II SA/Wa 341/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Sędziowie WSA Ewa Pisula-Dąbrowska WSA Jacek Fronczyk Protokolant Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2010 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania wojskowej emerytury w drodze wyjątku 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Wnioskiem z 20 lutego 2009 r. M. G. (dalej jako skarżący) zwrócił się do Ministra Obrony Narodowej z prośbą o przyznanie wojskowych świadczeń emerytalnych w drodze wyjątku. We wniosku tym podał, że służbę w Wojskach Ochrony Pogranicza (WOP) pełnił prawie 15 lat (bez 30 dni), a raport o zwolnienie ze służby wojskowej na własną prośbę napisał, będąc przymuszony do tego przez przełożonych. W przeciwnym wypadku groziło mu zwolnienie dyscyplinarne wiążące się z jego "niesocjalistycznym sposobem wychowania rodziny" oraz "prowadzeniem trybu życia ponad stan", co z kolei pozostawało w związku z tym, iż brat żony mieszkał w USA oraz z brakiem przynależności skarżącego do PZPR. Okoliczności te rzutowały także na ograniczenie jego możliwości rozwoju służbowego. Decyzją z [...] sierpnia 2009 r. Minister Obrony Narodowej, na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (t.j. Dz. U. z 2004 r., Nr 8, poz. 66 ze zm.), odmówił przyznania skarżącemu wojskowej emerytury w drodze wyjątku. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ podał, że skarżący pełnił służbę w WOP od [...] września 1973 r. do [...] sierpnia 1988 r., tj. 14 lat, 10 miesięcy i 29 dni, w tym zawodową służbę wojskową od [...] sierpnia 1974 r. do [...] sierpnia 1988 r., tj. 13 lat, 11 miesięcy i 24 dni. Zwolnienie ze służby nastąpiło na prośbę skarżącego. Zgodnie z przepisem art. 7 ust. 1 obowiązującej w dniu zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej ustawy z 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. Nr 29, poz. 139 z późn. zm.), w razie zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej na własną prośbę, emerytura przysługiwała jeżeli posiadał 15 lat zawodowej służby wojskowej w Wojsku Polskim. Następnie organ wskazał, że emerytura wojskowa w drodze wyjątku przyznawana jest żołnierzowi, który został zwolniony z zawodowej służby wojskowej ze względów politycznych lub światopoglądowych do 31 grudnia 1989 r. Z akt personalnych skarżącego wynika natomiast, że zwolnienie z zawodowej służby wojskowej nastąpiło na jego prośbę uzasadnioną niemożliwością jej kontynuowania w [...] w warunkach zamieszkiwania w oddalonym o 50 km B., gdyż stan taki wpłynął na rozpad ekonomiczny i moralny rodziny. Do pełnienia służby wojskowej poza miejscem zamieszkania doszło wskutek przeniesienia służbowego ze względów dyscyplinarnych, w sytuacji gdy skarżący nie wyrażał zgody na przydzielenie kwatery w miejscu pełnienia służby. Organ zważył również, że skarżący trzykrotnie ubiegał się o skierowanie do Wyższej Szkoły Oficerskiej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w L., jednakże na studia te nie został zakwalifikowany. Pomimo braku zgody podjął studia zaoczne w Wyższej Szkole Pedagogicznej w [...] i ostatecznie zezwolono skarżącemu na kontynuowanie nauki w tej uczelni. W ocenie organu okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy, a także pozostawanie skarżącego w okresie aktywizacji zawodowej (56 lat), nie uzasadniają przyznania wnioskowanego świadczenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, iż zaskarżona decyzja jest krzywdząca i nieobiektywna. Podał, że był etatowym pracownikiem [...] , a w jego teczce personalnej jest wiele nieprawdziwych faktów. Wyjaśnił, że wszystkie kary dyscyplinarne były skutkiem rozpoczęcia przez niego nauki na uczelni cywilnej i były wymierzane w obawie przed ewentualnym awansem skarżącego w przyszłości. W ocenie skarżącego był on traktowany niehumanitarnie, był represjonowany przez poprzedni system za to, że jego żona utrzymywała kontakty z bratem mieszkającym w USA. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku decyzją z [...] listopada 2009 r. Minister Obrony Narodowej utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Zwrócił uwagę, że w aktach brak jest dokumentów wskazujących na pełnienie przez skarżącego służby na etacie pracownika [...] , a skarżący nie dołączył dokumentów i nie podał faktów, które zdecydowały o zwolnieniu go z zawodowej służby wojskowej. Z akt personalnych wynika natomiast, że skarżący do strażnicy WOP [...] został przeniesiony z B. na równorzędne stanowisko służbowe ze względu na nieporozumienia jakie miały miejsce w gronie kadry zawodowej Strażnicy oraz z powodu naruszania podstawowych zasad żołnierskiego zachowania, oraz zaniedbywania się w wykonywaniu zadań służbowych. W tym stanie rzeczy organ zważył, że nie stwierdzono żadnych nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę zaskarżonej decyzji. W skardze na powyższą decyzję, która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący ponownie zaakcentował, że zwolnienie go z zawodowej służby wojskowej było celowym zamierzeniem przełożonych, by pozbawić go świadczeń emerytalnych w przyszłości. Potwierdził, że zwolnił się na własną prośbę, ale wynikało to z presji jaka była na niego wywierana. Jednocześnie podkreślił, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest sprzeczne z tezami zawartymi z opinii specjalnej za okres służby wojskowej, sporządzonej przez Dowódcę [...] Brygady WOP. Skarżący podał również, że stan jego zdrowia ogranicza możliwość pracy w USA i dlatego podjął starania o przyznanie świadczeń emerytalnych w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę organ, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Podkreślił, że podstawę rozpatrywania wniosku skarżącego o przyznanie wojskowej emerytury w drodze wyjątku stanowiły dokumenty znajdujące się w teczce akt personalnych skarżącego. Ich ocena doprowadziła organ do przekonania, że zwolnienie skarżącego z zawodowej służby wojskowej nie miało podłoża politycznego. Nadto organ wskazał, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających jego twierdzenia co do prawdziwych przyczyn zwolnienia. Nie przedstawił również dowodów świadczących o stanie zdrowia, braku środków do życia oraz prawa do świadczenia z tytułu posiadanych okresów ubezpieczenia w Polsce i USA. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Kontrola zgodności z prawem decyzji powinna przebiegać w określonej kolejności. W pierwszej kolejności powinna być przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji z punktu widzenia ewentualnego istnienia wad powodujących nieważność decyzji. Dopiero bowiem po stwierdzeniu, że nie jest ona dotknięta nieważnością, sąd administracyjny może przystąpić do badania ewentualnego istnienia pozostałych wad orzeczenia. W następnej kolejności sąd powinien przeprowadzić kontrolę przestrzegania przepisów o postępowaniu administracyjnym, a kontrola przestrzegania przez organy administracyjne norm prawa materialnego może przebiegać dopiero w ostatniej kolejności. W okolicznościach niniejszej sprawy na podkreślenie zasługuje, że zgodnie z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że organ rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy naruszył w sposób rażący przepisy postępowania. Nie zbadał bowiem, czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony w przewidzianym przepisami prawa terminie. Rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Oznacza weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, a zatem decyzji, która korzysta z ochrony trwałości (art. 16 § 1 kpa) (por. B. Adamiak, /w:/ B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz. Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2004). W sprawie niniejszej decyzja z [...] sierpnia 2009 r. została doręczona skarżącemu 21 września 2009 r., co jednoznacznie wynika z oświadczenia skarżącego złożonego na rozprawie. W decyzji tej skarżący został pouczony, że może zwrócić się do Ministra Obrony Narodowej z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został sporządzony 28 września 2009 r. i nadany w amerykańskim urzędzie pocztowym 3 października 2009 r. Do polskiego urzędu pocztowego przesyłka wpłynęła 9 października 2009 r. i w tym też dniu została doręczona do organu. Na podkreślenie w związku z tym zasługuje, że zgodnie z jednoznacznie brzmiącym przepisem art. 57 § 5 kpa termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego albo złożone w polskim urzędzie konsularnym. Jeżeli pismo nadano w zagranicznym urzędzie pocztowym, termin jego wniesienia należy uznać za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo to zostało przekazane polskiej placówce operatora publicznego (por. wyrok NSA z 26 września 2008 r. II OSK 1101/07, ONSA i WSA 2009/3/54). W okolicznościach niniejszej sprawy oznacza to, że skoro 14 dniowy termin na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upływał 5 października 2009 r., wniosek ten został złożony z uchybieniem tego terminu. W tej sytuacji, skoro do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie został dołączony wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia, organ obowiązany był – stosownie do treści przepisu art. 134 kpa. w zw. z art. 127 § 3 kpa – stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia tegoż wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie czyniąc tego organ dokonał weryfikacji decyzji ostatecznej, co stanowi rażące naruszenie prawa. Stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji spowodowało, że zbędnym stało się ustosunkowywanie się przez Sąd do zarzutów merytorycznych skargi. Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego o zwrot kosztów postępowania, wskazać należy, że Sąd zasądza jedynie zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Skarżący o terminie rozprawy był zawiadomiony, z zaznaczeniem że jego stawiennictwo nie jest obowiązkowe. W tej sytuacji nie można uznać, że należy się mu zwrot kosztów podróży z USA i kosztów zakwaterowania w Warszawie, gdyż nie są to koszty, których dotyczy art. 200 p.p.s.a.