II SA/Wa 377/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w osobie: Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. B. od pkt 2 postanowienia referendarza sądowego z 2 czerwca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: - utrzymać w mocy pkt 2 zaskarżonego postanowienia -. M. B. w skardze na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej, złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Powyższy wniosek uzupełniła składając wypełniony formularz PPF, w którym wskazała, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Podała, że jest osobą schorowaną, przed emeryturą, a utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę - wskazała, że w lutym otrzymała [...] zł. Oświadczyła, że jest współwłaścicielką domu w którym mieszka, ale nie posiada innego majątku, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Do stałych kosztów utrzymania zaliczyła opłaty za telefon - 50 zł, opłaty za wodę - 52,64 za 3 miesiące, opłaty za energię elektryczną - 520 zł (w marcu), opłaty za wywóz śmieci - 10 zł, wydatki na leki - 80 zł, zakup środków czystości - 70 zł, zakup biletu miesięcznego - 100 zł. Wskazała również, że ponosi opłaty za korespondencję urzędową - 20,80 zł, a w lutym musiała zakupić ciśnieniomierz, za który zapłaciła 114,98 zł. Do wniosku dołączyła kserokopie dokumentów, dotyczących jej sytuacji finansowej, w tym m.in. zeznania podatkowego za 2016 r., zaświadczenia z banku, pasków płacowych za luty i marzec 2017 r. Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2017 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od pkt 2 ww. postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw z uwagi na poniesienie opłat sądowych w całości od skarg wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Podniosła, że w obronie swych praw musiała wziąć pożyczkę w kwocie 1500,00 zł, aby mogła opłacić te skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) dalej: p.p.s.a., od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Tylko w wyjątkowych przypadkach może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy polegające na zwolnieniu z kosztów sądowych bądź ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku wykazania przez wnioskującego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obejmuje zatem osoby, które nie osiągają żadnych dochodów lub osiągają dochód wybitnie niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest również stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno następować w przypadkach, gdy ubiegający się o pomoc wykaże, że jego sytuacja życiowa nosi cechy ubóstwa. Chodzi tu więc o osoby praktycznie pozbawione środków do życia, których sytuacja materialna utrudnia godną egzystencję (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 398/11). Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść w toczącym się postępowaniu, a z drugiej strony jej możliwości finansowe. Biorąc pod uwagę przedstawione informacje, przede wszystkim zawarte w formularzu wniosku PPF i wniesionym sprzeciwie oraz porównując je z obciążeniami wynikającymi z zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika i obowiązkiem ponoszenia kosztów w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie wynoszą 200 zł (z tytułu wpisu sądowego od skargi) uznano, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych. Jednocześnie stwierdzono, że przedstawione przez stronę informacje nie dają podstaw do twierdzenia, iż skarżącą zaliczyć można do kręgu osób, którym można przypisać jakikolwiek stopień ubóstwa, warunkujący przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawczyni posiada stały miesięczny dochód, a koszty utrzymania ponoszone są powszechnie przez obywateli i przy ocenie możliwości finansowych nie mogą być wyjątkowo traktowane. Porównując przedstawione wydatki o charakterze stałym i koniecznym z osiąganym dochodem przyjąć należy, że wnioskodawczyni będzie w stanie poczynić pewne oszczędności i zgromadzić środki na ewentualne dalsze koszty niniejszego postępowania sądowego. Dodatkowo zauważyć należy, iż przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych lecz wyłącznie od sytuacji finansowej strony skarżącej. Zatem okoliczność prowadzenia licznych postępowań sądowych nie stanowi argumentu przemawiającego za przyznaniem prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia