II SA/Wa 4019/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), Protokolant referent stażysta Katarzyna Jaszczołt, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2022 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (zwany dalej Prezesem KRUS/organem) decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...] (zwaną dalej decyzją z dnia [...] października 2021 r.) po rozpatrzeniu wniosku Pani M. Ł. (zwanej dalej wnioskodawcą/skarżącą) z dnia [...] lipca 2021 r. odmówił prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku. Ustalono, że decyzją z dnia [...] maja 2005 r. Oddział [...] KRUS w W. odmówił prawa do renty rodzinnej dla córki M. Ł. po zmarłym w dniu [...] kwietnia 2005 r., ojcu J. Ł.. Organ stwierdził, że w dacie zgonu ojciec skarżącej nie spełniał warunków do emerytury rolniczej i renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy określonych w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2021 r. poz. 266 ze zm. zwanej dalej ustawą). Pan J. Ł. podlegał ubezpieczeniu społecznemu od 1 stycznia 1987 r. do 31 sierpnia 1989 r. jako domownik, a w okresie od 1 września 1989 r. do 31 stycznia 1995 r. i od 1 lutego 1996 r. do 30 czerwca 2001 r. jako rolnik. W maju 2001 r. sprzedał posiadane gospodarstwo rolne o pow. ok. 2 ha i do 9 kwietnia 2005 r. pracował dorywczo, zmarły w chwili śmierci nie miał ustalonego prawa do emerytury rolniczej lub renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, jak również w chwili śmierci nie spełniał warunków do ich uzyskania. W dniu [...] czerwca 2005 r. Pani I. Ł. (obecnie L. - matka małoletniej wówczas skarżącej) wystąpiła do Prezesa KRUS o przyznanie dla skarżącej renty rodzinnej rolniczej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu J. Ł.. Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. Prezes KRUS przyznał prawo do renty rodzinnej rolniczej w drodze wyjątku I. Ł. dla skarżącej na okres od 1 lipca 2005 r. do 30 czerwca 2017 r. Kolejną decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. Prezes KRUS przyznał prawo do renty rodzinnej rolniczej w drodze wyjątku dla skarżącej na okres od 1 sierpnia 2017 r. do 31 sierpnia 2021 r., tj. do ukończenia Technikum w Zespole Szkół Ekonomicznych w K. Skarżąca w dniu [...] lipca 2021 r. już jako pełnoletnia wystąpiła z wnioskiem o rentę rodzinną rolniczą w drodze wyjątku po zmarłym ojcu J. Ł.. We wniosku podniosła fakt kontynuacji nauki (w dniu [...] października 2021 r. przedłożyła za świadczenie wydane przez Wyższą Szkołę [...] w L., z którego wynika, że jest słuchaczką jednolitych studiów magisterskich w trybie niestacjonarnym). Przewidywany termin ukończenia studiów wrzesień 2026 r. Prezes KRUS stwierdził, że zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy, organ może przyznać w drodze wyjątku m.in. rentę rodzinną członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Wskazał, że przesłankami, które warunkują przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, są brak niezbędnych środków utrzymania, niemożność ich uzyskania ze względu na wiek lub stan zdrowia oraz niemożność uzyskania prawa do świadczenia ustawowego wskutek szczególnych okoliczności. Podniósł, że przesłanki te muszą wystąpić łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Organ zauważył, że stany faktyczne oceniane w decyzjach z dnia [...] lipca 2005 r. i następnie z dnia [...] sierpnia 2017 r. przemawiały za przyznaniem skarżącej renty rodzinnej w drodze wyjątku na okres od 1 lipca 2005 r. do 30 czerwca 2017 r. i na okres od 1 sierpnia 2017 r. do 31 sierpnia 2021 r. Podniósł, że Prezes KRUS pomimo tego, że ojciec skarżącej w dacie zgonu nie spełniał warunków do świadczenia z mocy ustawy, ww. decyzjami przyznał wnioskodawczyni prawo do renty rodzinnej ostatecznie do 31 sierpnia 2021 r., tj. do czasu ukończenia przez skarżącą technikum w Zespole Szkół Ekonomicznych w K. Podkreślił, że renta rodzinna ma na celu zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobie nieposiadającej ojca lub matki, umożliwiających zdobycie wykształcenia ułatwiającego start w dorosłe życie. Organ wskazał, że z zaświadczenia wydanego w dniu [...] października 2021 r. przez Wyższą Szkole [...] w L. wynika, że skarżąca jest słuchaczką 5-letnich studiów magisterskich na kierunku Psychologia w trybie niestacjonarnym. Przewidywany termin ukończenia nauki: wrzesień 2026 r. Zdaniem organu skarżąca ma zawód umożliwiający podjęcie zatrudnienia. Ponadto jak wynika z ww. zaświadczenia skarżąca podjęła naukę w trybie niestacjonarnym, co również ułatwia możliwość podjęcia zatrudnienia. Powołując się na wyrok NSA w Warszawie z 13 września 2001 r., II S.A. 226/01 stwierdził, że pełnoletni uczniowie i studenci pobierający naukę zarówno w systemie dziennym, jak i zaocznym mogą podjąć zatrudnienie w celu zapewnienia sobie niezbędnych środków utrzymania. Przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie nie jest kontynuowanie nauki, lecz taki wiek lub stan zdrowia, który uniemożliwia w ogóle podjęcie pracy. W ocenie organu podnoszony przez skarżącą we wniosku fakt podjęcia nauki nie jest podstawą do przyznania renty rodzinnej rolniczej w drodze wyjątku i w związku z tym w ocenie organu nie znaleziono przesłanek do przyznania prawa do renty rodzinnej na podstawie art. 55 ustawy. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca, zarzucając: 1. błędną wykładnię art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznemu rolników (Dz.U. z 2021 r poz. 266 ze zm.); 2. pominięcie art. 68. ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118); 3. naruszenie art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 1960 nr 30 poz. 168 zwanego dalej K.p.a.), poprzez błędną analizę materiału dowodowego; 4. obrazę art. 35 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. K.p.a., poprzez błędną analizę materiału dowodowego w zakresie załatwienia sprawy w terminie. Wskazała, że decyzję o przyznaniu świadczenia wyjątkowego może podjąć wyłącznie Prezes KRUS - jego przyznanie jest oparte na uznaniu administracyjnym. Podniosła, że taką rentę skarżąca otrzymała po zmarłym ojcu w 2005 r. Jej zdaniem była uprawniona do renty wyjątkowej, a nie zmieniły się okoliczności stanowiące podstawę do jej otrzymania. Wskazuje, że na podstawie art. 68 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, prawo do renty rodzinnej mają osoby uprawnione po zmarłym do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia. Jej zdaniem przesłanka wskazana przez KRUS art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznemu rolników, dotyczy sytuacji, gdy renta przyznawana byłaby pierwszą. W sytuacji skarżącej jest to przedłużenie decyzji z uwagi na kontynuowanie nauki - a jeżeli zgodnie z art. 68 ust. 2 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych skarżąca byłaby na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty rodzinnej należy przedłużyć do zakończenia tego roku studiów nawet jeżeli miałaby ukończone 25 lat. Uznała, że otrzymywała rentę po zmarłym ojcu, który płacił składki do czasu choroby na nowotwór i śmierci z tego powodu. Ciężka choroba przyczyniła się do zaprzestania pracy i w związku z tym brakiem środków na opłatę składek ubezpieczenia KRUS. Jej zdaniem w zaskarżanej decyzji Prezes KRUS według uznania zastosował tylko te normy prawne ustawy, które według swojej oceny uznał za wystarczające. Uznała, że przesłanki art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznemu rolników, były spełnione przez skarżącą w momencie przyznania renty po śmierci jej ojca, tj. w 2005 r., o czym wskazuje decyzja z dnia [...] lipca 2005 r., gdzie była czterolatką, a jej matka pozostała bez żadnych środków do życia. Wydając decyzje w dniu [...] sierpnia 2017 r. KRUS przedłużył do czasu kontynuowania nauki - opierając się na sytuacji, która nie tyle się nie zmieniła w chwili obecnej, co nawet pogorszyła z uwagi na chorobę ojczyma, który oczekuje na rentę chorobową, a które to dokumenty zostały złożone do akt sprawy KRUS. Zaznaczyła, że nie ma możliwości ubiegania się o pomoc na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2004 nr 64 poz. 593), w której to kryterium dochodowe warunkujące przyznanie zasiłku wynosi na osobę w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł - kwota podana zgodnie z § 1 pkt 1 lit, b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.2018.1358). W skardze rozwinięto argumentację. W związku z powyższym wniosła o uwzględnienie skargi oraz o uchylenie decyzji w całości. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przedmiotem skargi jest decyzja organu z dnia [...] października 2021 r. w przedmiocie odmowy prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej "P.p.s.a."). Zaskarżona decyzja Prezesa KRUS nie narusza prawa. W ocenie Sądu, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami k.p.a., a ustalenie Prezesa KRUS, co do braku podstaw do przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku - w stanie faktycznym tej sprawy - jest prawidłowe. Zaskarżoną decyzję, którą odmówiono przyznania renty rodzinnej rolniczej w drodze wyjątku, wydano w oparciu o przepisy art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 55 ust.1 ustawy. Przepis art. 36 ust. 1 pkt 10 przewiduje, że Prezes Kasy wydaje decyzje w sprawach m.in. o których mowa w art. 55 ustawy. Na wstępie należy wskazać, że podstawą materialnoprawną świadczenia, o które wnosi skarżąca jest art. 55 ust. 1 ustawy. Przepis ten wskazuje, iż Prezes Kasy może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Świadczenie to przyznaje się w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiedniego świadczenia z ubezpieczenia emerytalno-rentowego. Należy tu jednak podkreślić, że świadczenie w drodze wyjątku przyznawane na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników dotyczy osób, który były ubezpieczone w tym systemie. W przypadku zaś świadczeń po zmarłym przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest uzależnione od tego, czy zmarły był ubezpieczony w systemie ubezpieczeń społecznych rolników. Nie może więc domagać się świadczenia osoba, która tylko mieszka na wsi albo kiedyś w dzieciństwie, czy nawet na początku swojej pracy zawodowej pracowała na roli, ale nie była ubezpieczona. Ustawa wyraźnie wiąże przyznanie świadczenia z faktem opłacania składek. Jeśli się ich nie opłacało, nie można skutecznie domagać się świadczenia. Organ stwierdził, że renta rodzinna ma na celu zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobie nieposiadającej ojca lub matki, umożliwiających zdobycie wykształcenia ułatwiającego start w dorosłe życie. Prezes Kasy stwierdził, że pomimo tego, że ojciec skarżącej w dacie zgonu nie spełniał warunków do świadczenia z mocy ustawy, decyzjami z dnia [...] lipca 2005 r., z dnia [...] sierpnia 2017 r. przyznał skarżącej prawo do renty rodzinnej, którą pobierała ww. do 31 sierpnia 2021 r. Jego zdaniem stan faktyczny oceniany w decyzji z dnia [...] lipca 2005 r. przemawiał za wydaniem decyzji pozytywnych dla skarżącej w celu ułatwienia startu w dorosłe życie. Organ wskazał, że obecnie skarżąca jest osobą pełnoletnią, ukończyła technikum w Zespole Szkół Ekonomicznych w K., a tym samym ma zawód umożliwiający podjęcie zatrudnienia. Ponadto powołując się na wyrok NSA w Warszawie z 13 września 2001 r., II S.A. 226/01, stwierdził, że pełnoletni uczniowie i studenci pobierający naukę zarówno w systemie dziennym, jak i zaocznym mogą podjąć zatrudnienie w celu zapewnienia sobie niezbędnych środków utrzymania. Z zaświadczenia wydanego w dniu [...] października 2021 r. przez Wyższą Szkole [...] w L. wynika, że skarżąca jest słuchaczką 5-letnich studiów magisterskich na kierunku Psychologia w trybie niestacjonarnym. Przewidywany termin ukończenia nauki: wrzesień 2026 r.  Sąd podziela stanowisko organu twierdzącego, że fakt podjęcia nauki nie jest podstawą do przyznania renty rodzinnej rolniczej w drodze wyjątku i w związku z tym nie znaleziono przesłanek do przyznania prawa do renty rodzinnej na podstawie art. 55 ustawy. Zarzuty skargi Sąd uznał za niezasadne. Organ nie naruszył w tej sprawie ani art. 35 i 80 k.p.a. ani przepisów prawa materialnego art. 55 ust. 1 ustawy i powołanego w skardze art. 68. ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118). Zdaniem Sądu organ przeprowadził wnikliwe postępowanie co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Uzasadnienie decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a. i nie pozostawia wątpliwości co do przyczyn, z powodu których organ nie znalazł podstaw do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Podniesione w skardze naruszenie przepisu art. 68 ust. 2 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie może odnieść wskazanego przez skarżącą skutku. Sprawa skarżącej była rozpatrywana w trybie art. 55 ust. 1 ustawy a więc w trybie wyjątku. W tym stanie rzeczy powoływany przez skarżąca zarzut naruszenia przepisu art. 68 ust. 2 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie jest zasadny. W trybie przewidzianym w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych rozpatrywane są wnioski osób uprawniony do otrzymania świadczeń wynikających z tej ustawy. Jak wskazano w zaskarżonej i powołanych w niej decyzjach zmarły ojciec skarżącej w chwili śmierci nie miał ustalonego prawa do emerytury rolniczej lub renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, jak również w chwili śmierci nie spełniał warunków do ich uzyskania. Jak słusznie wskazał organ, powołując się na utrwalone już orzecznictwo powoływane m.in. przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 5 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1771/14, świadczenie przyznawane w drodze wyjątku jest świadczeniem przyznawanym w szczególnym trybie i w szczególnych sytuacjach. Nie jest ono świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok NSA z 11 września 2001 r. II SA 1717/01) wskazał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, co oznacza, że może być przyznana dziecku wówczas, gdy mogłoby być przyznane rodzicowi. W sytuacji skarżącej nie wystąpiły szczególne okoliczności, które uniemożliwiły jej nabycie prawa do świadczenia ustawowego. Zasadne jest twierdzenie, że sama trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, a więc uzależnionego - co do zasady - od zaistnienia przesłanek składających się na jego podstawę prawną. Świadczenie z art. 55 ust. 1 cyt. ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie, nawet gdy są one uzasadnione. Zdaniem Sądu należy uznać, iż organ wyczerpująco zbadał istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ rozstrzygając sprawę - oparł się na materiale prawidłowo zebranym, i dokonał jego wszechstronnej oceny. Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, organ uzasadnił w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę. de