II SA/Wa 343/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Pietras, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska (spr.), asesor WSA Janusz Walawski, Protokolant Iwona Cichocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2004 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] października 2003 r. nr [...] 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości IISA/Wa/343/04 U Z A S A D N I E N I E Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2003 r nr [...] , po rozpoznaniu wniosku z dnia [...] lipca 2003 r K. Z. działającej w imieniu całkowicie ubezwłasnowolnionego syna K. Z. , powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm./ , odmówił przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał , że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym , oraz pozostałym po nich członkom rodziny , którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych do uzyskania prawa do emerytury lub renty , nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania , Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przyznanych w ustawie . Jak wynika z powyższego przepisu przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie art. 83 ustawy jest możliwe , gdy spełnione są następujące przesłanki : - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność lub wiek - nie posiada niezbędnych środków utrzymania Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie , a nie spełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku . Reasumując renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku może być przyznana osobie , która jest ubezpieczona w rozumieniu ustawy o rentach i emeryturach i nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy , nie posiada niezbędnych środków utrzymania i posiada odpowiednio długi , w stosunku do wieku okres składkowy i nieskładkowy , a do wymaganego ustawowego okresu ubezpieczenia , od którego zależy prawo do renty , brakuje niewielki okres. Tymczasem z akt rentowych rozpoznawanej sprawy wynika , że orzeczeniem z dnia [...] 10 2002 r lekarz orzecznik ZUS uznał K. Z. za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji do października 2004 r, jednocześnie stwierdzając , że daty powstania niezdolności do pracy nie da się ustalić. Zgodnie z art. 14 ust 2 wyżej cytowanej ustawy , jeżeli nie ma możliwości ustalenia daty powstania niezdolności do pracy , za datę powstania niezdolności do pracy , przyjmuje się datę zgłoszenia wniosku o świadczenie tj. [...] 09 2002 r. Zatem wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy został złożony po dwóch latach 5 miesiącach i 7 dniach od zaprzestania płacenia składek na ubezpieczenie społeczne .Ponadto na przestrzeni 37 lat życia ma udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący tylko 10 lat i 4 dni , a w czasie zatrudnienia nastąpiła nieuzasadniona przerwa w okresie od [...] 08 1995 r do [...] 03 2000 r . W związku z powyższym w sprawie nie stwierdzono szczególnych okoliczności , które spowodowałyby niespełnienie warunków do renty na ustawowych zasadach . Trudno zatem uznać że zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego , ponieważ w wymienionej przerwie wnioskujący był zdolny do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Ponadto ocenie podlegała również sytuacja materialna z tym , że nie stanowi ona jedynego kryterium , od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 11 2003 r , o ponowne rozpoznanie sprawy , K. Z. działająca w imieniu ubezwłasnowolnionego syna K. Z., podała , że nie złożenie wniosku o przyznanie renty w stosownym terminie nie było podyktowane niedopatrzeniem , ale tym , że syn zginął i był poszukiwany .Podkreśliła również, że ona oraz syn są w sytuacji materialnej graniczącej z nędzą . Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2004 r , nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] października 2003 r i w uzasadnieniu przytoczył argumentację przytoczoną już w decyzji pierwszoinstancyjnej . Dalej dodał , że K. Z. od [...] 08 1995 r do [...] 03 2000 r tj przez 4 lata i 6 miesięcy nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym , co między innymi spowodowało brak uprawnień do renty ustawowej .We wskazanym okresie był osobą zdolną do pracy , a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień z tytułu ubezpieczenia społecznego .Całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji została orzeczona dopiero od [...] września 2002 r tj po upływie ponad dwóch lat od ostatnio udokumentowanego okresu składkowego . Ponadto podkreślono , że powołany przepis art. 83 ustawy nie daje podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku w oderwaniu od przepracowania przez osobę zainteresowaną dostatecznie długiego okresu pracy chociaż niewystarczającego do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych , ponieważ renta w drodze wyjątku jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z opłacaniem składek na ubezpieczenie. Natomiast udokumentowany okres ubezpieczenia wynoszący 10 lat i 4 dni jest nieadekwatny do wieku występującego o przyznanie świadczenia , który wynosi 37 lat. Podnoszone trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. Z. , działająca w imieniu syna K. Z., wnosiła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2004 r, oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] października 2003 r, podnosząc w uzasadnieniu skargi , że decyzja jest dla niego krzywdząca , a ponadto jest niezgodna z przepisami prawa i zasadami solidarności społecznej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych , wnosił o oddalenie skargi , podając argumentację jak w uzasadnieniu decyzji. Na rozprawie w dniu 28 września 2004 r pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych , zmienił stanowisko w sprawie i pozostawił decyzję do uznania sądu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje Stosownie do treści art. 13§2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny , na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej , którego działalność została zaskarżona . Natomiast zgodnie z treścią art. 1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz 1269/ , sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. Nr 162 poz. 1118 ze zm./ . Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny , którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania , Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika , że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt , że K. Z. urodzony w dniu [...] 08 1966 r , postanowieniem sądu z dnia [...] grudnia 2001 r został ubezwłasnowolniony całkowicie z powodu choroby [...].Całkowita niezdolność do pracy została ustalona w dniu [...] 10 2002 r do października 2004 r. , z rozpoznaniem zaburzeń [...] z [...] wobec matki . Ponadto wdrożono postępowanie sądowe o umieszczenie go w szpitalu [...].Również bezspornym jest , że ze względu na chorobę i ustaloną niezdolność do pracy , nie może podjąć pracy. Ponadto nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do przyznania mu renty z tytułu niezdolności do pracy na zasadach ogólnych . Zdaniem Sądu , Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób niewystarczający rozważył przesłankę o szczególnych okolicznościach dotyczących niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Istnienie owych okoliczności musi być poprzedzone wyjaśnieniem organu w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Do okoliczności tych należy zaliczyć takie sytuacje , które są niezawinione przez osobę starającą się o przyznanie świadczenia .Sytuacje niezależne od jego woli , spowodowane ważnymi względami życiowymi i usprawiedliwionymi powodami .Jedną z nich może być choroba .Zwrócić uwagę należy , że w przedmiotowej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powołał się jedynie na okres ubezpieczenia tj okres składkowy i nieskładkowy , który wynosi 10 lat i 4 dni, uznając go za niewystarczający w stosunki do wieku starającego się o przyznanie świadczenia, a ponadto na okoliczności, że wniosek o rentę został zgłoszony po 2 latach , 5 miesiącach i 7 dniach od zaprzestania płacenia składek, a w czasie zatrudnienia nastąpiła przerwa od [...] 08 1995 do [...] 03 2000 r W żadnym stopniu natomiast organ administracji nie zajął się wyjaśnieniem okoliczności przedstawionych przez skarżącego i potwierdzonych orzeczeniami lekarzy orzeczników ZUS .Mianowicie nie uwzględnił i nie dokonał żadnej analizy wywodzącej się z faktu, że K. Z. leczył się [...] , z powodu choroby [...] został ubezwłasnowolniony całkowicie , w związku z zaburzeniami [...] oraz okoliczności , że charakter tej choroby , której objawy zapewne nie pojawiły się z dnia na dzień , mogły zaważyć na przerwie w świadczeniu pracy , mimo , że był on zdolny do pracy. Reasumując , Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dysponując informacją o chorobie K. Z. , w żadnym stopniu nie podjął się wyjaśnienia , czy ta choroba mogła mieć wpływ na niepodejmowanie przez niego pracy od [...] marca 2000r , aż do złożenia wniosku o przyznanie renty w drodze wyjątku , oraz na przerwę w świadczeniu pracy w okresie od [...] 08 1995 do [...] 02 1997 r. Do sformułowania powyższego wniosku uprawnia okoliczność , że z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika , że P. Z. cierpi na zaburzenia [...] od wielu lat , od dwóch , trzech lat wstecz. Ponadto zauważyć należy , że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2004 r utrzymującej w mocy decyzję z [...] października 2003 r odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku , Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lakonicznie podał , że trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku W tej części Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie uzasadnił szczegółowo swojego stanowiska .Dodał jedynie , że świadczenie przyznawane na podstawie art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Należy podkreślić , że skarżący decyzję w sprawie niniejszej , jest osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie , niezdolną do samodzielnej egzystencji , wymagającą stałej opieki drugiej osoby. Przedstawione wyżej braki w postępowaniu administracyjnym są o tyle istotne, że mogły mieć wpływ na wynik sprawy i to tym bardziej , że art. 83 ust 1 ustawy nie uzależnia prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego. Ważne są natomiast powody dla których ubezpieczony nie mógł spełnić wymagań do przyznania renty na zasadach ogólnych . Reasumując , w świetle powyższych rozważań jako dowolne należy potraktować ustalenia faktyczne dokonane przez organ .Wprawdzie znajdują one potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym , lecz nie zostały w pełni oraz wyczerpująco rozpatrzone i w konsekwencji doprowadziły do wydania decyzji o nieprzekonującej treści , czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, 77 §1 i art107 §3 kpa Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145§1pkt1c w zw. z art. 152 i art. 132 cytowanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji