II SA/Wa 395/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Wojciech Wiktorowski po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.L. z dnia [...] lipca 2011 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K.L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przeniesieniu na niższe stanowisko służbowe postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, 2. oddalić wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływana jako ppsa), prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W treści formularza wniosku K.L. oświadczył, że w prowadzonym wspólnie z żoną gospodarstwie domowym osiąga dochód w wysokości 2117 zł brutto, a źródłem tego dochodu jest przyznane mu świadczenie emerytalne. Natomiast w rubryce 5 formularza – jego uzasadnieniu – skarżący wyjaśnił, że jest emerytem o orzeczonej drugiej grupie inwalidztwa oraz wskazał, że wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] marca 2011 r., sygn. akt [...] zniesiono wspólność ustawową pomiędzy nim a jego żoną. Z tego powodu, jak podał dalej skarżący, to na nim spoczywa obowiązek ponoszenia miesięcznych wydatków w wysokości ok. 1005 zł oraz pozostałych wydatków w rozliczeniu dwumiesięcznym w kwocie ok. 444 zł (rachunki i zaświadczenia skarżący dołączył do wniosku). Z kolei do składników swojego majątku skarżący zaliczył lokal mieszkalny o pow. 63 m2 oraz sześcioletni samochód osobowy marki Citroen, przy czym w odniesieniu do lokalu skarżący stwierdził, iż lokal ten wykupi na własność o ile zgromadzi do [...] października 2011 r. środki w kwocie 12.000 zł W rubryce 10. formularza wniosku ("Dochody") skarżący wpisał wyłącznie własny dochód osiągany z tytułu przyznanego świadczenia emerytalnego. Wobec treści przedstawionych dokumentów źródłowych oraz niewystarczającego oświadczenia w zakresie osiąganego w dwuosobowym gospodarstwie domowym dochodu, pismem z dnia [...] lipca 2011 r., wezwano skarżącego do złożenia oświadczenia o wysokości dochodu osiągniętego przez jego żonę w okresie ostatnich trzech miesięcy ze wskazaniem źródła lub źródeł tego dochodu oraz dodatkowego oświadczenia o jej stanie majątkowym w zakresie oznaczonym w rubryce 7. i 8. formularza wniosku. Ponadto wezwano wnioskodawcę do przedstawienia wyciągów i wykazów z posiadanych (także przez żonę) rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Jednocześnie wyjaśniono skarżącemu że powoływana przez niego we wniosku, a istniejąca pomiędzy nim a jego żoną rozdzielność majątkowa (załączony do wniosku w kopii ww. wyrok Sądu Rejonowego) nie wyłącza stosowania tych przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, których treść odnosi się do małżonków niezależnie od obowiązującego ich ustroju majątkowego (v. art. 27 – 30 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Skarżącemu udzielono także informacji, że wobec powyższego należy uzupełnić oświadczenie zawarte we wniosku o oświadczenie o stanie majątkowym żony oraz osiąganym przez nią dochodzie. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący złożył dodatkowe dokumenty dotyczące kosztów zakupu mieszkania (dowód wpłaty ceny sprzedaży na rzecz gminy miejskiej K. oraz fakturę VAT wystawioną przez kancelarię notarialną) i zaznaczył, że z tego tytułu zobowiązany jest do zwrotu, pożyczonych na ten cel, środków pieniężnych w wysokości 2102, 80 zł. Skarżący przedstawił także wyciąg z własnego rachunku bankowego za okres od [...] maja 2011 r. do [...] sierpnia 2011 r. W zakresie wezwania do przedstawienia oświadczeń dotyczących stanu majątkowego i dochodów żony, skarżący oświadczył jedynie (pismo z dnia [...] sierpnia 2011 r.), że udział żony w zaspokajaniu potrzeb rodziny sprowadza się do systematycznego łożenia na wyżywienie, środki czystości, ubrania itp. Ponadto skarżący stwierdził, iż zgodnie z wyjaśnieniami żony istniejąca pomiędzy małżonkami rozdzielność majątkowa uprawnia ją do zachowania swoich dochodów do własnej dyspozycji, a sprawa zawisła przed sądem administracyjnym nie dotyczy jej finansowo. Oceniając złożone oświadczenia skarżącego i jego dalsze wyjaśnienia należy mieć na względzie regulację art. 252 § 1 ppsa, w myśl którego osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Trzeba nadto podkreślić, że zgodnie z art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Tym samym, zgodnie z wolą ustawodawcy, wydanie prawidłowego orzeczenia w zakresie prawa pomocy możliwe jest tylko wówczas, gdy brak jest jakichkolwiek wątpliwości co do sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony. W niniejszej sprawie ten warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został jednak spełniony. Wprawdzie skarżący odniósł się do skierowanego do niego wezwania, niemniej jednak treść udzielonej odpowiedzi nie usunęła zaistniałych w sprawie wątpliwości. Przede wszystkim skarżący nie wykazał w sposób wystarczający swoich możliwości płatniczych wynikających z prowadzenia wraz z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. W okolicznościach niniejszej sprawy dokumentem takim nie może bowiem być prawomocny wyrok znoszący majątkową wspólność małżeńską, czy złożone przez skarżącego oświadczenie o sposobie wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego. O ile ww. dokument (wyrok) ma bezpośredni wpływ na zakres odpowiedzialności majątkowej skarżącego względem osób trzecich, to nie poświadcza on rzeczywistej sytuację majątkowej w gospodarstwie domowym skarżącego, a w konsekwencji także i jego możliwości płatniczych. Oceniając sytuację majątkową i możliwości płatnicze skarżącego nie można bowiem uczynić tego w oderwaniu od treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jako że zgodnie z tym przepisem małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz treści art. 27, który konkretyzuje obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny i rozkłada go w równym stopniu na obojgu małżonkach z tą dodatkową uwagą, że sam zakres obowiązku małżonków przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny wyznaczają ich siły, tj. możliwości wypełnienia obowiązku, wynikające ze stanu fizycznego i psychicznego każdego z małżonków oraz możliwości zarobkowe i majątkowe każdego z nich. W świetle powyższych unormowań nie ma zatem znaczenia powoływana przez skarżącego, a istniejąca pomiędzy nim a jego żoną, rozdzielność majątkowa, bowiem ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków (v. art. 27 – 30 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Obowiązki te mają zatem podstawowe znaczenie dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ w każdym przypadku prowadzenia gospodarstwa domowego wspólnie z małżonkiem dochód i określony stan majątkowy jednego małżonka odciąża finansowo drugiego z małżonków i zwiększa jego możliwości płatnicze. Natomiast stopień w jakim to odciążenie następuje można ocenić dopiero po wskazaniu wysokości dochodu i stanu majątkowego drugiego małżonka. Z tego też powodu okoliczność, że sprawa zawisła przed sądem administracyjnym dotyczy praw i obowiązków skarżącego, a nie jego żony, nie zwalnia skarżącego z obowiązku wykazania jej dochodu i stanu majątkowego. Skoro zatem skarżący nie udokumentował rzeczywistego stanu majątkowego i dochodów żony, to samo wykazanie kwot wydatków w prowadzonym wspólnie gospodarstwie domowym nie jest miarodajne do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. Należy również zauważyć, że skarżący składając do akt formularz wniosku, a następnie dokumenty źródłowe, nie przekazał jakiejkolwiek informacji, która stanowiłaby podstawę do uznania, że prowadzi on gospodarstwo domowe z wyłączeniem faktycznej i finansowej pomocy żony (orzeczona separacja, rozwód, czy nawet separacja faktyczna). Co więcej, z formularza wniosku oraz dodatkowego oświadczenia skarżącego zamieszczonego w piśmie z dnia [...] sierpnia 2011 r. bezspornie wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, a żona osiąga dochód. W konsekwencji, K.L. nie usunął budzącego wątpliwości oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a tym samym nie wykazał przesłanek określonych w art. 246 § 1 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, postanowiono, jak w pkt 1 sentencji. Rozpoznając z kolei wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, w pierwszej kolejności należy wskazać, iż w myśl art. 239 pkt 1 lit. "d" ppsa, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach ze stosunków pracy i stosunków służbowych. Do tej kategorii spraw zalicza się także sprawa ze skargi K.L., ponieważ przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przeniesieniu na niższe stanowisko służbowe w Policji, a więc akt administracyjny ściśle dotyczący praw i obowiązków wynikających ze stosunku służbowego policjanta. Trzeba podkreślić, że zwolnienie to ma charakter ustawowy, co oznacza, że strona skarżąca działanie organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych już od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (wniesienia skargi) poprzez cały tok tego postępowania, zarówno przed sądem pierwszej instancji – wojewódzkim sądem administracyjnym – jak i przed sądem II instancji – Naczelnym Sądem Administracyjnym. Tym samym, w sytuacji ustawowego zwolnienia nie wydaje się w tym zakresie odrębnego orzeczenia, bowiem skutek w postaci zwolnienia od kosztów sądowych nastąpił już w momencie wniesienia skargi, a w konsekwencji złożony w tym właśnie zakresie przez stronę wniosek podlega oddaleniu. Dlatego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ppsa, postanowiono, jak w pkt 2 sentencji.