II SA/Wa 291/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), , Protokolant specjalista Joanna Głowala, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2025 r. sprawy ze skargi K. H. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] grudnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...]; 2. zasądza od Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] na rzecz skarżącego K. H. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2024 r. nr [...] Centralna Wojskowa Komisja Lekarska, działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, powoływanej dalej jako k.p.a.), utrzymała w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] w sprawie ustalenia zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej przez K.H. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podał, że komisja I instancji w pkt 8 orzeczenia rozpoznała u orzekanego następujące schorzenia powodujące niezdolność do zawodowej służby wojskowej: 1. Krwiomocz - § 48 pkt 5 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2024 r., poz. 466), 2. Kręgozmyk I/IIº (10 mm) - § 34 pkt 5 załącznika nr 1 do ww. rozporządzenia oraz 3. Wielopoziomowa dyskopatia L-S, bezobjawowa - § 34 pkt 5 i z tego powodu uznała orzekanego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej. W odwołaniu do tego orzeczenia K.H. podniósł, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem komisji I instancji, i załączył własną dokumentację medyczną. W dalszej części uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał się na wyniki badań diagnostycznych i konsultacji specjalistycznych przeprowadzonych w postępowaniu orzeczniczym przed komisją I instancji. Zauważył, że w wykonanym badaniu RTG kręgosłupa lędźwiowo - krzyżowego stwierdzono: "Przodozmyk L5-S1 ok. 10 mm l/II stopnia z kręgoszczeliną i zwężeniem przestrzeni międzykręgowej. Obniżenie wysokości trzonu kręgu L5. Zmiany zwyrodnieniowo - wytwórcze odcinka L kręgosłupa - nasilone na granicy L5-S1." W wykonanym badaniu TK kręgosłupa L-S stwierdzono: Kręgozmyk I stopnia z obustronną kręgoszczeliną na poziomie L5/S1. Objaw próżniowy oraz zwapnienia na poziomie L5/S1. Dyskopatia na poziomach L2/L3, L4/L5 oraz L5/S1 z dyskogennym zwężeniem otworów międzykręgowych. Z kolei w wykonanym badaniu ogólnym moczu stwierdzono krwiomocz: 20-30 wpw; Ca 80 Ery/µl (norma: 0-3). W konsultacji specjalisty chorób wewnętrznych przedmiotowo bez odchyleń od stanu prawidłowego. W badaniu ogólnym moczu stwierdzono obecność erytrocytów. W konsultacji neurologicznej nie stwierdzono objawów uszkodzenia układu nerwowego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że stwierdzenie objawów krwiomoczu wymaga wykonania diagnostyki, zwłaszcza kiedy rozpoznanie jest znane od dłuższego czasu, jak w przypadku orzekanego. Krwiomocz może pochodzić z różnych odcinków dróg moczowych. Stanowi on więc zaburzenie interdyscyplinarne i niekiedy mówi się nawet o "urologicznych" i "nefrologicznych" przyczynach zmian w moczu. Ze względów praktycznych przydatne jest wyróżnienie krwinkomoczu/krwiomoczu pochodzenia kłębuszkowego oraz pozakłębuszkowego. Ten ostatni dzieli się również na pochodzący z górnych i dolnych dróg moczowych. Na podstawie tego przeglądu przyczyn można zauważyć, że wśród czynników mogących powodować krwinkomocz są takie, które wymagają niezwłocznej interwencji (nowotwory, kamica, zakażenia), ale i takie, które wymagają jedynie obserwacji (przyczyny uwarunkowane genetycznie). W przypadku tych ostatnich stawia się diagnozę z wykluczenia. Organ wyjaśnił, że krwinkomocz zarówno makro-, jak i mikroskopowy, może towarzyszyć wielu chorobom różniącym się istotnie przebiegiem, rokowaniem i sposobami leczenia. Dlatego istotne jest przeprowadzenie diagnostyki specjalistycznej, która jest złożona i czasochłonna, gdyż obejmuje dużą heterogenność schorzeń. Dlatego też orzekany winien znajdować się pod stałą opieką nefrologiczną i urologiczną zwłaszcza, gdy diagnozy przyczynowej nie wykazano. W uzasadnieniu decyzji do rozpoznań zawartych w punkcie 8.2 oraz 8.3 organ odwoławczy zauważył, że istnieje korelacja pomiędzy współistnieniem wad rozwojowych kręgosłupa a przyśpieszonym procesem zwyrodnieniowym kręgosłupa. Organ wyjaśnił, że kręgozmyk powstaje z powodu istnienia szczeliny łuku kręgowego w miejscu połączenia wyrostków stawowych górnego i dolnego. W przypadku orzekanego stwierdzona obustronna spondyloliza L5 potwierdza istnienie kręgozmyku węzinowego. Natomiast brak objawów przedmiotowych w badaniu neurologicznym na co wskazuje przeprowadzona konsultacja w toku postępowania orzeczniczego RWKL wskazują na konieczność podjęcia leczenia zachowawczego polegającego na okresowej i systematycznej kontroli z wykonaniem RTG celem oceny progresji ześlizgu. W przypadku pojawienia się częstych zespołów bólowych oraz objawów neurologicznych konieczne jest ograniczenie wysiłku fizycznego, odpoczynek, podjęcie przeciwbólowego leczenia farmakologicznego oraz zabiegów fizjoterapii. W przypadkach utrzymywania się lub progresji dolegliwości bólowych pomimo leczenia, a także w momencie występowania objawów neurologicznych (np. znaczącego osłabienia siły mięśniowej kończyny) oraz przy ześlizgu większego stopnia (II stopień lub powyżej) wskazane jest leczenie operacyjne. Zdaniem organu, zespoły bólowe kręgosłupa na tle choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa stanowią obok schorzeń pourazowych, najczęstszą przyczynę długotrwałej absencji chorobowej wśród żołnierzy. Stwierdzona u orzekanego niestabilność kręgosłupa lędźwiowego w przebiegu kręgozmyku L5/S1 obustronna kręgoszczelina trzonu L5 z wtórnym zwężeniem kostnym otworów międzykręgowych oraz dodatkowo dyskopatia L2/L3, L4/L5 również z obecnością zwężenia otworów międzykręgowych, pomimo iż jest w okresie bezobjawowym, wymaga profilaktyki polegającej na utrzymaniu w dobrej kondycji mięśni przykręgosłupowych oraz unikania przeciążeń w niekorzystnych dla organizmu warunkach. Organ podkreślił, że służba wojskowa polegająca na wykonywaniu specyficznych zadań służbowych związanych z submaksymalnym wysiłkiem fizycznym może wpłynąć na progresję zmian chorobowych, w konsekwencji pojawienie się objawów mogących znacznie upośledzić sprawność ustroju. Z tych przyczyn organ odwoławczy stwierdził, że orzeczenie komisji I instancji zostało wydane po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu orzeczniczym w oparciu o aktualne przepisy orzecznicze oraz najnowszą wiedzę medyczną, zgodnie z aktualnie ustalonym stanem zdrowia, a przy ich ustalaniu nie zostały pominięte żadne istotne argumenty ani fakty. K.H. wniósł na powyższe orzeczenie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając je w całości. Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 7, art. 7a, art. 8 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpoznania istotnych dla sprawy okoliczności i brak należytego przeprowadzenia postępowania dowodowego, w tym w szczególności brak przebadania odwołującego w toku postępowania odwoławczego i oparcie orzeczenia na nieaktualnych badaniach, a w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego skutkujące ustaleniem, że odwołujący jest niezdolny do służby, pomimo braku ku temu dowodów. W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia komisji I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że komisje lekarskie obydwu instancji nie przeprowadziły dodatkowych badań, opierając się głównie na dokumentacji dostarczonej przez skarżącego, a zatem badań, które nie oddają aktualnego stanu zdrowia skarżącego, co stanowi naruszenie przepisów postępowania. Zdaniem skarżącego, postępowanie przed komisją I instancji zawierało istotne braki m.in. w postaci nieprzeprowadzenia badań i mimo istotnych wątpliwości takie badania nie zostały przeprowadzone na etapie postępowania odwoławczego. Powyższe jest o tyle istotne, iż obecny wynik badań zamyka skarżącemu dostęp do służby. Skarżący podkreślił, że stan jego zdrowia nie uległ zmianie od dnia jego przyjęcia do służby, a zatem skoro kilka miesięcy temu był do niej zdolny, a w jego stanie zdrowia nic się nie zmieniło, nie utracił on swojej zdolności do pełnienia służby. Nie można też z góry zakładać, że stwierdzone schorzenia będą z góry powodowały długotrwałe nieobecności związane z ewentualnymi dolegliwościami bólowymi, czy też koniecznością przejścia zabiegów operacyjnych. Skarżący zauważył ponadto, że zaskarżone orzeczenie nie zostało wydane w przewidzianym przez przepisy terminy, a ze znacznym opóźnieniem, bez poinformowania skarżącego o przyczynach opóźnienia i bez wskazania nowego terminu rozpoznania sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Należy po pierwsze podkreślić, że dokonywana przez sądy administracyjne kontrola orzeczeń komisji lekarskich dotyczących zdolności do służby oparta jest wyłącznie na kryterium legalności, tj. ich zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Sądy administracyjne nie mają natomiast kompetencji specjalistycznych do oceny tego rodzaju orzeczeń z punktu widzenia prawidłowości zastosowania przez organy wiedzy medycznej. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 grudnia 2021 r. sygn. akt III OSK 726/21 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych), "sąd administracyjny nie jest uprawniony do oceny merytorycznej trafności skarżonego orzeczenia w zakresie postawionej przez lekarzy diagnozy. Nie posiada bowiem wiedzy specjalistycznej w zakresie medycyny. Ustawodawca tworząc przepisy regulujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie wyposażył sądów administracyjnych w stosowne instrumentarium procesowe, umożliwiające np. przy pomocy opinii biegłych sądowych, dokonywanie merytorycznej oceny diagnozy postawionej przez komisję. W związku z powyższym Sąd nie mógł się wypowiadać co do tego, czy diagnoza postawiona przez komisję lekarską jest merytorycznie poprawna czy też nie." Sąd rozpoznający niniejszą sprawę badał zaskarżone orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej jedynie pod względem kryterium legalności i stwierdził, że narusza ono prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. W postępowaniu przed komisją I instancji stwierdzone zostały u skarżącego następujące schorzenia skutkujące stwierdzeniem niezdolności do służby wojskowej (kategoria N): 1. Krwiomocz - § 48 pkt 5 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2024 r., poz. 466), 2. Kręgozmyk I/IIº (10 mm) - § 34 pkt 5 załącznika nr 1 do ww. rozporządzenia oraz 3. Wielopoziomowa dyskopatia L-S, bezobjawowa - § 34 pkt 5 załącznika nr 1. Należy przy tym wyjaśnić, że pozostałe schorzenia stwierdzone u skarżącego, jak jednoznacznie wynika z uzasadnienia orzeczenia I instancji (pkt 12), nie były przyczyną wydania orzeczenia o niezdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojego orzeczenia nie odnosił się zatem do rozpoznania opisanego w pkt 8.4-8.7, gdyż schorzenia te nie były podstawą stwierdzenia niezdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej. W ocenie Sądu, uzasadnienia orzeczeń komisji obydwu instancji zawierają istotne deficyty, które utrudniają odtworzenie przebiegu procesu decyzyjnego, a co za tym idzie czynią niemożliwym dokonanie przez Sąd oceny trafności argumentacji organu. Odnosząc się w pierwszej kolejności do schorzenia opisanego w pkt 8.1 orzeczenia I instancji, tj. krwiomoczu, należy zauważyć, że jak wynika z załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 25 marca 2024 r. schorzenie to wskazane w § 48 pkt 8 załącznika nr 1 kwalifikuje się do kategorii "N". Komisje obydwu instancji nie wyjaśniły jednak, w jaki sposób schorzenie opisane przez prawodawcę jako krwiomocz winno być diagnozowane. Jest to szczególnie istotne, biorąc pod uwagę, że skarżący w odwołaniu od orzeczenia z dnia [...] sierpnia 2024 r. wskazywał na istotne różnice znaczeniowe pomiędzy krwiomoczem (który jest – jak twierdzi skarżący – rozpoznawany na podstawie barwy moczu), a krwinkomoczem, o którego występowaniu świadczyć ma obecność erytrocytów w moczu. Organ odwoławczy do tego wyróżnienia w istocie się nie odniósł, co więcej z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, że organ dokonał niejako scalenia tych pojęć, używając zwrotu "krwinkomocz/krwiomocz". Sąd podkreśla, że skoro prawodawca w § 48 pkt 8 załącznika do rozporządzenia z dnia 25 marca 2024 r. używa pojęcia krwiomoczu, to organy administracji zobowiązane są do przedstawienia jego definicji (zwłaszcza w sytuacji, gdy pojęcie to budzi wątpliwości interpretacyjne u strony postępowania) i wyjaśnienia, dlaczego na podstawie przeprowadzonych badań uznały występowanie u orzekanego tego schorzenia. Organy powinny też wyjaśnić, jakimi kryteriami medycznymi kierowały się orzekając w tym zakresie. Tych elementów w uzasadnieniu orzeczeń obydwu instancji zabrakło, co uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny, czy organ w realiach rozpoznawanej sprawy prawidłowo zastosował przepis prawa materialnego, tj. § 48 pkt 8 załącznika do rozporządzenia z dnia 25 marca 2024 r. Odnosząc się z kolei do schorzenia stwierdzonego u skarżącego w pkt 8.2 orzeczenia z dnia 2 sierpnia 2024 r., należy zauważyć, że w objaśnieniach szczegółowych do § 34 załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 25 marca 2024 r. prawodawca uregulował kwalifikację kręgozmyków. Otóż, kręgozmyk I stopnia należy kwalifikować według pkt 1, kręgozmyk II stopnia należy kwalifikować według pkt 2, a kręgozmyki wyższego stopnia kwalifikować należy według pkt 3. Kwalifikacja stanu zdrowia osoby orzekanej do odpowiedniego punktu § 34 załącznika nr 1 następuje zatem na podstawie ustalonego przez komisję stopnia kręgozmyku. Należy przy tym odnotować, że w kolumnie III tabeli w załączniku nr 1 dla § 34 pkt 1 przewidziano kategorię Z/N, zaś dla § 34 pkt 2 kategorię N. Ustalenie właściwego stopnia kręgozmyku ma zatem istotne znaczenia dla określenia zdolności osoby orzekanej do zawodowej służby wojskowej. Tymczasem w orzeczeniu I instancji Komisja Rejonowa opisała schorzenie określone w pkt 8.2 jako kręgozmyk I/IIº (10 mm). Organ uchylił się zatem od ustalenia, czy w rozpoznawanej sprawie skarżący cierpi na kręgozmyk pierwszego czy drugiego stopnia. Wyjaśnienia tej kwestii nie zawiera również uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia Centralnej Komisji, która poprzestała jedynie na stwierdzeniu, że dokumentacja medyczna potwierdza wystąpienie u skarżącego kręgozmyku (organ nie wskazał jednak którego stopnia). Z kolei zawarte w uzasadnieniu stwierdzenie: "przy ześlizgu większego stopnia (II stopień lub powyżej) wskazane jest leczenie operacyjne", zdaje się wskazywać, że organ odwoławczy przyjął, iż skarżący cierpi na kręgozmyk pierwszego stopnia. Taka konstatacja organu jest jednak niespójna z rozpoznaniem dokonanym przez komisję I instancji, która zakwalifikowała badanego do § 34 pkt 2 załącznika nr 1, do którego – jak wskazano – w myśl objaśnień do § 34 należy kwalifikować osoby ze stwierdzonym kręgozmykiem stopnia drugiego. W zakresie omawianego schorzenia uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie pozwala zatem na kontrolę sądową rozstrzygnięcia organu, bowiem organ nie wyjaśnił wątpliwości co do stopnia ustalonego u skarżącego kręgozmyku, a co za tym idzie odpowiedniej kwalifikacji tego schorzenia do odpowiedniego punktu § 34 załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 25 marca 2024 r. Odnosząc się z kolei do schorzenia opisanego w pkt 8.3 orzeczenia z dnia [...] sierpnia 2024 r., należy zauważyć, że organ zakwalifikował stwierdzoną bezobjawową wielopoziomową dyskopatię L-S do § 34 pkt 5 załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 25 marca 2024 r. Tymczasem, jak wynika z treści tego przepisu, osoby ubiegające się o powołanie do zawodowej służby wojskowej, u których stwierdzono schorzenia opisane w tym punkcie mogą być kwalifikowane zarówno jako zdolne, jak i jako niezdolne (kategoria Z/N). W takiej sytuacji organy, uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, powinny wnikliwie rozważyć, czy w danej sprawie zasadne będzie – mając na względzie rodzaj stwierdzonego schorzenia i jego potencjalny wpływ na zdolność do pełnienia służby wojskowej – orzeczenie o niezdolności osoby orzekane do zawodowej służby wojskowej. Efekt tej szczegółowej analizy powinien znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, w którym organ powinien wyjaśnić, dlaczego pomimo przyznanej przez prawodawcę możliwości orzeczenia o zdolności orzekanego do służby, zdecydował się, wskutek analizy dokumentacji medycznej, na orzeczenie o braku takiej zdolności. Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ powyższe zagadnienie omówił bardzo lakonicznie, stwierdzając, że tego rodzaju schorzenie stanowi częstą przyczynę absencji chorobowej wśród żołnierzy. Należy jednak zwrócić uwagę, że skoro prawodawca zakwalifikował omawiane schorzenie do kategorii Z/N, to oznacza, że uznał, że nie w każdym przypadku jego wystąpienie skutkuje niezdolnością do służby. Organ nie wyjaśnił natomiast, dlaczego akurat w przypadku skarżącego wielopoziomowa bezobjawowa dyskopatia L-S skutkować ma niezdolnością do służby. Wskutek tego Sąd został pozbawiony możliwości odtworzenia i poddania ocenie przebiegu procesu decyzyjnego organu w odniesieniu do omawianego schorzenia. Podsumowując, Sąd stwierdził, że organy obydwu instancji naruszyły przepisy postępowania regulujące zasady prawidłowego sporządzenia rozstrzygnięcia, tj. art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem nie pozwala na ustalenie, czy w realiach tej sprawy organy prawidłowo zastosowały odpowiednie przepisy prawa materialnego, tj. § 34 pkt 2 i 5 oraz § 48 pkt 8 załącznika nr 1 rozporządzenia z dnia 25 marca 2024 r. Z tej przyczyny Sąd uznał, że zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] sierpnia 2024 r. powinny zostać uchylone. Rozpatrując sprawę ponownie organ uwzględni powyższe uwagi Sądu, a w szczególności wyjaśni, po pierwsze, czy w świetle wiedzy medycznej występuje równica pomiędzy krwiomoczem a krwinkomoczem i czy na podstawie przeprowadzonych badań można przyjąć, że skarżący cierpi na krwiomocz, po drugie ustali, jaki stopień kręgozmyku można przypisać skarżącemu, a po trzecie wyjaśni przyczyny dla których uznał, że stwierdzone u skarżącego schorzenie opisane w § 34 pkt 5 załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 25 marca 2024 r. w realiach niniejszej sprawy skutkowało orzeczeniem o niezdolności do służby. Biorąc wszystkie powyższe okoliczności pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), orzekł jak w pkt 1. sentencji. O kosztach postępowania w punkcie 2. sentencji orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 tej ustawy. Zasądzoną od organu na rzecz skarżącego kwotę stanowi wynagrodzenie jego pełnomocnika procesowego (480 zł), zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.)