II SA/Wa 390/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk Waldemar Śledzik (spr.) Protokolant referent stażysta Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2012 r. sprawy ze skargi A.R. na decyzję Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie należności pieniężnych związanych ze zwolnieniem ze służby - oddala skargę - Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r., działając na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – zwanej dalej "k.p.a."), utrzymał w mocy decyzję nr [...] Szefa Zarządu [...] z dnia [...] listopada 2011 r. w części dotyczącej przyznania oficerowi rezerwy – [...] A. R. odprawy w wysokości 300% kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Zaskarżona decyzja podjęta została w następującym stanie faktycznym i prawnym. [...] A. R. został zwolniony decyzją Ministra Obrony Narodowej Nr [...] z dnia [...] października 2011 r. z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy z dniem 30 listopada 2011 r. wskutek otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej W związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej wymienionego oficera, Szef Zarządu [...] w dniu [...] listopada 2011 r. wydał decyzję Nr [...] przyznającą w punkcie pierwszym przedmiotowej decyzji odprawę w wysokości 300% kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. [...] A. R., zachowując ustawowy termin do wniesienia środka zaskarżenia, w dniu 23 grudnia 2011 r. wniósł odwołanie od powyższej decyzji w części ustalonej punktem pierwszym do Szefa Sztabu Generalnego WP. W odwołaniu skarżący zarzucił decyzji błędną wykładnię art. 94 ust. 5 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. - Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm., zwanej dalej także "wojskową ustawą pragmatyczną"), przez co przyznano mu jedynie 50% kwoty odprawy. W związku z powyższym wniósł o uchylenie kwestionowanej decyzji w części określonej punktem pierwszym (w którym przyznano mu odprawę w wysokości 300% uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby) i przyznanie mu odprawy w wysokości 600% uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Niezależnie od powyższego, odwołujący podniósł, że Szef Zarządu [...] nie objął rozstrzygnięciem wszystkich należności przewidzianych z tego tytułu, tj. dodatkowego uposażenia rocznego za rok, w którym nastąpiło zwolnienie ze służby. Rozpoznając odwołanie, Szef Sztabu Generalnego WP nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia i utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w kwestionowanej części. W uzasadnieniu organ wskazał, że pomimo, iż [...] A. R. pełnił nieprzerwanie czynną służbę wojskową od dnia 31 lipca 1978 r. do dnia 30 listopada 2011 r., tj. przez okres 33 lata, 4 miesiące i 1 dzień, to jednakże, na zasadzie art. 94 ust. 5 wojskowej ustawy pragmatycznej, żołnierzowi zawodowemu zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 111 pkt 6 ustawy, tj. otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej, przysługuje jedynie 50% kwoty odprawy, czyli w przypadku odwołującego - 300% uposażenia należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Tym samym nie podzielił poglądu wyrażonego w odwołaniu, że z załączonej do odwołania "analizy lingwistycznej" interpretowanego art. 94 ust. 5 cyt. ustawy wynika wniosek, że "właściwa, poprawna językowo oraz logicznie uzasadniona - w obecnym zapisie (brzmieniu) ustawy - jest zatem jedynie interpretacja, odnosząca się do znaczenia zdania podrzędnego, że żołnierzowi przysługuje 50% kwoty odprawy wtedy (i tylko wtedy), gdy pełnił on zawodową służbę wojskową przez okres krótszy niż dziesięć lat niezależnie od tego, czy zwolniono go z zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 111 pkt 1, 6, 15 i 16, czy też wskutek wypowiedzenia przez żołnierza stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej." Podkreślił, że w świetle wykładni językowej, która polega na ustaleniu znaczenia i zakresu wyrażeń tekstu prawnego ze względu na język, w którym zostały sformułowane, należy przyjąć, iż zaimek "albo" użyty w tym przepisie oznacza alternatywę rozłączną (wykluczającą) w przeciwieństwie do zaimka "lub", który oznaczałby alternatywę łączną. Zaimek "albo", odczytywany zgodnie z zasadami logiki prawniczej jako alternatywa rozłączna, rozwiewa wątpliwości, że są dwie odrębne grupy podstaw, których zaistnienie daje 50% kwoty odprawy, tzn. że żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 111 pkt 1, 6, 15 i 16 (pierwsza grupa podstaw) albo wskutek wypowiedzenia przez żołnierza stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, jeżeli pełnił on zawodową służbę wojskową przez okres krótszy niż dziesięć lat (druga podstawa) - przysługuje 50 % kwoty odprawy. Odnosząc się z kolei do tej części odwołania, w której strona kwestionuje brak rozstrzygnięcia w przedmiocie dodatkowego uposażenia rocznego, organ wyjaśnił, że ten sam zarzut skarżący zawarł w swoim wystąpieniu zatytułowanym "odwołanie", które wpłynęło do Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego w dniu 27 grudnia 2011 r. Organ pierwszej instancji potraktował ten dokument jako wniosek o wydanie decyzji w sprawie wypłaty dodatkowego uposażenia rocznego i w odpowiedzi na to wystąpienie Szef Zarządu [...] w dniu [...] grudnia 2011 r. wydał decyzję Nr [...], odmawiającą przyznania dodatkowego uposażenia rocznego. A. R. (zwany dalej także jako "skarżący") od decyzji Szefa Sztabu Generalnego WP nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenia w całości oraz decyzji organu I instancji w jej zaskarżonej części, obejmującej punkt 1 decyzji, w którym organ przyznał odprawę w wysokości 300% kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby oraz orzeczenie w tym zakresie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie co do istoty sprawy poprzez zmianę decyzji i przyznanie mu odprawy w wysokości 600% kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby wraz z ustawowymi odsetkami od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej do dnia zapłaty, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania od organu, który wydał zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu skargi wskazał na "wadliwość zaskarżonej decyzji w zakresie błędnej wykładni i niewłaściwe zastosowanie art. 94 ust. 5 wojskowej ustawy pragmatycznej. Wskazał, że z treści art. 94 ust. 5 cyt. ustawy wynikają ustawowe przesłanki obniżenia kwoty odprawy, o której mowa w art. 94 ust. 1 i 2, do wysokości 50% tej odprawy, które prowadzą - w szczególności - do wniosku, że druga z przesłanek, określona w tym przepisie, związana jest z długością okresu, w jakim zwolniony ze służby żołnierz pełnił zawodową służbę wojskową. Obniżenie kwoty odprawy do wysokości 50% następuje w przypadku żołnierza zawodowego, którego okres zawodowej służby wojskowej jest krótszy niż 10 lat. Dlatego prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, iż żołnierzowi zawodowemu przysługuje 50% kwoty odprawy wtedy – i tylko wtedy – gdy pełnił służbę zawodową przez okres krótszy niż 10 lat, niezależnie od tego, czy zwolniono go z zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 111 pkt 1, 6, 15 i 16 ustawy, czy też wskutek wypowiedzenia przez żołnierza stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Powyższe stanowisko potwierdza, w jego ocenie, załączona do akt sprawy "Analiza lingwistyczna wypowiedzenia językowego zawartego w art. 94 ust. 5 omawianej ustawy", opracowana przez biegłą sądową w zakresie językoznawstwa dr J. P., a także orzecznictwo sądów administracyjnych, na dowód czego powołał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2010 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 2113/09. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że "u podstaw stanowiska organu odwołującego legł stan faktyczny, czyli zwolnienie oficera wskutek otrzymania oceny niedostatecznej z opiniowania okresowego oraz brzmienie literalne przepisów ustawy pragmatycznej o ograniczeniu wysokości odpraw dla określonej kategorii (zbioru) żołnierzy, tj. art. 94 ust. 5 ustawy". W piśmie procesowym z dnia 21 maja 2012 r. skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko oraz dodatkowo podkreślił, że dokonując wykładni przepisu należy zwrócić w pierwszej kolejności uwagę na jego brzmienie językowe i gramatyczne, czyli brzmienie literalne, które jednoznacznie wskazuje, że organ dokonał nieprawidłowej wykładni spornego przepisu art. 94 ust. 5 wojskowej ustawy pragmatycznej. Zwrócił też uwagę, że potwierdzeniem prawidłowości jego dotychczasowego stanowiska są także wyroki sądów w sprawie innych należności pieniężnych, należnych żołnierzom zawodowym z tytułu ich służby wojskowej poza granicami kraju. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, co wymaga podkreślenia, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej także jako: "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co istotne, sądy administracyjne nie oceniają rozstrzygnięć organu administracji po kątem jego słuszności czy też celowości, jak również nie rozpatrują sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Skarga badana pod tym kątem, w ocenie Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślenia wymaga, że stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości, zaś istota sporu między stronami sprowadza się do rozbieżnej interpretacji art. 94 ust. 5 wojskowej ustawy pragmatycznej, który brzmi: "5. Żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 111 pkt 1, 6, 15 i 16 albo wskutek wypowiedzenia przez żołnierza stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, jeżeli pełnił on zawodową służbę wojskową przez okres krótszy niż dziesięć lat - przysługuje 50 % kwoty odprawy, o której mowa w ust. 1 i 2.". Skarżący z brzmienia powyższego przepisu wywodzi, że skoro pełnił zawodową służbę wojskową przez okres czasu dłuższy niż 10 lat (co jest w sprawie bezsporne, gdyż pełnił służbę zawodową łącznie przez okres 33 lata, 4 miesiące i 1 dzień), to odprawa winna mu zostać naliczona zgodnie z art. 94 ust. 1 pkt 3 w zw. z ust. 2 i 3 komentowanej ustawy, albowiem ograniczenie do wysokości 50% odprawy, o której mowa w ust. 1 i 2 art. 94 ustawy, dotyczy tylko i wyłącznie przypadku, jeżeli oficer pełnił służbę zawodową przez okres krótszy niż dziesięć lat. Inaczej mówiąc, żołnierzowi zawodowemu przysługuje 50% kwoty odprawy wtedy – i tylko wtedy – gdy pełnił służbę zawodową przez okres krótszy niż 10 lat, niezależnie od tego, czy zwolniono go z zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 111 pkt 1, 6, 15 i 16 ustawy, czy też wskutek wypowiedzenia przez żołnierza stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Taka interpretacja przepisu ma wsparcie, w ocenie skarżącego, w załączonej do akt sprawy analizie lingwistycznej, której konkluzja sprowadza się do tezy, że "z treści art. 94 ust. 5 wynika, że żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 111 pkt 1, 6, 15 i 16, jeżeli pełnił on zawodową służbę wojskową przez okres dłuższy niż 10 lat (np. 11 lat i dłużej) – przysługuje 100% odprawy, o której mowa w ust. 1 i 2 art. 94" (por. wnioski końcowe analizy lingwistycznej z dnia 15 grudnia 2011 r. – w aktach adm. sprawy). W ocenie Sądu powyższa interpretacja jest błędna i rażąco narusza treść art. 94 ust. 5 komentowanego przepisu ustawy. Z przepisu tego wynika bowiem wprost, że ustawodawca przewidział ograniczenie w wysokości 50% odprawy , o której mowa w art. 94 ust. 1 i 2 ustawy, w następujących przypadkach: 1) jeśli żołnierz został zwolniony z zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 111 pkt 1 ustawy, tj. zrzekł się obywatelstwa polskiego; 2) jeśli żołnierz został zwolniony z zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 111 pkt 6 ustawy, tj otrzymał niedostateczną ogólną ocenę w opinii służbowej; 3) jeśli żołnierz został zwolniony z zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 111 pkt 15 ustawy, tj. na podstawie prawomocnego ukarania przez organ właściwego samorządu zawodowego karą zawieszenia lub pozbawienia prawa wykonywania zawodu (specjalności zawodowej); 4) jeśli żołnierz został zwolniony z zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 111 pkt 16 ustawy, tj. nieobecności w służbie jednorazowo przez okres trzech dni roboczych, która nie została usprawiedliwiona; albo 5) jeśli żołnierz został zwolniony z zawodowej służby wojskowej wskutek wypowiedzenia przez żołnierza stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, jeżeli pełnił on zawodową służbę wojskową przez okres krótszy niż dziesięć lat. Z przepisu art. 94 ust. 5 wynika zatem, że powyższe pięć przypadków ograniczenia wysokości odprawy do 50% kwoty odprawy, o której mowa w ust. 1 i 2, stanowi odrębne podstawy ograniczenia odprawy. Nie można zatem, jak w gruncie rzeczy chce tego skarżący, dokonywać interpretacji rozszerzającej omawianego przepisu i do przepisów, o których mowa w art. 111 pkt 1, 6, 15 i 16 ustawy, dodatkowo wprowadzić przesłankę okresu pełnienia służby, gdyż ta jest zastrzeżona jedynie do sytuacji zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej wskutek wypowiedzenia przez niego stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej; w takim przypadku, jeśli żołnierz pełnił służbę zawodową przez okres krótszy niż dziesięć lat, przysługuje mu "jedynie" 50% kwoty odprawy, o której mowa w ust. 1 i 2 art. 94 ustawy. W ocenie Sądu regulacja wyrażona w art. 94 ust. 5 jest świadomym i racjonalnym przejawem ustawodawcy, który uznał, że w przypadku zwolnienia żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej wskutek: zrzeczenia się obywatelstwa polskiego, otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii wojskowej, prawomocnego ukarania przez organ właściwego samorządu zawodowego karą zawieszenia lub pozbawienia prawa wykonywania zawodu, nieobecności w służbie jednorazowo przez okres trzech dni roboczych, która nie została usprawiedliwiona albo wskutek wypowiedzenia przez żołnierza stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, jeżeli pełnił on zawodową służbę wojskową przez okres krótszy niż dziesięć lat, to winien ponieść swoistego rodzaju "sankcję" w postaci ograniczenia kwoty odprawy – w wymienionych przypadkach – w wysokości 50% takiej należności. Dodać należy, że ustawodawca w przepisie art. 94 ust. 6 przewidział także dalej idące konsekwencje, a mianowicie, że w określonych przypadkach odprawa w ogóle nie przysługuje żołnierzowi. Jeśli bowiem żołnierz zostanie zwolniony z zawodowej służby wojskowej z powodu utraty stopnia wojskowego albo degradacji, prawomocnego orzeczenia o wymierzeniu kary dyscyplinarnej usunięcia z zawodowej służby wojskowej, prawomocnego orzeczenia środków karnych pozbawienia praw publicznych, wydalenia z zawodowej służby wojskowej lub zakazu wykonywania zawodu żołnierza zawodowego albo skazania prawomocnym wyrokiem sądu na karę pozbawienia wolności (aresztu wojskowego) bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, to wówczas odprawa, o której mowa w art. 94 ust. 1 i 2, w ogóle nie przysługuje – i to także bez względu na okres pełnienia służby (tj. analogicznie, jak w przypadkach wymienionych w art. 111 pkt. 1, 6, 15 i 16.). Reasumując powyższe rozważania w realiach rozpoznawanej sprawy, zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy prawidłowo zastosowały w stanie faktycznym sprawy przepis art. 94 ust. 5 wojskowej ustawy pragmatycznej. Jak już bowiem zaznaczono wcześniej, w sprawie bezspornym jest, że skarżący został zwolniony z zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 111 pkt 6 ustawy, tj. otrzymania niedostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej i w związku z tym przysługuje mu 50% kwoty odprawy, czyli 300% (zamiast 600%) uposażenia należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Sąd podzielił tym samym stanowisko organu, że interpretowanie przepisu art. 94 ust. 5 ustawy w inny sposób, niż wynika to z jego literalnego brzmienia, godziłoby w przyjęte reguły wykładni językowej. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, a zwłaszcza, iż organ odwoławczy nie wziął pod uwagę wniosków wypływających z "analizy lingwistycznej" biegłego sądowego z dziedziny językoznawstwa, Sąd zauważa, że organ odniósł się w uzasadnieniu swojej decyzji do przedmiotowej analizy, tyle tylko, że nie podzielił zaprezentowanego stanowiska w tej sprawie. Sąd podziela pogląd organu, że opinia ta nie może być traktowana jako opinia biegłego w rozumieniu art. 84 k.p.a., gdyż została wydana na prywatne zlecenie strony i w takim przypadku organ potraktował ją jako "inny dowód", przewidziany w art. 75 § 1 k.p.a., który dopuścił do sprawy w celu jej wszechstronnego wyjaśnienia, w myśl art. 80 k.p.a., ale nie był nim związany. W ocenie Sądu, organ w wystarczającym stopniu uzasadnił, dlaczego nie uwzględnił tejże opinii przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. W tym miejscu dodać można, że powołanie biegłego w sprawie jest celowe wówczas, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne. Sąd zauważa, nie wdając się w szersze merytoryczne uzasadnienie, że stosowanie przepisów należy do kompetencji i obowiązków organów administracji państwowej i powoływanie na te okoliczność biegłych stanowi, w myśl dominujących poglądów doktryny, jak i judykatury, co do zasady, naruszenie prawa. Sąd nie podziela także opinii skarżącego, że za trafnością jego wykładni przepisu art. 94 ust. 5 komentowanej ustawy przemawia także orzecznictwo sądów administracyjnych. Powoływany przez skarżącego wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2010 r. (sygn. akt II SA/Wa 2113/09) dotyczy bowiem zupełnie innej sprawy (sprawa dotyczy odmowy wypłaty świadczenia pieniężnego, należnego przez okres roku po zwolnieniu ze służby), a wyrwany z kontekstu uzasadnienia jego fragment nie odnosi się do rozstrzyganej w niniejszej sprawie kwestii. Sąd nie dopatrzył się również podstaw do wzruszenia zaskarżonej decyzji z powodu braku rozstrzygnięcia w przedmiocie dodatkowego uposażenia rocznego. Sprawa ta została bowiem rozstrzygnięta decyzją Nr [...] szefa Zarządu [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., która została doręczona stronie w dniu 11 stycznia 2012 r. Reasumując, w ocenie Sądu, w rozstrzyganej sprawie nie zaistniały przesłanki pozwalające na uchylenie zaskarżonej decyzji ani z przyczyn wskazanych w skardze, ani też z innych powodów lub uchybień, których istnienie Sąd powinien uwzględnić z urzędu. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku.