II SA/Wa 298/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę II SA/Wa 298/08 UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku B. M. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na podstawie art. 83 ww. ustawy, przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy jest możliwe gdy spełnione są następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni prawie 44 lat życia B. M. łącznie udowodnił 11 lat 3 miesiące i 19 dni okresów składkowych i nieskładkowych i jest to zbyt krótki okres ubezpieczenia społecznego powiązany z opłacaniem składek. Skarżący zaprzestał wykonywania zatrudnienia z dniem 30 kwietnia 1994 r., natomiast całkowita niezdolność do pracy powstała od 1998 r. Dalej organ podkreślił, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia w powstałych przerwach i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że w tym czasie nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 listopada 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy B. M. nie zgodził się ze stanowiskiem organu administracji. Podkreślił, że od 10 lat jest chory i obecnie nie jest w stanie stwierdzić, czy i gdzie pracował w latach 1994-1998 r., ponieważ tego nie pamięta. Z tego, co pamięta, chyba pracował "na czarno". Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] listopada 2007 r. i w uzasadnieniu wskazał, iż wyżej wymieniony nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia ustawowego spowodowane było okolicznościami, na które nie miał wpływu. W przedmiotowej sprawie ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień 30 kwietnia 1994 r. Ze zgromadzonych dokumentów nie wynika, aby po tej dacie nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, a zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że wówczas nie była orzeczona wobec ww. całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Niezdolność do pracy B. M. została stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS dnia [...] czerwca 2005 r., w którym wskazano, że całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji istnieje od 31 grudnia 1998 r. do 30 czerwca 2008 r. W uzasadnieniu decyzji organ powołał również orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że świadome podejmowanie pracy bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, która uniemożliwia nabycie uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych. Dalej organ podkreślił, że u ww. całkowita niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała dopiero po upływie 4 lat i 8 miesięcy od ostatnio udowodnionego okresu składkowego, wobec tego nie można przyjąć, że nie nabył uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy wskutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Organ wskazał, że trudności na rynku pracy nie są okolicznością przesądzającą o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podkreślił również, że łączny okres ubezpieczenia wynoszący tylko 11 lat 3 miesiące 19 dni jest nieadekwatny do wieku ww., który na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy wynosi 44 lata. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując, że została ona wydana z rażącym naruszeniem art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podkreślił, że jego stan zdrowia bardzo się pogorszył, jest osobą kompletnie niepełnosprawną, dodatkowo ma kłopoty z pamięcią. Często przebywa u swojej matki za granicą. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast, zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że B. M. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od 1998 r. Udowodniony okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek wynosi 11 lat 3 miesiące i 19 dni i słusznie organ uznał, że jest on nieadekwatny do wieku skarżącego - 44 lata, zaś ostatni okres ubezpieczenia przypada na 30 kwietnia 1994 r. Oznacza to, że przez ponad 4 lata nie wykonywał żadnej działalności połączonej z ubezpieczeniem, chociaż wówczas był osobą zdolną do pracy, nie była orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy. Również należy zgodzić się z Prezesem ZUS, że skarżący legitymuje się bardzo krótkim łącznym okresem ubezpieczenia. W toku postępowania nie wskazał na żadne szczególne okoliczności usprawiedliwiające jego liczne przerwy w ubezpieczeniu. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił przy istnieniu pozostałych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, że brak jest szczególnych okoliczności, których zaistnienie może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony (ubezpieczonego) niezależne i niezawinione. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. W ocenie Sądu brak jest usprawiedliwienia dla przerwy w ubezpieczeniu skarżącego. Organ ustalił, iż w Powiatowym Urzędzie Pracy w W. w zasobach rejestracyjnych urzędu, skarżący nie figuruje jako osoba poszukująca pracy. Zdaniem Sądu, należy zgodzić się, że jeżeli sam skarżący nie wskaże, co robił przez okres przerwy w ubezpieczeniu, organ nie ma takich możliwości. Również sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.