ze względu na stan zdrowia. W ocenie Sądu za okoliczność szczególną uznać należy wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 306/00). Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że większość problemów zdrowotnych zmarłego ojca dziecka związanych było z chorobą [...]. M.B. nie przedstawiła żadnych dowodów, z których wynikałoby, że zmarły podejmował próby jej leczenia. W aktach sprawy znajduje się karta wypisowa z Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego z S. z dnia [...] lipca 2001 r. zalecająca leczenie [...] w Poradni [...] oraz bezwzględny zakaz [...]. Należy stwierdzić, że nieleczona choroba [...] nie jest uznawana za okoliczność usprawiedliwiającą przerwy w zatrudnieniu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1544/06). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2000 r. sygn. akt II SA 1936/00 (Lex nr 51005) wprost stwierdził, że skutków [...] nie można uznać za okoliczności usprawiedliwiające bezczynność zawodową. Poprzez podjęcie leczenia wymieniony miał możliwość przezwyciężenia skutków zdarzenia, które doprowadziło do tego, że nie wykonywał pracy i nie odprowadzał składek, jednakże nie podjął żadnych działań w tym kierunku, zaś w wyroku z dnia 21 stycznia 2003 r., sygn. akt II SA 3404/02 (publik. LEX nr 142371) Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że [...] nie stanowi niedającej się usunąć przeszkody, która uniemożliwiałaby świadczenie pracy. Nie jest też zdarzeniem skutkującym niezdolnością do pracy i jako takie nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach. Także działalność społeczna zmarłego męża M.B. nie ma dla rozstrzygnięcia znaczenia, bowiem podejmowane przez ojca dziecka działania podczas powodzi w [...] r. dotyczą okresów, w których, choć nieregularnie, to jednak podejmował pracę. Nie można przyjąć, że wskazana przez skarżącą okoliczność amputacji [...] w dniu [...] maja 2008 r. usprawiedliwia przerwę w zatrudnieniu H.B., ponieważ w okresie od kwietnia 2001 r. do marca 2006 r. był osobą zdolną do pracy i mógł podjąć zatrudnienie, a tego nie uczynił. Należy także podkreślić, że sama trudna sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania przedmiotowego świadczenia, które nie jest świadczeniem socjalnym i nie może być oderwane od wysokości opłacanych przez ubezpieczonego składek. Reasumując, należy stwierdzić, że organ, nie przekraczając granic uznania administracyjnego, prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zostały kumulatywnie spełnione przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku określone w przepisie art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach. Mając na względzie powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.