II SA/Wa 3977/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Joanna Kube, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 marca 2022 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oddala skargę Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] czerwca 2021 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek T. D. (dalej: "wnioskodawca", "skarżący") o przyznanie świadczenia rodzicielskiego. We wniosku ww. wskazał, iż matka porzuciła dzieci w 1996 r., adres i miejsce jej przebywania nie są znane. W sprawie rozwodowej nie wystąpiła o opiekę nad dziećmi, nie płaciła też zasądzonych alimentów. Wnioskodawca podał, że zapewniał środki na utrzymanie dzieci oraz ich naukę. Decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ"), powołując w podstawie prawnej art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2021 r., poz. 419), odmówił przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego na rzecz T. D.. W uzasadnieniu organ powołał ww. przepis wskazując, że dla przyznania ojcu ww. świadczenia wszystkie wymienione w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Jedną z nich jest wychowanie przez ojca co najmniej czworo dzieci - w przypadku śmierci matki dzieci albo porzucenia dzieci przez matkę lub w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę. Organ zaznaczył przy tym, że wychowanie oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem. Proces wychowawczy obejmuje pieczę nad osobą dziecka, pieczę nad majątkiem dziecka oraz prawo do jego wychowania z poszanowaniem jego godności i praw. Zasadą jest, że proces wychowawczy powstaje z chwilą urodzenia dziecka i zazwyczaj ustaje z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletności. Długotrwałość wychowania należy rozumieć jako proces, który łączy się z systematycznością sprawowania ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dziecka. Dalej organ wskazał, że wnioskodawca nie udokumentował faktu porzucenia dzieci przez matkę ani długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę przed wyrokiem Sądu z dnia [...] grudnia 1998 r. Wobec przedłożonych dokumentów można uznać, że wnioskodawca wychowywał dzieci z chwilą orzeczenia Sądu o powierzeniu opieki nad dziećmi, tj. od [...] grudnia 1998 r. W tej dacie dwoje najstarszych dzieci było już pełnoletnich a pozostałe dzieci: W. i J. miały ukończone odpowiednio 13 i 10 lat. Nie można zatem uznać, że został spełniony warunek konieczny do przyznania prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego w postaci wychowania czworga dzieci, tj. uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki od urodzenia do osiągnięcia pełnoletności. Pismem z dnia 3 listopada 2021 r. T. D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS podnosząc, iż wbrew twierdzeniom organu sprawował opiekę nad dziećmi w sposób ciągły, od urodzenia do czasu ukończenia przez dzieci nauki, tj. w przypadku syna M. do 20-tego roku życia, a w przypadku córki U. do 19-tego roku życia. Nie znajduje zatem uzasadnienia stanowisko organu, że wychowywanie dzieci miało miejsce dopiero od daty orzeczenia przez Sąd rozwiązania związku małżeńskiego z matką dzieci. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zaznaczył, że przyznana mu emerytura pozwala jedynie na zakup lekarstw, które musi zażywać w związku z przebytym w dniu [...] sierpnia 2021 r. zawałem serca. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 16 stycznia 2022 r. skarżący podniósł, że orzeczenie Sądu z dnia [...] grudnia 1998 r. formalnie zakończyło i prawnie usankcjonowało powierzenie mu wychowywania dzieci i było skutkiem porzucenia dzieci przez matkę, które miało miejsce dużo wcześniej. Zaznaczył również, że orzeczenie rozwiązania związku małżeńskiego z jego winy nastąpiło na jego wniosek w celu szybkiego zakończenia postępowania w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Kontrola ta jest dokonywana według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, przy czym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, zgodnie z którym świadczenie może być przyznane matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci lub ojcu, który wychował co najmniej czworo dzieci, w przypadku śmierci matki dzieci albo porzucenia dzieci przez matkę lub w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę. Świadczenie może być przyznane osobom, o których mowa w ust. 1, zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadającym po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 10 lat, jeżeli są: obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającymi prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, lub cudzoziemcami legalnie przebywającymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 2). Świadczenie może być przyznane matce po osiągnięciu wieku 60 lat albo ojcu po osiągnięciu wieku 65 lat, w przypadku gdy nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania (ust. 3). Świadczenie przysługuje pod warunkiem zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w trakcie jego pobierania (ust. 4). Z treści tych przepisów wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie ojcu dzieci przedmiotowego świadczenia, a które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, ojciec musi wychować co najmniej czworo dzieci - w przypadku śmierci matki dzieci albo porzucenia dzieci przez matkę lub w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę; po drugie, musi posiadać określony związek z krajem; po trzecie, musi osiągnąć określony wiek oraz po czwarte, nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, przy czym nie jest uprawniony do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Ustawa uzależnia więc przyznanie ww. świadczenia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech przesłanek. Pierwsza z powyższych przesłanek mówi o "wychowaniu" co najmniej czworo dzieci. W przepisie art. 2 pkt 9 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym przewidziano, że "wychowanie" oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem. Powyższa definicja ustawowa nie precyzuje, kiedy zachodzi stan "wychowania" dziecka, lecz normuje jedynie sposób, w jaki ma postępować dana osoba względem dziecka, by móc w przyszłości ubiegać się o rodzicielskie świadczenie uzupełniające stanowiąc, że poprzez fakt, iż postępowała w stosunku do dziecka w taki właśnie sposób (jak nakazuje to ustawodawca), można w stosunku do niej przyjąć, że dziecko "wychowała". Zgodnie jednak z ugruntowanym poglądem orzecznictwa, które odwołuje się do uzasadnienia projektu ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, o zrealizowaniu procesu wychowania można mówić wówczas, gdy dziecko jest na tyle rozwinięte i ukształtowane, że może w miarę samodzielnie funkcjonować w bieżącym życiu, w grupie społecznej, w społeczeństwie (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 2021 r. sygn. akt I OSK 569/20; z dnia 27 października 2021 r. sygn. akt 1540/20; z dnia 15 września 2021 r. sygn. akt III OSK 2326/21; z dnia 6 października 2021 r. sygn. akt III OSK 4717/21; publ. CBOSA). Ponadto, jak wynika z omawianej przesłanki, ojciec będzie mógł skorzystać z prawa do przedmiotowego świadczenia w przypadku śmierci matki dzieci, porzucenia dzieci przez matkę lub w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę. W ocenie organu powyższe okoliczności nie zostały w niniejszej sprawie wykazane. Skarżący nie udokumentował bowiem faktu porzucenia dzieci przez matkę ani długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę przed wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] grudnia 1998 r. (sygn. akt [...]). W konsekwencji, organ przyjął, że skarżący wychowywał dzieci z chwilą orzeczenia Sądu o powierzeniu opieki nad dziećmi, tj. od [...] grudnia 1998 r. W tej dacie dwoje najstarszych dzieci było już pełnoletnich a pozostałe dzieci: W. i J. miały ukończone odpowiednio 13 i 10 lat. W świetle powyższego uprawnione jest stanowisko organu, zgodnie z którym warunek konieczny do przyznania prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego - w postaci wychowania co najmniej czworga dzieci w przypadku porzucenia dzieci przez matkę lub długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę - nie został spełniony. Zaznaczyć należy, że w toku postępowania skarżący podnosił, iż porzucenie dzieci przez matkę miało miejsce przed wydaniem ww. wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] grudnia 1998 r., tj. w 1996 r. (v. wniosek o rodzicielskie świadczenie uzupełniające - k. 3 akt admin.). Na potwierdzenie tego stanowiska skarżący nie przedstawił jednak żadnych innych dokumentów, nie wykazał również tych okoliczności w oparciu o inne środki dowodowe. Zaznaczyć przy tym należy, że postępowanie w sprawie przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego jest postępowaniem na wniosek. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie tego świadczenia spoczywa zatem na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Na marginesie zauważyć również należy, że nawet hipotetyczne przyjęcie 1996 r. jako daty porzucenia dzieci przez matkę, nie mogłoby wpłynąć w zasadniczy sposób na ocenę okoliczności sprawy w świetle art. 3 ust. 1 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W dacie tej dwoje spośród czworga dzieci skarżącego ukończyło już bowiem 17 lat (syn M.) i 16 lat (córka U.). W świetle powyższego uznać należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, zaś argumenty i wnioski skargi nie zasługują na uwzględnienie. Organ miał podstawy do przyjęcia, że warunek konieczny do przyznania skarżącemu prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego w postaci wychowania co najmniej czworga dzieci, tj. uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki od urodzenia do osiągnięcia samodzielności, nie zachodzi w niniejszej sprawie. Podnoszona w skardze okoliczność, że skarżący pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Końcowo odnośnie treści odpowiedzi na skargę i zawartego w niej stwierdzenia, że "(...) został spełniony przez skarżącego warunek konieczny do przyznania świadczenia (...), zauważyć należy, iż sformułowanie to jest najprawdopodobniej wynikiem omyłki pisarskiej. Co jednak istotne, przedmiotem oceny Sądu nie jest odpowiedź na skargę, lecz zaskarżony akt administracyjny, tj. decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] października 2021 r., która nie budzi wątpliwości co do podjętego rozstrzygnięcia oraz jego uzasadnienia. Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 119 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.