II SA/Wa 36/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), Sędziowie WSA Izabela Głowacka-Klimas, Stanisław Marek Pietras, Protokolant specjalista Marcin Kwiatkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2019 r. sprawy ze skargi A. Ł. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2018 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do emerytury rolniczej w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Kasy [...] Ubezpieczenia [...] (zwany dalej organem/Prezesem [...]) decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania Pani A. Ł.(zwanej dalej skarżącą) utrzymał w mocy decyzję Prezesa Kasy [...] Ubezpieczenia [...] (zwanego także dalej organem I instancji) z dnia [...] sierpnia 2018 r. w przedmiocie przyznania prawa do emerytury rolniczej w drodze wyjątku. Skarżąca wystąpiła do organu I instancji z wnioskiem o przyznanie prawa do emerytury rolniczej w drodze wyjątku. Wskazała, że jej sytuacja życiowa była ciężka od dzieciństwa, jest osobą bardzo schorowaną. Podniosła, że od 2013 r. kiedy wykryto u niej nowotwór złośliwy pozostaje w stałym leczeniu a pobierane świadczenie rentowe wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym nie wystarcza na utrzymanie się z uwagi na konieczność częstych wizyt u lekarzy i kupno leków. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., organ I instancji odmówił skarżącej prawa do emerytury w drodze wyjątku, ponieważ jego zdaniem posiada prawo do dwóch świadczeń ustawowych, tj. renty rolniczej, którą otrzymuje i emerytury pracowniczej, która jako świadczenie mniej korzystne jest zawieszona. Wskazał, że zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2017 r. poz. 2336 ze zm.; zwanej dalej ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników), Prezes [...] może przyznać w drodze wyjątku m.in. emeryturę rolniczą, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Podniósł, że wymienione przesłanki, warunkują przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, tzn. brak niezbędnych środków utrzymania, niemożność ich uzyskania ze względu na wiek lub stan zdrowia, oraz niemożność uzyskania prawa do świadczenia ustawowego wskutek szczególnych okoliczności, muszą być spełnione łącznie. Jego zdaniem brak choćby jednej z ww. przesłanek wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jak wskazał, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że łączny udokumentowany przez skarżącą okres podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu wynosi 24 lata, 1 miesiąc i 29 dni. Ponadto legitymuje się ponad 7-letnim okresem podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu pracy zawodowej. W związku z tym stwierdził, że nie legitymuje się okresem 25 lat rolniczego ubezpieczenia społecznego i nie spełnia warunków do ustawowej emerytury rolniczej. Podniósł, że wymienione przesłanki, warunkują przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, tzn.: brak niezbędnych środków utrzymania, niemożność ich uzyskania ze względu na wiek lub stan zdrowia, oraz niemożność uzyskania prawa do świadczenia ustawowego wskutek szczególnych okoliczności, muszą być spełnione łącznie. Brak choćby jednej z ww. przesłanek wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Podkreślił, że świadczenie w drodze wyjątku może otrzymać tylko taka osoba, która nie otrzymała prawa do innego ustawowego świadczenia emerytalno- rentowego (z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego lub innego organu rentowego), bowiem świadczenie wyjątkowe nie może być uzupełnieniem świadczenia ustawowego. Wskazał, że skarżąca jest osobą uprawnioną do ustawowego świadczenia, jakim jest renta rolnicza. Ponadto, po uzyskaniu prawa do renty rolniczej mogła zgłosić wniosek o objęcie ubezpieczeniem emerytalno-rentowym na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (który stanowi, że ubezpieczeniem emerytalno-rentowym na wniosek obejmuje się osobę pobierająca rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, jako rentę okresową), jednak z tego nie skorzystała. Po przeprowadzeniu analizy dochodu skarżącej szczegółowo opisanego w decyzji oraz powołując się na orzecznictwo NSA organ I instancji stwierdził, że trudna sytuacja życiowa i materialna nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku i z tego powodu jego zdaniem brak jest podstaw do przyznania emerytury rolniczej w drodze wyjątku. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżąca podnosi, że od najmłodszych lat pracowała w rolnictwie - początkowo pomagając rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, a następnie z powodu choroby mamy przejęła wszystkie obowiązki w gospodarstwie rolnym, mimo, iż była zatrudniona jako sprzątaczka. Wskazała, że w ciągu dnia musiała pracować w gospodarstwie rolnym. Jej zdaniem, zaistnienie szczególnych okoliczności wskazanych powyżej było powodem niewypracowania prawa do świadczenia na zasadach ogólnych. Podała, że do emerytury rolniczej zabrakło jej zaledwie 10 miesięcy i 1 dzień. Podnosi, że znajduje się obecnie w dramatycznej sytuacji życiowej, zdrowotnej i materialnej. Świadczenie, o które się ubiega jest niezbędne do ratowania życia. Do chwili obecnej pozostaje w stałym leczeniu z uwagi na postępujący proces rozwoju ciężkiej choroby. Podaje, że leczenie jest bardzo kosztowne a przyznana renta rolnicza nie pozwala na zaspokojenie niezbędnych, podstawowych potrzeb, jakimi są potrzeby związane z leczeniem. Prezes [...] powołując się na przepis art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, który daje uprawnienie do przyznania w drodze wyjątku m.in. emerytury rolniczej, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] sierpnia 2018 r. Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie jest oparte na konstrukcji roszczenia, a dokonuje się w ramach decyzji uznaniowej, jeżeli zajdą przesłanki wymienione w przepisie art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wskazał, że wymienione przesłanki, warunkują przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Jego zdaniem niespełnienie, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie oraz brak niezbędnych środków utrzymania i niemożność ich uzyskania ze względu na wiek lub stan zdrowia, muszą wystąpić łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Podkreślił, że celem, któremu służy tryb przyznawania świadczeń w drodze wyjątku jest to, żeby w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczenia emerytalno-rentowego na zasadach ustawowych z żadnego organu rentowego ze względu na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych. Natomiast skarżąca jest osobą uprawnioną do świadczeń ustawowych jakim są renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy oraz emerytura pracownicza. Po rozpatrzeniu wszystkich okoliczności przedstawionych przez skarżącą organ uznał, że materiał dowodowy zgromadzonych w postępowaniu pozwala uznać, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, które to naruszanie związane było z nieprawidłowym ustaleniem stanu faktycznego. Jej zdaniem z powodu nieprawidłowych ustaleń okoliczności faktycznych spowodowanych licznymi naruszeniami prawa materialnego i procesowego, miało to wpływ na wynik postępowania. Jej zdaniem organy oparły swoją decyzję wyłącznie na tym, że jest już uprawniona do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, ale nie brały pod uwagę dramatycznej sytuacji zdrowotnej. Wskazał, że na ratowanie zdrowia wskazana przez Prezesa [...] kwota 1.168,66 zł jest niewystarczająca. Wskazała, że miesięczne wydatki na leki, są zdecydowanie wyższe niż 250 zł. Do tego trzeba doliczyć koszty wizyt lekarskich i dojazdów do szpitala. A nadto wydatki związane z bieżącym utrzymaniem, takie jak żywność, środki higieniczne, odzież, węgiel na zimę. Mąż otrzymuje rentę w wysokości 930 zł netto. Z łącznej kwoty 2098,66 zł nie jesteśmy w stanie się utrzymać. Jej zdaniem Prezes [...] winien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne, nie tylko, że pobiera świadczenie rentowe, ale także to, że jest ono dramatycznie niskie biorąc pod uwagę potrzeby związane z rozwijającym się nowotworem. Uznaje, że spełnione zostały wszystkie przesłanki określone w art. 55 ust. 1 ustawy. Wskazała, że do emerytury rolniczej zabrakło jej 10 miesięcy i 1 dzień, przez co nie spełniła wymaganych ustawą warunków jej przyznania a nadto brakuje jej środków utrzymania i nie jest w stanie ich uzyskać ze względu na wiek i stan zdrowia. W związku z powyższym wnosiła o zmianę zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja organu z dnia [...] listopada 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2018 r. w sprawie o przyznanie prawa do emerytury rolniczej w drodze wyjątku. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w świetle kryteriów opisanych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej ppsa), Sąd nie dopatrzył się w działaniu organów rozstrzygających w niniejszej sprawie nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca. Skarżąca wystąpiła do Prezesa [...] o przyznanie prawa do emerytury rolniczej w drodze wyjątku, wniosek motywował także złym stanem zdrowia i ciężką sytuację życiową uniemożliwiającą podjęcie jakiejkolwiek pracy, co przekłada się na jej złą sytuację materialną. Podstawę prawną przyznania renty w drodze wyjątku stanowi art. 55 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z tym przepisem Prezes Kasy może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Decyzja ta jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego. Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Ponadto, swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych. Ponadto, kontrola decyzji administracyjnych opartych na uznaniu administracyjnym sprawowana przez sąd administracyjny opiera się wyłącznie na kryterium legalności, czyli zgodności z prawem. Zwrot "może przyznać" wskazuje, że decyzja w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania świadczenia pozostawiona została organowi, który podejmuje w ogóle określone działanie, lub w zakresie tego, który sposób dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów zachowania (rozstrzygnięć sprawy) wybierze. Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Ponadto, swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych. W ocenie Sądu, Organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz działał zachowując określone prawem standardy proceduralne. Wydanie zaskarżonej decyzji zostało poprzedzone szczególnym ustaleniem istotnych okoliczności faktycznych w zakresie sytuacji finansowej, rodzinnej i życiowej Skarżącej, wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz wszechstronnym i wnikliwym rozważaniem całokształtu materiału dowodowego, który poddany został ocenie Organu. Ponadto, Organ dokonał ustalenia podstaw prawnych rozstrzygnięcia i ich wyjaśnienia. Ustalenie okoliczności faktycznych, jak i ich ocena, oraz ustalenie podstaw prawnych znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji. Ustalając okoliczności faktyczne obrazujące możliwości finansowe Skarżącej oraz sytuacje rodzinną i życiową, oraz wskazując podstawy prawne swojego rozstrzygnięcia i dokonując ich wyjaśnienia, organ doprowadził do wydania decyzji, która przepisom. Należy zauważyć, że świadczenie wyjątkowe jest świadczeniem przyznamy w szczególnym trybie i w szczególnych sytuacjach. Nie jest to świadczenie socjalne, przyznawane wyłącznie według potrzeb, ze względu na trudną sytuację materialną i życiową wnioskodawcy, lecz jest to świadczenie, które może zostać przyznane w sytuacji niedopełnienia, z powodu szczególnych okoliczności warunków do świadczenia przyznanego na ogólnych zasadach. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb, niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie, ale zaistnienia w sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania świadczenia z mocy ustawy. Organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w ramach którego zgromadził stosowny materiał dowodowy, który pozwolił na podjęcie decyzji co do wniosku Skarżącej. Organ ustalił, że Skarżąca mieszka wraz z małżonkiem oraz córką i zięciem w domu murowanym, który w 2015 r. przekazała córce, zastrzegając sobie służebność mieszkania. Posiadane gospodarstwo rolne przekazała dzieciom. Skarżąca wraz z mężem pobierają świadczenia emerytalno-rentowe z KRUS. Rodzina nie korzysta z pomocy społecznej. Zatem w przypadku Skarżącej nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 55 ust. 1 ww. ustawy - przesłanka braku szczególnych okoliczności, z powodu których nie nabyła prawa do ustawowej emerytury rolniczej oraz braku niezbędnych środków utrzymania. Skarżąca w czasie pobierania okresowej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy miała możliwość objęcia się ubezpieczeniem emerytalno-rentowym na wniosek, z czego nie skorzystała, nie jest też osobą całkowicie pozbawioną środków utrzymania, ponieważ uprawniona jest do świadczenia ustawowego, tj. renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, którą otrzymuje razem z dodatkiem pielęgnacyjnym, co stanowi kwotę 1.168,66 zł miesięcznie. Świadczenie w drodze wyjątku może otrzymać taka osoba, która nie otrzymała prawa do innego ustawowego świadczenia emerytalno-rentowego (pogląd taki wynika ze stanowiska NSA przedstawionego w wyroku z dnia 25 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 2271/17). Przepisy art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, pozwalają na przyznanie emerytury rolniczej w drodze wyjątku, czyli w przypadku niespełnienia warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zdaniem Sądu należy uznać, iż organ wyczerpująco zbadał istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ rozstrzygając sprawę - oparł się na materiale prawidłowo zebranym, i dokonał jego wszechstronnej oceny. Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, organ uzasadnił w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji.