II SA/Wa 366/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska – Jung (spr.), Sędziowie Sławomir Antoniuk, Anna Mierzejewska, Protokolant Aleksandra Weiher, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi E. K. – przedstawicielki ustawowej małoletniego M. K. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę UZASADNENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] września 2009 r. nr [...] odmawiają przyznania E. K. renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego M. K. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że tylko łączne spełnienie tych warunków pozwala na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, natomiast renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę – członka rodziny osoby zmarłej. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, iż zmarły ojciec dziecka A. K. na przestrzeni 52 lat życia posiada udowodniony okres składkowy wynoszący 2 lata, 1 miesiąc [...] dni, oraz 2 miesiące [...] dni okresu nieskładkowego. W okresach od [...] 07.1997 r. do [...] 02.2003 r. o do [...] 06.2003 r. do [...] 03.2006 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy ubezpieczony nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Przeprowadzona analiza akt sprawy nie wskazuje, aby w wykazanych okresach ojciec dziecka nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że wówczas nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Po przeprowadzeniu postępowania orzeczniczego, orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2009 r. lekarz orzecznik ZUS orzekł, że ojciec dziecka był trwale całkowicie niezdolny do pracy od marca 2006 r. Nie istniały więc żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające ojcu dziecka nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego. Zdaniem organu również fakt bycia osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, nie może stanowić takich okoliczności na skutek których nabywa się uprawnienie do przyznania świadczenia bowiem, w rozumieniu przepisu ustawy nie stanowi on ani okresu składkowego, ani nieskładkowego. Organ wskazał również, iż udokumentowane okresy składkowe i nieskładkowe ojca dziecka wynosząc łącznie 2 lata, 4 miesiące i [...] dni, są nieadekwatne do jego wieku wynoszącego na dzień powstania całkowitej niezdolności do pracy 51 lat. Wprawdzie świadczenie w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od stażu pracy, to jednak nie może ono pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w tym przepisie. Dotychczasowy okres ubezpieczenia powinien być adekwatny do wieku ojca dziecka, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowały okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia, może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku (por. wyrok NSA 20.12.2005 r. sygn. akt: I OSK 764/05). Sama trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenia te nie są świadczeniami socjalnymi przyznawanymi jedynie według potrzeb wnioskodawcy. Powyższa decyzja stała się podstawą skargi E. K., przedstawicielki ustawowej nastoletniego M. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisu art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 253, poz. 1227), prawa procesowego poprzez działanie niezgodne z przepisem art. 6, 7, 8, 10 § 2, 28, 30 § 2, 77 § 1, 80, 81, 107 § 1 i 3, 156 § 1 pkt 4 k.p.a. W uzasadnieniu obszernej skargi E. K. podniosła, iż powinna być stwierdzona nieważność obu decyzji, bowiem organ jako stronę postępowania traktuje ją, a nie małoletniego syna M. Nadto zdaniem skarżącej wnioskodawca spełnia wszystkie przesłanki z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast organ dopuścił się rażącego naruszenia przepisu art. 35 § 1-3 k.p.a. oraz art. 36 k.p.a. Wniosek o przyznanie renty został złożony w czerwcu 2009 r., a decyzja została wydana we wrześniu 2009 r., wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony we wrześniu 2009 r., a ponowna decyzja Prezesa ZUS została wydana w styczniu 2010 r. Przekroczono obowiązujące terminy załatwiania spraw, nie informując strony o przyczynach opóźnienia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i przedstawił argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do przepisu art. 1 § 2 powołanej ustawy, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła obligatoryjna przesłanka szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak aktywności zawodowej ojca dziecka. Niewątpliwie małoletni syn zmarłego A. K. znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, to jednak świadczenie przewidziane w powyższym przepisie, co należy podkreślić, nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb determinowanych warunkami życia osoby o nie ubiegającej się. Przepis ten wprost nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Z przepisu tego wynika natomiast przede wszystkim konieczność wskazania, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia pewnych szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiały. W aktach brak jest dowodów mogących wskazywać, że zmarły nie podjął zatrudnienia skutkującego dłuższym stażem ubezpieczeniowym z powodów szczególnych i uniemożliwiających zatrudnienie i pracę. Nie można było podzielić poglądu skarżącej, że stan zdrowia był tą szczególną okolicznością, która uniemożliwiała ojcu dziecka podjęcie zatrudnienia. W niniejszej sprawie zmarły A. K., na przestrzeni 51 lat życia posiadał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie 2 lata, 4 miesiące i [...] dni, z czego na ostatnie dziesięciolecie, zamiast wymaganych 5 lat przypada 3 miesiące i 2 lata okresów składkowych. Należy mieć na uwadze, że długotrwały okres pozostawania ojca nieletniego poza ubezpieczeniem bez udokumentowania przyczyn niepodjęcia pracy w czasie poprzedzającym jego zgon wyłącza przesłankę art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy tj. przesłankę szczególnych okoliczności, od której zależało przyznanie świadczenia dla małoletniego w drodze wyjątku (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2006 r., sygn. akt I OSK 2/2006, ONSA i WSA 2007/2, poz. 44). Dodać należy, że okoliczność, iż skarżąca i jej syn znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, nie uzasadnia sama w sobie przyznania przedmiotowego świadczenia. Również zarzut skarżącej dotyczący nieważności zaskarżonej decyzji nie zasługuje na uwzględnienie. Obie bowiem decyzje, co wynika z ich komparycji, dotyczą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego M. K. Odpisy tych decyzji natomiast zostały prawidłowo doręczone przedstawicielowi ustawowemu małoletniego tj. jego matce E. K. Niezasadne są również powyższe zarzuty skarżącej, organ bowiem przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sposób prawidłowy. W dniu [...] października 2009 r. zostało wydane w tej sprawie orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, stwierdzające niezdolność do pracy A. K. od marca 2006 r., to jest na 2 lata przed jego zgonem – co w kontekście przebiegu ubezpieczenia zmarłego trudno uznać za szczególną okoliczność. Organ nie zdołał potwierdzić żadnych dalszych okresów ubezpieczeniowych zmarłego, skarżąca na żadne takie okresy też nie wskazała. Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] września 2009 r. została prawidłowo doręczona. Od decyzji tej skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Trudno jest więc twierdzić, iż została ona wydana z naruszeniem prawa. Natomiast przekroczenie terminów przez organ, które miało miejsce w niniejszej sprawie, nie miało jednak wpływu na wyrok w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, które miałoby wpływ na wynik sprawy i wobec tego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.