II SA/Wa 364/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska - Matusiak Sędziowie WSA Andrzej Góraj (spr.) Eugeniusz Wasilewski Protokolant referent stażysta Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2012 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. przyznaje, ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. C. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Pismem z dnia [...] maja 2011 r. A. W. zwrócił się do Prezesa ZUS z wnioskiem o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku w trybie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku wyjaśnił, że był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej, a do osiągnięcia wymaganego czasu i otrzymania świadczenia w normalnym trybie zabrakło mu niecałego roku. Podał, że nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy, wyjaśnił, że leczy się z powodu [...] oraz że wymaga opieki osoby trzeciej. W chwili obecnej znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, pozbawiony jest środków do życia, poza zasiłkiem z opieki społecznej, w wysokości [...] zł, nie ma innego źródła utrzymania. Dodał, że mieszka z 88-letnią schorowaną matką, która od wielu lat wymaga opieki. Wyjaśnił, że pracował do [...] stycznia 1991 r. - do chwili likwidacji zakładu pracy, potem bezskutecznie poszukiwał innego zatrudnienia, wówczas również pojawił się problem z zapewnieniem stałej opieki dla chorej matki. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku A. W. z dnia [...] maja 2011 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania wskazanego świadczenia. Pismem z dnia [...] września 2011 r. A. W. zwrócił się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej: kpa, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2011 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki wskazane w powołanym przepisie. Organ wskazał, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych. Prezes ZUS podał, że za szczególną okoliczność uważa się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Podkreślił, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie, bądź trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Organ II instancji podniósł, iż w toku postępowania ustalono, że orzeczeniem z [...] kwietnia 2011 r. lekarz orzecznik ZUS ustalił, że wnioskodawca jest całkowicie niezdolny do pracy od [...] września 2010 r. do [...] kwietnia 2013 r. Na przestrzeni 59 lat życia - na dzień ustalenia całkowitej niezdolności do pracy - udokumentował on okresy składkowe, wynoszące łącznie 24 lata i 7 dni. Wyjaśnił, że w ubezpieczeniu strony występuje ponad 17-letnia przerwa w okresie od [...] grudnia 1992 r. do [...] września 2010 r., w czasie której strona nie podejmowała zatrudnienia, ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Prezes ZUS wskazał, że z akt sprawy nie wynika, aby wnioskodawca nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, zwłaszcza, że w wyznaczonym okresie nie miał on orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały tym samym przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia strony, które uniemożliwiłyby kontynuowanie zatrudnienia w celu uzyskania w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Zdaniem organu odwoławczego, fakt zarejestrowania strony w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku nie może zostać uznany za szczególną okoliczność w rozumieniu ustawy. Okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie może zostać uwzględniony, ponieważ w rozumieniu przepisów ustawy nie stanowi ani okresu składkowego, ani nieskładkowego. Organ II instancji podniósł dodatkowo, iż w dniu ustania ubezpieczenia strona miała 41 lat i mogła poszukiwać zatrudnienia poza miejscem zamieszkania. W związku z powyższym, w ocenie Prezesa ZUS, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że strona nie spełniła warunków do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności, co wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Prezes ZUS wskazał ponadto, że trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Pismem z dnia 08 lutego 2012 r. A. W., reprezentowany przez pełnomocnika, złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] września 2011 r. nr [...], wnosząc o jej uchylenie i uchylenie decyzji ją poprzedzającej. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy – art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa, poprzez niewyjaśnienie wszystkich elementów stanu faktycznego w aspekcie spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a poprzestanie jedynie na stwierdzeniu, iż trudności w znalezieniu pracy, na które powoływał się skarżący, nie stanowią okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Skarżący w skierowanym do Prezesa ZUS wniosku z dnia [...] maja 2011 r., jako przyczynę niespełnienia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia, podał również konieczność opieki nad schorowaną matką, z którą zamieszkiwał i która od wielu lat wymagała pomocy osób trzecich oraz wieloletnią chorobę [...], na którą cierpi i która mogła być przyczyną trudności w znalezieniu zatrudnienia. Powyższe okoliczności zostały pominięte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji; przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy – art. 107 § 3 kpa, poprzez niewskazanie przyczyn, z powodu których organ nie uwzględnił podnoszonych przez stronę okoliczności dotyczących konieczności opieki nad chorą matką oraz leczenia z powodu [...] w kontekście wystąpienia przesłanki szczególnych okoliczności, wskutek których skarżący nie spełnił warunków ustawowych do uzyskania świadczenia; prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż całokształt podnoszonych przez stronę okoliczności nie spełnia przesłanek uzasadniających przyznanie w przedmiotowej sprawie świadczenia w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego, jako wadliwa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ uzasadnił w sposób prawidłowy skarżone rozstrzygnięcie oraz rozstrzygnięcie utrzymane nim w mocy. Zgodnie z wymogiem art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji winno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zestawiając treść wyżej powołanej normy prawnej z sytuacją faktyczną, z jaką organ zetknął się na poziomie rozpoznawania wniosku strony, pojawia się konkluzja, iż organ pierwszej, jak i drugiej instancji winien przede wszystkim odnieść się do zarzutów i argumentów strony sformułowanych we wniosku. Na tym etapie postępowania administracyjnego nie wystarczy bowiem samo przedstawienie przez organ motywów, jakimi kierował się wydając decyzję. Koniecznym jest również wykazanie swych racji przez pryzmat twierdzeń przedstawionych przez stronę w piśmie inicjującym postępowanie. Inaczej rzecz ujmując, na organie spoczywa ciężar zbicia argumentacji wskazanej we wniosku, jako jego uzasadnienie. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż okolicznością niesporną jest, że strona we wniosku tłumaczyła swoją przerwę w zatrudnieniu koniecznością sprawowania opieki nad chorą matką. Poza sporem pozostaje również okoliczność, iż organ w skarżonej decyzji, jak i decyzji utrzymanej nią w mocy, nie wypowiedział się co do trafności powyższego poglądu strony. Powyższe zaniechanie organu świadczy w ocenie tutejszego Sądu o tym, iż uzasadnienie skarżonych decyzji jest niepełne i nie spełnia kryteriów przewidzianych w przepisie art. 107 § 3 kpa. To zaś sprawia, iż strona została pozbawiona możliwości polemiki w zakresie pominiętej argumentacji. Sąd administracyjny został zaś pozbawiony możliwości weryfikacji poglądu organu i jego stanowiska odnośnie spornej kwestii. W związku z powyższym, uznając że skarżona i utrzymana nią w mocy decyzja naruszają prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w pkt 1 wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270). Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku zostało wydane w myśl art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobligowany do tego, aby w uzasadnieniu decyzji odnieść się do wszystkich argumentów strony zawartych we wniosku, po uprzednim wyjaśnieniu podniesionych w nim kwestii. ----------------------- 6