II SA/Wa 328/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , Protokolant specjalista Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2025 r. sprawy ze skargi W. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę Zaskarżonym aktem odmówiono p. W. N., zwanemu dalej "Wnioskodawcą", przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku (dalej jako "świadczenie"). W sprawie orzekano w myśl art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1251), zwanej dalej "ustawą emerytalną". W uzasadnieniu decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy: - przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust 1 ustawy emerytalnej jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania, - dla przyznania świadczenia przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie; brak wystąpienia nawet jednej z nich wyklucza możliwość jego uzyskania, - renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej; w związku z tym, w pierwszej kolejności oceniane jest spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, zaś następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej, - ze znajdującej się w aktach rentowych dokumentacji wynika, że udokumentowano jedynie 1 rok, 10 miesięcy, 11 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych ojca Wnioskodawcy, zwanego dalej "Ojcem"; zmarł on w wieku 60 lat, - ponadto w przypadającym przed dniem śmierci Ojca 10-leciu, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udowodniono tylko 1 rok, 8 miesięcy i 22 dni tych okresów; pierwsze, udowodnione objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi Ojca nastąpiło [...] marca 2008 r. - w wieku 46 lat, - w latach 2008-2017 wystąpiła ponadto przerwa w wykonywaniu przez Ojca zatrudnienia lub innej - popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe - działalności, - w sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności, uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia; w przerwach w ubezpieczeniu nie orzeczono bowiem wobec Ojca całkowitej niezdolności do pracy; nie wykazano też żadnych innych, szczególnych okoliczności, uniemożliwiających wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem - dla zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych; przez "szczególne okoliczności" rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które - wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego - stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia, - reasumując, nie ma w tym stanie faktycznym podstaw do przyznania Wnioskodawcy renty rodzinnej - na mocy art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, - przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenia się również sytuację materialną; nie stanowi ona jednak jedynego kryterium, przesądzającego o przyznaniu świadczenia. W skardze zarzucono wydanie kwestionowanego aktu z naruszeniem przepisów prawa: - materialnego - art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, przez błędną wykładnię – zaś w rezultacie niewłaściwe zastosowanie; polegało to na przyjęciu, że Wnioskodawca nie ma prawa do świadczenia; spełnia on tymczasem wszystkie, opisane w danym przepisie kryteria - jest członkiem rodziny po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania, - postępowania: - art. 7, 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", polegające na nie wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy – nie wyjaśniono, czy Wnioskodawca spełnił warunki ustawowe do uzyskania prawa do świadczenia; - art. 7, 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie; wyrażało się to zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności przedstawionym w sprawie dokumentom – mimo, że mają moc dokumentu urzędowego; wiąże się z tym domniemanie istnienia faktów w nim stwierdzonych; doprowadziło to do uznania okoliczności, wymienionych w art. 83 ust 1 ustawy emerytalnej za nieudowodnione; - art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego - wbrew ciążącemu na organie obowiązkowi w tym zakresie; w konsekwencji nie podjęto wszelkich czynności, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oraz sporządzono uzasadnienie niezgodnie z wynikającymi z art. 107 § 3 K.p.a. wymogami; - art. 8 i 107 § 3 K.p.a., przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji; zawarto w nim zbyt ogólne stwierdzenia; uniemożliwia to realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz kontrolę zaskarżonej decyzji; nie wyjaśniono w szczególności, dlaczego - mimo spełnienia przesłanek - odmówiono prawa do świadczenia; - art. 9 i 11 K.p.a. przez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o odmowie przyznania świadczenia. W uzasadnieniu skargi podniesiono: - zmarły Ojciec pracował przed 1990 rokiem; matka niepełnoletniego - na dzień orzekania w sprawie przez organ - Wnioskodawcy, nie była jednak w stanie tego udokumentować; nikt bowiem z rodziny już nie żyje, - organ nie zebrał wyczerpującego materiału dowodowego i go nie rozpatrzył; nie podjął wszelkich kroków, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, i załatwienia sprawy; nie wyjaśnił, czy Wnioskodawca spełnił wszystkie warunki do otrzymania świadczenia. Przywołano także zarzuty, dotyczące wadliwego prowadzenia postępowania odwoławczego. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Sąd zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Trafnie skonstatował organ brak wystąpienia w sprawie przesłanek dla przyznania świadczenia. W uzasadnieniu skarżonego aktu wskazano wszystkie istotne uwarunkowania formalne i okoliczności faktyczne sprawy. Z uwagi na uprzednie, szczegółowe zreferowanie stanowiska organu, ponowne przytaczanie jego argumentacji byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje ją za własną. Odnosząc się do stanowiska Wnioskodawcy należy jedynie dodać, co następuje: Trafnie skonstatowano w sprawie brak przesłanek dla uznania, jakoby – wobec Ojca Wnioskodawcy - wystąpiły szczególne okoliczności faktyczne, stanowiące przeszkodę dla uzyskania przezeń świadczeń rentowych w trybie zwykłym. Zachodziła przy tym znaczna dysproporcja pomiędzy okresem, gdy mógł być on aktywny zawodowo oraz kiedy wykonywał pracę lub inne zajęcia, gdzie odprowadzano składaki na powszechne ubezpieczenie społeczne. Wnioskodawca (jego pełnomocnik) nie przywołał także żadnych szczególnych okoliczności, które mogły stanowić przeszkodę dla wykonywania pracy przez Ojca - w szczególności nie orzeczono o jego niezdolności do pracy. Stosownych dokumentów w danym zakresie Wnioskodawca (działający w okresie jego niepełnoletności pełnomocnik ustawowy) nie przedstawił. Organ rentowy nie jest zaś obowiązany ich poszukiwać z urzędu. Nie udowodniono także stosownymi dokumentami, aby okres zatrudnienia Ojca był dłuższy niż wedle ustalenie organu - np. przed rokiem 90 ubiegłego wieku (tak wywody skargi). Organ nie był także obowiązany w danym zakresie poszukiwać stosownych dokumentów z urzędu. Zasadnie więc uznano, że w sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności, które stanowiły jedną z przesłanek dla przyznania świadczenia – na co organ zresztą wskazywał. Zarzuty, co do braku stosownie wnikliwego wyjaśnienia sprawy w danym zakresie, czy uzasadnienia orzeczenia, są więc chybione. Wprawdzie Sąd z urzędu dostrzegł, że - prowadząc postępowanie - organ uchybił powinności, wynikającej z treści art. 79a § 1 K.p.a. - nie wskazano mianowicie: "przesłanek zależnych od strony której nie zostały na dzień wysłanie informacji spełnione lub wykazane co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony". Uchybienie to nie mogło mieć jednak istotnego znaczenie dla wyniku sprawy. Stosowne, wyczerpujące informacje w tym względzie zawarto bowiem w uzasadnieniu skarżonego aktu, zaś Wnioskodawca - na etapie wniesienia skargi do Sądu - powołał wyłącznie nowe okoliczności (co do znaczniejszego okresu zatrudnienia Ojca niż ustalony przez organ) – nie potwierdzając tego żadnymi dokumentami, które mogłyby to choćby uprawdopodabniać. Nie uczynił tego nawet dysponując pomocą profesjonalnego pełnomocnika. W takiej sytuacji nie sposób uznać, aby odnotwane uchybienie przepisom postępowania mogło mieć istotne znaczenia dla wyników sprawy - w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.). W razie ujawnienia nowych dokumentów, które mogą mieć istotny wpływ na ocenę ustalonego w sprawie stanu faktycznego (np. okresów odprowadzania składek na rzecz Ojca), będzie to mogło stanowić podstawę żądania wznowienia postępowania administracyjnego - w związku z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Wobec przywołanych uwarunkowań, nie może mieć znaczenia w sprawie, czy Wnioskodawca istotnie spełnia inne warunki do uzyskania świadczenia. Dla jego przyznania niezbędne jest bowiem wystąpienie wszystkich przesłanek kumulatywnie - tak uzasadnienie skarżonego aktu. Bezzasadne są w końcu zarzuty, dotyczące naruszenia przepisów, dotyczących procesu rozpoznawania odwołania. Wnioskodawca (jego ówczesny pełnomocnik ustawowy) nie skorzystał w ogóle z możliwości wystąpienia z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy - w danym przypadku stanowiłoby to odpowiednik wykorzystania środków odwoławczych. W tym świetle nie naruszono orzekając w sprawie przepisów prawa materialnego, zakreślających przesłanki przyznania świadczenia (art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej), jak i powołanych w skardze przepisów postępowania – w zakresie powinności właściwego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, w tym oceny dowodów, bądź przywołania kluczowych ustaleń organu w uzasadnieniu decyzji. Uchybienie zaś, co do zapewnienia stronie możliwości udziału w postępowaniu, nie miało istotnego znaczenia dla wyniku sprawy. Sąd nie spostrzegł więc z urzędu - ani też wobec argumentacji skargi - wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Musiał więc oddalić skargę. Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.