II SA/Wa 318/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw.) Sędzia WSA – Adam Lipiński Sędzia WSA – Anna Mierzejewska Protokolant – referent stażysta Katarzyna Skurzyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. K. kwotę 240,- zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20,- zł (pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. K. (ur. [...] maja 1963 r.) z dnia [...] lutego 2011 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2009 r. Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionej świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że powyższe świadczenie może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca na przestrzeni 48 lat życia posiada udokumentowane okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące 7 lat, 3 miesiące i [...] dni, zaś w okresach od [...] czerwca 1987 r. do [...] lipca 1990 r., od [...] grudnia 1992 r. do [...] lipca 1994 r., od [...] kwietnia 1996 r. do [...] maja 2005 r. i od [...] maja 2006 r. do dnia wydania decyzji, nie podejmowała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. Stąd też – w ocenie organu – nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające skarżącej przezwyciężenie przeszkód w nabyciu uprawnień do świadczeń na zasadach ogólnych, bowiem w tym okresie nie orzeczono wobec niej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały obiektywne przeszkody do podjęcia zatrudnienia. Ponadto orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2011 r. nie została uznana za niezdolną do pracy. W sprawie była również oceniana sytuacja materialna, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przyznawania spornego świadczenia. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca A. K. powołała się na swoje schorzenia, które utrudniają jej codzienne życie oraz na fakt orzeczenia wobec niej stopnia niepełnosprawności. Ponadto dochody uzyskiwane przez jej męża są niewystarczające oraz uniemożliwiają jej leczenie, zaś stan zdrowia uniemożliwia jej podjęcie pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. W uzasadnieniu – powołując się na argumenty w niej zawarte – podał, że pojęcie niezdolności do pracy zostało zdefiniowane w art. 12 ustawy, zaś wobec skarżącej orzeczeniem Komisji Lekarskiej z dnia [...] grudnia 2011 r. nie orzeczono owej niezdolności, jak również stwierdził, iż nie osiągnęła ona wieku emerytalnego, który dla kobiet wynosi 60 lat. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca A. K. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją i powołując się na argumenty zawarte już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podała, że nie zgadza się z orzeczeniem Komisji Lekarskiej, bowiem jej stan zdrowia stale się pogarsza. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne podał, że w niezmienionym stanie faktycznym Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 1561/07, oddalił skargę kasacyjną skarżącej na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 czerwca 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 2255/06, mocą którego oddalono skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] października 2006 r. odmawiającą przyznania wymienionej spornego świadczenia. W pismach procesowych z dnia [...] czerwca i [...] czerwca 2012 r. pełnomocnik skarżącej wskazał, że jej stan ulega permanentnemu pogorszeniu oraz wniósł o przeprowadzenie dowodu w postaci skierowania wymienionej do szpitala z dnia [...] czerwca 2012 r., zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] marca 2012 r., karty informacyjnej SPZOP w M. z dnia [...] maja 2012 r., zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] maja 2012 r., karty informacyjnej SPZOP w M. z dnia [...] stycznia 2012 r., orzeczenia o niepełnosprawności, RTG odcinka piersiowego kręgosłupa i karty informacyjnej z dnia [...] maja 2012 r. na okoliczność istnienia rzeczywistych podstaw do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy i w konsekwencji przeprowadzenia postępowania mediacyjnego. W kolejnych pismach procesowych z dnia [...] lipca 2012 r. i [...] sierpnia 2012 r. pełnomocnik skarżącej przedstawił dalsze zaświadczenia lekarskie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2009 r. Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), który stanowił materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego i są finansowane z budżetu państwa (vide: art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na charakter uznaniowy decyzji podejmowanej w tym trybie, przy czym pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z przepisu tego wynikają bowiem cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Mianowicie 1.) dotyczy osoby ubezpieczonej lub pozostałego po ubezpieczonym członka jego rodziny, 2.) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 3.) ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub ze względu na wiek, 4.) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania, przy czym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznając powyższe świadczenie, musi stwierdzić występowanie wszystkich czterech powyższych przesłanek łącznie, co oznacza, iż brak spełnienia chociażby jednego warunku, uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej takie świadczenie. Jednocześnie wskazać należy, że ustalenie istnienia wskazanych przesłanek musi nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Stosownie bowiem do art. 124 ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Innymi słowy mówiąc, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest związany regułami postępowania administracyjnego, które określają jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Stąd też musi on m.in. przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej, a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), jak również jest on zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw oraz obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.) i musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo ustalił, stosując w sposób należyty wskazane powyżej reguły postępowania, że skarżąca A. K. nie spełniła przynajmniej jednej z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a mianowicie orzeczeniem Komisji Lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2011 r., nie została ona uznana za całkowicie niezdolną do pracy. Co więcej nie osiągnęła ona również wieku emerytalnego, który dla kobiet wynosi 60 lat, bowiem w dacie wydawania zaskarżonej decyzji miała 48 lat. Należy ponadto zwrócić uwagę, iż w świetle przepisu art. 83 ust. 1 ustawy, całkowita niezdolność wnioskodawcy do pracy winna występować w chwili orzekania o świadczeniu w drodze wyjątku, gdyż świadczenie to może być przyznane osobom, które właśnie ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek nie mogą podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Słusznie zatem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalił, iż skarżąca nie spełnia jednego z warunków, o których mowa w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie warunku całkowitej niezdolności do pracy, czy to ze względu na stan zdrowia, czy to ze względu na wiek, co wyklucza możliwość przyznania skarżącej renty w drodze wyjątku. Dodatkowo należy wskazać, że skarżąca wcześniej także ubiegała się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił jej przyznania tego świadczenia, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 stycznia 2008 r. sygn. I OSK 1561/07 oddalił skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oddalającego skargę na tę decyzję. Należy podkreślić, iż w trakcie postępowania wszczętego na ponowny wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku z dnia [...] lutego 2011 r. nie zostały wykazane jakiekolwiek nowe okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem skarżącej wnioskowanego świadczenia. Skarżąca zarówno orzeczeniem Komisji Lekarskiej z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...], jak i wcześniejszym z dnia [...] czerwca 2011 r. nie została uznana za całkowicie niezdolną do pracy. Stosownie natomiast do postanowień art. 14 ust. 3 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z FUS orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS co do stanu zdrowia strony jest wiążące dla organu rentowego, przeto nie mógł on brać pod uwagę przedstawianych przez skarżącą dokumentów i zaświadczeń lekarskich. Reasumując, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznawanej sprawie na dzień wydania zaskarżonej decyzji, dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, a nadto przestrzegał wskazanych reguł procesowych, zaś swoje rozstrzygnięcie uzasadnił w sposób należyty. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), należało orzec jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).