II SA/Wa 316/24
WyrokWSA w Warszawie2024-09-25
Skład orzekający: Ewa Marcinkowska, Sławomir Fularski, Mateusz Rogala
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy odmowa przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletniego dziecka, uzasadniona niespełnieniem przez zmarłego ojca przesłanki "szczególnych okoliczności" powodujących brak wymaganego stażu ubezpieczeniowego, jest zgodna z prawem?Ratio decidendi
Sąd uznał, że odmowa przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku była prawidłowa, ponieważ nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W szczególności, brak wymaganego stażu ubezpieczeniowego przez zmarłego ojca nie wynikał z "szczególnych okoliczności" w rozumieniu ustawy, takich jak zdarzenia nadzwyczajne, niezależne od jego woli, które uniemożliwiłyby kontynuowanie zatrudnienia. Opieka nad dziećmi lub teściem została uznana za życiowy wybór, a nie za okoliczność szczególną.Stan faktyczny
R.K. wniosła o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego syna po zmarłym mężu, który nie uzyskał prawa do emerytury z powodu niewystarczającego stażu pracy. Prezes ZUS odmówił przyznania świadczenia, uznając, że brak stażu ubezpieczeniowego zmarłego nie wynikał z "szczególnych okoliczności". Skarżąca podniosła, że przerwy w zatrudnieniu męża wynikały z opieki nad dziećmi i teściem oraz trudnej sytuacji materialnej rodziny. Prezes ZUS utrzymał w mocy swoją decyzję, a następnie WSA oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.), Sędzia WSA Sławomir Fularski, Asesor WSA Mateusz Rogala, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 września 2024 r. sprawy ze skargi małoletniego T. K. reprezentowanego przez przedstawicielkę ustawową R. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę
Wnioskiem z dnia 2 września 2022 r. R.K. przedstawicielka ustawowa małoletniego T.K. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej: Prezesem ZUS lub organem) o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletniego syna po zmarłym ojcu.
W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że mąż zmarł [...] listopada 2021 r. nie uzyskując prawa do emerytury z powodu braku odpowiedniego stażu pracy. Jednak okres jaki mu brakował do uzyskania świadczeń był niewielki. Po śmierci męża sama utrzymuje dom i małoletniego syna oraz wspiera kształcącą się córkę W. Z uwagi na bardzo krótki okres czasu jaki pozostał mężowi do uzyskania odpowiedniego okresu składkowego celem otrzymania świadczeń, ich ciężka sytuację rodzinną oraz ogólnie pojęte zasady współżycia społecznego stwierdziła, że przedmiotowy wniosek jest uzasadniony i konieczny.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2023 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletniego T.K.
W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS podnosząc, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia łącznie wszystkich warunków określonych w tym przepisie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia.
Organ wyjaśnił jednocześnie, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej.
Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że udokumentowano 27 lat, 2 miesiące i 21 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych ojca dziecka, który stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 56 lat. Nie bez znaczenia pozostaje też fakt, że w latach 2005-2007, 2013-2020 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez ojca dziecka zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec ojca dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia ojca dziecka została ustalona dopiero od [...] września 2020 r. Nie istniały zatem, do tego dnia, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. ,
Jednocześnie organ wyjaśnił, że przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia.
Organ zaznaczył też, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.
W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R.K. przedstawicielka ustawowa małoletniego T.K. podniosła, że po śmierci męża sama utrzymuje dom i małoletniego syna, który od września tego roku rozpocznie naukę w Zespole Szkół Politechnicznych w [...]. Córka [...] zakończyła natomiast w lipcu bieżącego roku studia licencjackie i w celu dalszego kształcenia się, rozpocznie od października kolejne studia zaoczne, co wygeneruje dodatkowe koszty związane m.in. z zapłatą czesnego oraz dojazdów na uczelnię. Jest to dla niej szansa na wejście na rynek pracy z odpowiednim przygotowaniem. Podała też, że aktualne jej dochody zmalały w stosunku do tych, które podane były w zaświadczeniu z dnia 23 listopada 2022 r. Spowodowane jest to głównie wybudowaniem przed jej sklepem marketu "[...]", który został otwarty 21 lutego bieżącego roku.
Zaznaczyła jednocześnie, że mąż w okresach, kiedy nie pracował (lata 2005-2007) opiekował się jej chorym ojcem, a ona w tym czasie pracowała, aby utrzymać całą rodzinę. W latach 2013-2020 mąż nie podjął natomiast pracy, ze względu na ciągłą opiekę nad najmłodszym synem T. oraz remont zakupionego przez nich sklepu od [...], którego sam się podjął.
Podkreśliła, że czują się rozżaleni negatywnie rozpatrzonym wnioskiem, ponieważ mąż pracował przez większość swojego życia, a tym samym odprowadzał składki na ubezpieczenie ZUS, a ponadto dzieci nie powinny ponosić odpowiedzialności za błędy popełnione przez rodziców.
Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w zaskarżoną decyzję z dnia [...] lipca 2023 r.
W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał wcześniejsze stanowisko. Podkreślił, że w sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu.
Przez szczególne okoliczności rozumie się natomiast wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Niespełnienie przez ojca dziecka powyższego warunku powoduje, że wnioskodawczyni nie może skutecznie domagać się renty rodzinnej w drodze wyjątku dla syna, jako że prawo do tego świadczenia jest pochodną prawa przysługującego ubezpieczonemu.
Organ zaznaczył przy tym, że nie kwestionuje faktu, iż ojciec dziecka posiada odpowiedni do wieku staż ubezpieczeniowy. Wystąpienie tej okoliczności nie wystarcza jednak do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem aby przyznać przedmiotowe świadczenie należy wziąć pod uwagę całokształt okoliczności w sprawie i dokonać ich oceny pod kątem szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do przyznania świadczenia w trybie zwykłym.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy, w 10-leciu przed datą powstania niezdolności do pracy ojca dziecka, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 2 lata, 1 miesiąc i 25 dni tych okresów, przy czym okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych.
Z posiadanej dokumentacji wynika, że od 14 czerwca 2005 r. do 30 kwietnia 2007 r. oraz od 12 marca 2013 r. do 25 września 2020 r., tj. do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.
Wprawdzie przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych.
W wymienionym okresie nie była natomiast wobec ojca dziecka orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia. Komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2022 r. ustaliła całkowitą niezdolność do pracy dopiero od [...] września 2020 r. Nie zostały również udokumentowane inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od woli ojca dziecka, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec.
Rezygnacja z zatrudnienia na rzecz opieki nad dziećmi nie usprawiedliwia natomiast braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia i nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Poświęcenie się obowiązkom rodzinnym nie może być uznane za szczególną okoliczność, usprawiedliwiającą bezczynność zawodową i dającą tytuł do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Nie jest to okoliczność niezależna od woli osoby ubezpieczonej, lecz jej wybór i dokonując takiego wyboru powinna ona liczyć się z jego konsekwencjami. Okoliczność ta nie czyni też osoby sprawującej opiekę niezdolną do pracy.
Ponadto brak jest możliwości uwzględnienia okresu opieki nad rodzicem małżonka, gdyż zgodnie z przepisem art. 67 ustawy emerytalnej, teściowie nie są wymienieni w kręgu rodziny.
Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią zaś wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.
W skardze na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2023 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R.K., przedstawicielka ustawowa małoletniego T.K., zarzuciła zaskarżonej decyzji:
- błędną wykładnię art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS;
- brak wszechstronnego rozpatrzenia okoliczności sprawy, pomimo przyjęcia, że ojciec dziecka posiada odpowiedni do wieku staż ubezpieczeniowy i nieuwzględnienie, że przyczyną nie wykonywania pracy przez ojca dziecka była konieczność sprawowania opieki nad dziećmi i opieki nad teściem.
W związku z tym wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że chodzi jej przede wszystkim o dobro jej dziecka. W jej ocenie, ich sytuacja jak najbardziej uzasadnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
Zarzuciła, że Prezes ZUS podszedł do sprawy stereotypowo. Wyjaśniała w związku z tym, że w ich rodzinie akurat tak się złożyło, że to ona jako matka pracowała prowadząc własny sklep spożywczo-przemysłowy, a to mąż przejął na siebie opiekę najpierw nad dziećmi, a potem teściem. Gdyby mąż nie podjął się tej roli to ona nie mogłaby prowadził działalności, bo przecież w sklepie spędzała całe dnie. Wynika to z istoty tej działalności, sklep musiał być otwarty dla klientów. Ich sytuacja jest zatem naprawdę wyjątkowa ale ZUS zupełnie się nad nią nie pochylił, co uznała za skrajnie niesprawiedliwe.
Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się do zarzutów skargi organ podkreślił, iż dokonał prawidłowej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej oraz dostatecznie i w pełni wyjaśnił stan faktyczny sprawy. Materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący. Organ zaznaczył jednocześnie, że data powstania całkowitej niezdolności do pracy osoby, po której wnioskodawca ubiega się o świadczenie w drodze wyjątku, chociaż nie została wymieniona wśród przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ma istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. Pozwala bowiem ustalić moment z którym ubezpieczony nie miał obiektywnej możliwości podjęcia zatrudnienia, a tym samym uzyskania dłuższego okresu ubezpieczeniowego. Komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2022 r. ustaliła całkowitą niezdolność do pracy ojca małoletniego dopiero od [...] września 2020 r. W wymienionych w zaskarżonej decyzji okresach przerw w ubezpieczeniu nie była natomiast wobec ojca dziecka orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia. Nie zostały również udokumentowane przez skarżącą inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od woli ojca dziecka, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935).
Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
Przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy wprowadza do systemu powszechnych świadczeń emerytalnych regulację dopuszczającą odstąpienie od obowiązującej reguły spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Jako wyjątek od reguły regulacja ta ma charakter regulacji szczególnej. Taki charakter regulacji szczególnej, stanowiącej wyjątek od reguły wymaga zastosowania tylko do "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że nie doszło do wypracowania prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach. Podkreślić należy, że ustawa o emeryturach i rentach nie precyzuje, jak należy rozumieć szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.
Wyjaśnienia również wymaga, na co słusznie zwrócił uwagę Prezes ZUS, że wnioskowana na rzecz małoletniego T.K. renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym od świadczenia jakie przysługiwałoby jego zmarłemu ojcu. Organ był zatem obowiązany, w pierwszej kolejności zbadać spełnienie ww. przesłanek przez zmarłego ojca małoletniego, a następnie przez samego małoletniego.
W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż w przypadku ojca małoletniego nie można stwierdzić, że na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił ona warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do świadczenia w trybie zwykłym.
Ojciec małoletniego, ma wprawdzie udokumentowane 27 lat, 2 miesiące i 22 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych, jednak w 10-leciu przed datą powstania niezdolności do pracy ojca dziecka, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 2 lata, 1 miesiąc i 25 dni tych okresów, przy czym okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych.
Kluczowe w sprawie jest zatem to, że okres brakujący do wymaganego, 5-letniego stażu ubezpieczeniowego, nie jest skutkiem szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, czyli okoliczności obiektywnych, niezależnych od woli ojca małoletniego, na które nie miał on wpływu i którym nie mógł zapobiec. Istota omawianego przepisu polega bowiem na tym, że wnioskodawca, aby uzyskać rentę rodzinną w drodze wyjątku, musi wykazać, że zmarły w ostatnim 10-leciu przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy nie był w stanie udokumentować 5-letniego okresu ubezpieczeniowego z powodu "szczególnych okoliczności" wynikających bądź z całkowitej niezdolności do pracy, bądź z innych uzasadnionych, wyjątkowych przyczyn. Takie przyczyny w niniejszej sprawie nie zostały jednak wykazane.
Jak podkreśla się w orzecznictwie, przyznanie świadczenia na podstawie omawianego przepisu jest możliwe tylko w przypadku, gdy ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie spełnia on wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne. Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego na rzecz małoletniego dziecka, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności (por. wyrok NSA z dnia 21 lipca 2023 r., sygn. akt III OSK 1831/22; z dnia 14 lutego 2024 r. sygn. akt III OSK 645/23; publ. CBOSA).
Podnoszony przez skarżącą fakt sprawowania opieki nad dziećmi oraz teściem przez zmarłego męża w okresach przerw w ubezpieczeniu nie może być uznany za okoliczność szczególną, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Opieka nad członkami rodziny stanowi bowiem życiowy wybór pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i poświęceniu się opiece, a kontynuowaniem zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień emerytalno-rentowych, wynikających z ubezpieczenia społecznego. Sprawowania opieki nad małoletnimi dziećmi, czy innymi członkami rodziny nie można zatem uznać za okoliczność niezależną od woli zmarłego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 grudnia 2020 r. (sygn. akt I OSK 37/20), argumentacja przyczyny braku aktywności zawodowej wyprowadzanej z konieczności sprawowania opieki nad (...) członkami rodziny nie pozwala na przyjęcie, że przywołane okoliczności mogły być uznane za mogące usprawiedliwić brak podjęcia pracy, a tym samym nabycia uprawnień do świadczenia (...) w trybie zwykłym.
Słusznie zatem Prezes ZUS wywiódł, że w przypadku ojca małoletniego, w oparciu o zebrany w sprawie dowodowy, nie można stwierdzić, że niespełnienie przez niego przesłanek do nabycia świadczenia w trybie zwykłym nastąpiło wskutek szczególnych okoliczności.
Reasumując, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organ poczynił prawidłowe ustalenia w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy - stosownie do wymogów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz swe stanowisko należycie uzasadnił - zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. Prawidłowo stwierdził, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku uwarunkowane jest łącznym spełnieniem wszystkich przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Brak zaistnienia którejkolwiek z nich uniemożliwia natomiast pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło