II SA/Wa 332/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku N. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi N. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za bezrobotną postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy - N. C. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego lub adwokata, w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za bezrobotną. Skarżąca podkreśliła, że jej sytuacja materialna uniemożliwia jej ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Wskazała, że jest osobą o umiarkowanym stopnie niepełnosprawności, nie pracuje i prowadzi wraz z mężem dwuosobowe gospodarstwo domowe. Nie ma także żadnych dodatkowych źródeł dochodu, ani oszczędności. W celu wyjaśnienia wątpliwości co do stanu majątkowego skarżącej pismem referendarza sądowego z dnia [...] marca 2013 r. wezwano skarżącą do przedstawienia dokumentów źródłowych poświadczających jej dochody oraz możliwości płatnicze. W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, w piśmie z dnia [...] kwietnia 2013 r. oświadczyła, że jej mąż A. S. jest osobą niepracującą. Poinformowała, że wysokość miesięcznych wydatków w jej dwuosobowym gospodarstwie domowym za energię elektryczną, gaz oraz wodę wyniosła w styczniu 2013 r. – 175, 75 zł, w lutym 2013 r. 162,19 zł, a w marcu 192,94 zł. Natomiast czynsz za zajmowany lokal mieszkalny wynosi 1440 zł. Dodatkowo skarżąca poinformowała, że wraz z mężem nie korzysta ze świadczeń socjalnych, a w latach 2006 – 2012 r. nie osiągnęli jakiegokolwiek dochodu. Do wyżej wskazanego pisma dołączone zostały rozliczenia mediów oraz czynszu dla mieszkanie przy ul. [...] za grudzień 2012 r., styczeń 2013, luty 2013, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], a także wyciągi z rachunku bankowego A. S. w Banku [...] S.A. za okresy od [...] grudnia 2012 r. do [...] stycznia 2013 r., od [...] stycznia 2013 r. do [...] lutego 2013 r. oraz od [...] lutego 2013 r. do [...] marca 2013 r. Z wyżej wskazanych dokumentów wynika m.in. że mąż skarżącej na wyżej wskazany rachunek otrzymuje co miesiąc kwotę w przedziale od 700 do 1400 zł, a w dniu [...] stycznia 2013 r. otrzymał kwotę 785 zł tytułem zwrotu pożyczki. W związku z rozbieżnościami co do deklarowanego braku dochodu, a otrzymywanymi na konto środkami, pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. wezwano stronę skarżącą do udzielenia dodatkowych wyjaśnień co do jej stanu majątkowego. Pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r., w odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] kwietnia 2013 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że kwota 785 zł stanowiła zwrot pożyczki, która nie miała charakteru komercyjnego. Natomiast pismem z dnia [...] czerwca 2013 r., stanowiącym sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 maja 2013 r. sygn. II SA/Wa 332/13, odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy, N. .C., reprezentowana przez pełnomocnika, podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko poinformowała, że miesięczny dochód jej gospodarstwa domowego wynosi 1400 zł, nie podając jednak tytułem czego jest on uzyskiwany i nie przedstawiając w tym zakresie jakichkolwiek dokumentów. Dodatkowo oświadczyła, że środki pieniężne otrzymuje z zagranicy. Nie podała jednak w jakiej są one wysokości, czy dotyczy to wyżej już wskazanej kwoty 1400 zł, oraz z jakiego źródła i na podstawie jakiego tytułu są one przekazywane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 i 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie zwrotu "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz"; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W konsekwencji, dopiero gdy posiadane przez nich środki okażą się niewystarczające do obrony swoich praw przed sądem, może być im przyznane prawo pomocy. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji przedstawionych przez stronę. Podkreślenia wymaga, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się zatem liczyć z wydatkami na ten cel. Sąd podziela pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 lipca 1980 r. o sygn. akt I CZ 99/1980 (publ. LEX nr 8257), że dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania. Należy wskazać, iż przyznanie przez Sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I FZ 26/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy w ocenie Sądu należy podkreślić, że strona skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a, która przemawiałaby za przyznaniem jej prawa pomocy w postaci ustanowienia z urzędu na jej rzecz radcy prawnego lub adwokata, którego koszty winien pokrywać Skarb Państwa. Z tego mianowicie, że skarżąca w licznej korespondencji z Sądem w sposób nierzetelny podawała informacje co do stanu majątkowego i dochodów jej, oraz jej męża, podając sprzeczne z dokumentami źródłowymi informacje, składając wykluczające się oświadczenia co do osiągania dochodu, wreszcie nie podając źródeł uzyskania dochodów. Przykładowo należy wskazać, że brak jest informacji skąd skarżąca z mężem otrzymują - jak sami oświadczyli w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego - miesięcznie kwotę 1400 zł, ani też w jakiej wysokości i z jakiego tytułu otrzymują środki z zagranicy. Nie wyjaśnili także, jak Sąd ma rozumieć wyżej wskazane oświadczenie o uzyskiwaniu dochodów, w zestawieniu z wcześniej udzielonymi informacjami, co do braku jakiegokolwiek dochodu. Reasumując brak zatem rzetelnego wykazania Sądowi przez skarżącą, że jej sytuacja rodzinna i majątkowa uzasadnia udzielenie jej pomocy z budżetu państwa, przemawia za odmową przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na względzie, stosując art. 254 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji postanowienia.