II SA/Wa 3255/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 lutego 2022 r. sprawy ze skargi małoletnich M. W. i H. W. – reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego A. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] lipca 2021 r. odmówił przyznania małoletnim M. i H. W. świadczenia w drodze wyjątku w postaci renty rodzinnej po zmarłym ojcu. W uzasadnieniu wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą emerytalną" jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Jak podkreślił to organ, z dokumentacji zawartej w aktach emerytalnych wynika, że na przestrzeni 31 lat życia, ojciec dzieci udokumentował tylko 4 lata, 5 miesięcy i [...] dni okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy ojca dzieci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 2 lata, 5 miesięcy i [...] dni tych okresów. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Podkreślono też, iż nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż w latach 2011-2018 wystąpiła przerwa w wykonywaniu przez ojca dzieci zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Stąd w ocenie organu w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionej przerwie wobec ojca dzieci nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Jednocześnie nadmieniono, iż przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu ubezpieczenia. Powyższa decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stała się przedmiotem skargi M. i H. W. – reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawową A. W. - do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła : I. naruszenie przepisów prawa materialnego a to art. 83 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego błędne zastosowanie na zasadzie wykładni rozszerzającej przesłanek wymienionych w tym artykule poprzedzonych błędnymi ustaleniami faktycznymi co doprowadziło do odmowy wydania przyznania świadczenia. ll. Naruszenie przepisów postępowania a to art. 7 k.p.a. z zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. i zw. z art. 107 k.p.a. przez brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i wszechstronnego jego rozpatrzenia co doprowadziło do wydania decyzji odmownej która została nienależycie uzasadniona. Wniosła o uchylenie zaskrzonej decyzji Prezesa ZUS w całości. W uzasadnieniu wyjaśniła, ze córki M. i H. pozostają na jej wyłącznym utrzymaniu. Aktualnie utrzymuje się ze świadczenia 500 plus na obie córki, zasiłku rodzinnego z MOPSU, zasiłku dla sierot. Łączny dochód wynosi 1600 zł. Na utrzymanie dzieci i siebie tj. na zakup wyżywienia, ubrań, czasem lekarstw nie starcza jej 1600 zł. Córki nie posiadają więc niezbędnych środków utrzymani czego nie kwestionował Prezes ZUS. Podkreśliła, że nie posiada żadnego majątku, mieszka w domu teściowej bowiem tam mieszkali razem z mężem przed jego śmiercią. Mąż nie spełnił ustawowych warunków do otrzymania renty bowiem jak wskazał ZUS udokumentował tylko 4 lata 5 miesięcy i [...] dni okresów składowych i nie składkowych. W tym miejscu wskazała, że mąż przepracował łącznie 4 lata i 9 miesięcy bowiem ZUS nie zaliczył mu wszystkich okresów pracy. Mąż był zatrudniony w Zakładzie Budowlanym "[...]" [...] od dnia [...].08.2019- [...].03.2021 r. oraz w okresie [...].06.2018-[...].08.2019r. na podstawie umowy zlecenia. Mąż nie spełnił warunków do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy bowiem od dłuższego czasu chorował na nowotwór [...] co uniemożliwiło mu pracę. Nadto zapadł także na koronawirusa na którego zmarł. W ocenie skarżącej choroba męża to jest szczególna okoliczność, którą Prezes ZUS winien uwzględnić. Prezes zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art.1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr.153, poz.1269 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Podkreślenia wymaga również to, że Sąd bada poprawność wydanej decyzji odnosząc się do stanu prawnego i faktycznego istniejącego w chwili rozstrzygania sprawy przez organ. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawczynię, przez pryzmat art.83 ust.1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.). W/przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są : - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, -niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie w chwili wydawania decyzji przez organ, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną było istnienie po stronie zmarłego, okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej z w/w przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury czy renty. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. Przechodząc do meritum niniejszej sprawy podkreślić należy, iż zmarły, na 31 lat życia wypracował jedynie 4 lata i niecałe 6 miesięcy okresów składkowych i nieskładkowych. Okolicznością nie wymagającą dowodu jest więc to, że okres pozostawania przez ojca dziecka w zatrudnieniu był nieadekwatnie krótki w stosunku do jego wieku i to nawet przyjmując (jak podniesiono to w skardze) że okres odprowadzania składek był dłuższy o 4 miesiące. W świetle powyższego należało odnieść się do tego, czy strona wykazała istnienie szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły uprawnionemu wypracowania stażu pracy stosownego do wieku. Ciężar dowodowy w tym zakresie obciążał stronę dochodzącą przedmiotowego świadczenia. Tylko bowiem strona mogła dysponować wiedzą na temat tego, czy w życiu uprawnionego istniały szczególne przeszkody, które uniemożliwiały podejmowanie mu zatrudnienia. Jak wynika z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie, strona upatrywała istnienia powyższych szczególnych okoliczności w chorobie męża. Odnosząc się do w/w materii podkreślenia wymaga to, że całkowita czasowa niezdolność do pracy zmarłego, została orzeczona przez lekarza orzecznika dopiero [...] listopada 2020r. zaś samą chorobę potwierdził lekarz orzecznik w orzeczeniu z [...] marca 2020r. Stwierdzony powyższymi dowodami początek choroby nowotworowej ojca dzieci, nie usprawiedliwia więc długotrwałych przerw w jego zatrudnieniu we wcześniejszych okresach. Zgodzić więc należało się z organem, że przedmiotowa okoliczność nie może zostać zaliczona do szczególnie uzasadnionego przypadku o jakim mowa w badanym przepisie prawa. Stąd także wnioski dowodowe zgłoszone w skardze, nie mogły zostać uwzględnione przez Sąd, gdyż nie zmierzały do wykazania niezdolności męża do pracy we wcześniejszych - długich okresach. Niezależnie od powyższego Sąd podziela wnioski wynikające z ugruntowanego orzecznictwa, iż nie można skutkami nieodprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, obciążać innych beneficjentów funduszu ZUS, którzy latami uczciwie odprowadzali (bardzo często nie bez trudności) należne składki. Na marginesie wyjaśnić także należało, iż Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej córek zmarłego. Przepisy obowiązującego prawa, do stosowania którego obowiązany jest Sąd, nie uzależniają jednak możliwości pozytywnego rozpoznania niniejszej sprawy od zaistnienia tylko tej przesłanki. W świetle powyższego, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa (a tylko z tego punktu widzenia Sąd mógł oceniać sprawę), a organ administracji prawidłowo ocenił stan faktyczny i dokonał prawidłowej subsumcji normy prawnej, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zmuszony był orzec jak w sentencji wyroku, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.). W tym miejscu należało też podkreślić, iż trudna sytuacja materialna i zdrowotna wnioskodawcy, nie stanowi samoistnej przesłanki uzasadniającej przyznanie omawianego świadczenia. Nie jest ono bowiem świadczeniem o charakterze odpowiadającym zapomodze społecznej.