II SA/Wa 306/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spraw.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi G. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz r. pr. L. U. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., po rozpatrzeniu wniosku G. T. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję nr [...] z dnia [...] listopada 2012 r., odmawiającą zainteresowanej przyznania renty rodzinnej po zmarłym mężu M. T. w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił następujące warunki: – jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, – nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, – nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o których mowa w ww. przepisie, muszą być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Organ stwierdził, że po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdzono przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy, ponieważ wnioskodawczyni nie spełnia warunku dotyczącego niemożności podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z uwagi na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy. Pojęcie niezdolności do pracy zostało zdefiniowane w przepisie art. 12 ustawy stanowiącym, że niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu, przy czym całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Natomiast jeśli chodzi o niezdolność do pracy ze względu na wiek, to w polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z osiągnięciem wieku emerytalnego. Prezes ZUS podniósł, że z akt sprawy wynika, iż obecnie zainteresowana ma 53 lata, a więc nie osiągnęła wieku emerytalnego oraz nie ma orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Orzeczeniem z dnia [...] października 2012 r. komisja lekarska ZUS ustaliła bowiem, że nie jest ona niezdolna do pracy. Zatem ani wiek, ani stan zdrowia, nie stanowią obiektywnych przeszkód w podjęciu zatrudnienia. Natomiast same trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania stwierdzenia, które ma charakter ubezpieczeniowy a nie socjalny. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. T. zarzuciła jej naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i na tej podstawie wniosła o jej uchylenie w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi odwoławczemu oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania. Uzasadniając swoje zarzuty i wnioski, podała, że zmarły mąż był zatrudniony przez ponad 20 lat, a prawie 30 lat odprowadzał składki na ubezpieczenie społeczne. Wskazała, że w chwili śmierci męża miała ukończone 50 lat, jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zaś obecnie ma 54 lata i nie ma realnej możliwości podjęcia zatrudnienia nie tylko z uwagi na stan zdrowia oraz wiek, ale także ze względu na bezrobocie. Skarżąca podkreśliła też, że nie ma żadnych dochodów, a biorąc pod uwagę opisaną sytuację, spełnia warunki do przyznania świadczenia. Pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym z dnia 25 marca 2013 r. oświadczył, że popiera skargę i wniósł o uchylenie również poprzedzającej decyzji Prezesa ZUS. W uzasadnieniu wskazał, że orzeczenie o niepełnosprawności skarżącej zawiera również uwagi co do podjęcia przez nią pracy. Komisja lekarska ustaliła bowiem, że skarżąca jest osobą z naruszoną sprawnością organizmu i może podjąć pracę jedynie w warunkach chronionych, zaś jej schorzenia powodują znaczne ograniczenia funkcji organizmu. Wymaga ponadto wsparcia w samodzielnej egzystencji, w tym w korzystaniu z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych. Pełnomocnik zarzucił ponadto zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 i art. 80 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl przepisu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), dalej "ustawa emerytalna" ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracę lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Oznacza to, że powyższe świadczenie może zostać przyznane uznaniową decyzją Prezesa ZUS wyłącznie w przypadku kumulatywnego spełnienia wskazanych w przepisie art. 83 ust. 1 przesłanek. Brak zaś którejkolwiek z nich eliminuje wnioskodawcę z kręgu osób, którym takie świadczenie może zostać przyznane. W rozpoznawanej sprawie sporna jest kwestia spełnienia przez skarżącą przesłanki niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy. Powszechnie przyjmuje się w polskim systemie prawnym, co znajduje akceptację w orzecznictwie i doktrynie, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z osiągnięciem wieku emerytalnego, który w dacie orzekania określony był w stosunku do kobiet na 60 lat. Tymczasem skarżąca w tej dacie osiągnęła wiek 53 lata, zatem wiek nie mógł być przeszkodą w kontynuowaniu zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Natomiast w myśl przepisu art. 12 ust. 2 ustawy emerytalnej, całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Zgodnie z przepisem art. 14 ust. 1, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia: 1. daty powstania niezdolności do pracy, 2. trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy, 3. związku przyczynowego niezdolności do pracy lub śmierci określonymi okolicznościami, 4. trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do samodzielnej egzystencji, 5. celowości przekwalifikowania zawodowego - dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik Zakładu, zwany dalej "lekarzem orzecznikiem". Od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu, zwanej dalej "komisją lekarską" (...) (art. 14 ust. 2a). Komisja lekarska, rozpatrując sprzeciw (...), dokonuje oceny niezdolności do pracy i jej stopnia oraz ustalenia okoliczności, o których mowa w ust. 1 (art. 14 ust. 2e). Stosownie do treści art. 14 ust. 3 omawianej ustawy, orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu (...) albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. W niniejszej sprawie bezsporna jest okoliczność, że komisja lekarska orzeczeniem z dnia [...] października 2012 r. ustaliła, iż skarżąca nie jest niezdolna do pracy. Zatem także stan zdrowia skarżącej nie stanowi przeszkody uniemożliwiającej jej podjęcie pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. W tej sytuacji nie ulega więc żadnej wątpliwości, że skarżąca nie spełnia jednej z przesłanek określonych w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, co skutkowało odmową przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z uwagi na powyższe bez znaczenia pozostaje okoliczność, że skarżąca legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności – Powiat [...] – z dnia [...] maja 2012 r., zaliczającym ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem m.in. dotyczącym odpowiedniego zatrudnienia – w warunkach pracy chronionej z ograniczeniami w postaci znacznego wysiłku fizycznego i długotrwałego chodzenia. Nie jest też uprawniony zarzut naruszenia przepisów postępowania, zwłaszcza w sytuacji, kiedy tylko stwierdzenie uchybień w tym zakresie, mających istotny wpływ na wynik sprawy, mogłoby skutkować wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 powołanej ustawy w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).